II CK 68/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód Eugeniusz C. dochodził zapłaty od pozwanego Eugeniusza T. z tytułu umowy pożyczki zawartej w 1992 r. na kwotę 25 000 zł. Sąd Okręgowy w P. pierwotnie oddalił powództwo, uznając, że pozwany spłacił pożyczkę poprzez wpłaty gotówkowe i wykonanie usług stolarskich. Po uchyleniu tego wyroku i ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 23 223 zł wraz z odsetkami. Sąd Okręgowy uznał, że powód miał prawo zaliczać wpłaty w pierwszej kolejności na poczet odsetek. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego, oddalając powództwo. Sąd Apelacyjny przyjął, że strony zawarły umowę o świadczenie w miejsce wykonania (datio in solutum), gdzie pozwany zobowiązał się wykonać prace stolarskie o wartości 17 910 zł, co miało spowodować wygaśnięcie zobowiązania pieniężnego. Sąd Apelacyjny uznał, że już samo przystąpienie do wykonania prac stolarskich przerwało bieg odsetek, a łączna wartość prac i późniejszych wpłat gotówkowych (31 000 zł) przewyższyła zadłużenie. Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego, wskazując na naruszenie art. 453 k.c. i art. 6 k.c. Podkreślono, że instytucja datio in solutum wymaga zarówno umowy o świadczenie w miejsce wykonania, jak i faktycznego spełnienia nowego świadczenia. Samo przystąpienie do wykonania prac nie wywołuje skutku wygaśnięcia zobowiązania, a jedynie jego spełnienie. Sąd Najwyższy wskazał, że wartość prac stolarskich mogła być zaliczona na poczet zobowiązania zgodnie z art. 451 k.c., a ciężar udowodnienia treści umowy o świadczenie w miejsce wykonania spoczywał na pozwanym. Sąd Najwyższy uznał, że wykonanie prac stolarskich mogło prowadzić jedynie do częściowego wygaśnięcia zobowiązania i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja instytucji datio in solutum (świadczenie w miejsce wykonania) w polskim prawie cywilnym, w szczególności dotyczące momentu wygaśnięcia zobowiązania i ciężaru dowodu.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, ale zasady prawne są uniwersalne dla stosowania art. 453 k.c.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wykonanie świadczenia zastępczego (datio in solutum) w postaci prac stolarskich, zgodnie z umową z wierzycielem, powoduje wygaśnięcie pierwotnego zobowiązania pieniężnego z tytułu umowy pożyczki?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, samo przystąpienie do wykonania świadczenia zastępczego nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania. Skutek wygaśnięcia następuje dopiero z chwilą faktycznego spełnienia świadczenia zastępczego. Ponadto, wartość świadczenia zastępczego może być zaliczona na poczet zobowiązania zgodnie z art. 451 k.c., a niekoniecznie prowadzi do całkowitego wygaśnięcia zobowiązania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że instytucja datio in solutum wymaga umowy o świadczenie w miejsce wykonania oraz faktycznego spełnienia nowego świadczenia. Samo przystąpienie do wykonania prac stolarskich nie wywołało skutku w postaci wygaśnięcia zobowiązania, a jedynie jego częściowe wykonanie, jeśli wartość prac nie pokrywała całości długu.
Kto ponosi ciężar dowodu okoliczności faktycznych uzasadniających wygaśnięcie zobowiązania w wyniku świadczenia zastępczego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ciężar udowodnienia okoliczności faktycznej spoczywa na tej stronie, która z przedstawionego faktu wywodzi skutki prawne. Jeśli pozwany podnosił, że wykonanie prac stolarskich spowodowało wygaśnięcie zobowiązania z tytułu pożyczki, to jego obciążał dowód zawarcia umowy o świadczenie w miejsce wykonania takiej treści.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na art. 6 k.c., wskazując, że pozwany jako strona podnosząca zarzut wygaśnięcia zobowiązania wskutek datio in solutum, miał obowiązek udowodnienia tej okoliczności.
Jak należy zaliczać wpłaty dokonywane przez dłużnika na poczet zobowiązania, gdy nie określił on, na co powinny być zaliczone, a istnieją należności główne i odsetki?
Odpowiedź sądu
Zgodnie z art. 451 § 1 zd. 2 k.c., wierzyciel może w pierwszej kolejności zaliczyć na poczet długu należności uboczne (odsetki). W sytuacji, gdy dłużnik nie wskazał sposobu zaliczenia, a istnieją należności główne i odsetki, wierzyciel jest uprawniony do zaliczenia wpłat w pierwszej kolejności na poczet odsetek.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy zastosował art. 451 § 1 zd. 2 k.c., uznając, że powód miał prawo zaliczyć wpłaty na poczet odsetek, co było podstawą jego rozstrzygnięcia. Sąd Najwyższy nie zakwestionował tej zasady, skupiając się na kwestii datio in solutum.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Eugeniusz C. | osoba_fizyczna | powód |
| Eugeniusz T. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (7)
Główne
k.c. art. 453
Kodeks cywilny
Instytucja datio in solutum polega na tym, że dłużnik za zgodą wierzyciela spełnia świadczenie inne niż wynikające z pierwotnej umowy, co prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania. Wymaga umowy o świadczenie w miejsce wykonania oraz spełnienia nowego świadczenia. Samo przystąpienie do wykonania świadczenia zastępczego nie wywołuje skutku wygaśnięcia.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Reguła rozkładu ciężaru dowodu – obowiązek udowodnienia okoliczności faktycznej spoczywa na tej stronie, która z przedstawionego faktu wywodzi skutki prawne.
Pomocnicze
k.c. art. 451 § § 1 zd. 2
Kodeks cywilny
Wierzyciel może zaliczyć wpłatę na poczet należności ubocznych (odsetek), jeśli dłużnik nie wskazał inaczej.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, w ramach której strony mogą kształtować stosunki prawne, o ile nie naruszają przepisów prawa, zasad współżycia społecznego i właściwości stosunku prawnego.
k.c. art. 359
Kodeks cywilny
Dotyczy odsetek jako świadczenia ubocznego od kapitału.
k.c. art. 360
Kodeks cywilny
Dotyczy odsetek jako świadczenia ubocznego od kapitału.
k.c. art. 481
Kodeks cywilny
Dotyczy odsetek za opóźnienie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie art. 453 k.c. przez Sąd Apelacyjny – samo przystąpienie do wykonania świadczenia zastępczego nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania. • Niewłaściwe zastosowanie art. 6 k.c. – Sąd Apelacyjny nieprawidłowo ocenił ciężar dowodu w zakresie wykazania treści umowy o świadczenie w miejsce wykonania.
Godne uwagi sformułowania
Instytucja datio in solutum (...) polega na tym, że w celu zwolnienia się z zobowiązania dłużnik za zgodą wierzyciela spełnia świadczenie inne niż wynikające z pierwotnie zawartej umowy. • Zwolnienie się z zobowiązania wymaga dwóch elementów, to jest umowy o świadczenie w miejsce wykonania (pactum de in solutum dando) oraz spełnienia na rzecz wierzyciela nowego świadczenia, tzw. świadczenia substytucyjnego. • Samo przystąpienie do wykonania świadczenia zastępczego nie wywołuje skutku w postaci wygaśnięcia zobowiązania, bowiem skutek taki powstaje dopiero w chwili spełnienia świadczenia zastępczego.
Skład orzekający
Gerard Bieniek
przewodniczący
Teresa Bielska-Sobkowicz
sprawozdawca
Hubert Wrzeszcz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja instytucji datio in solutum (świadczenie w miejsce wykonania) w polskim prawie cywilnym, w szczególności dotyczące momentu wygaśnięcia zobowiązania i ciężaru dowodu."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, ale zasady prawne są uniwersalne dla stosowania art. 453 k.c.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowej instytucji prawa zobowiązań (datio in solutum) i pokazuje, jak ważne jest precyzyjne ustalenie faktów i prawidłowa wykładnia przepisów, nawet w pozornie prostych sporach o zapłatę.
“Czy wykonanie pracy stolarskiej spłaciło dług? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy świadczenie zastępcze naprawdę wygasza zobowiązanie.”
Dane finansowe
WPS: 50 000 PLN
należność główna: 23 223 PLN
skapitalizowane odsetki: 31 344,47 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.