Orzeczenie · 2004-12-17

II CK 303/04

Sąd
Sąd Najwyższy
Data
2004-12-17
SAOSCywilneodpowiedzialność deliktowaWysokanajwyższy
odpowiedzialność cywilnabłąd medycznyzgoda pacjentaobowiązek informacyjnyzadośćuczynienierentaszkoda na osobieSąd Najwyższykasacja

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 grudnia 2004 r. rozpoznał kasację strony pozwanej – Samodzielnego Publicznego Szpitala – od wyroku Sądu Apelacyjnego, który utrzymał w mocy odpowiedzialność szpitala za szkody poniesione przez powoda w wyniku dwóch zabiegów operacyjnych. Podstawą odpowiedzialności był brak uzyskania przez szpital zgody pacjenta na zabieg, która odpowiadałaby wymogom ustawy o zawodzie lekarza, w szczególności brak udzielenia przystępnej informacji o możliwych skutkach zabiegu. Sąd pierwszej instancji zasądził na rzecz powoda zadośćuczynienie, zwrot wydatków i rentę. Sąd Apelacyjny, uwzględniając częściowo apelację pozwanego, ograniczył jedynie termin renty, ale utrzymał odpowiedzialność szpitala, uznając, że brak poinformowania pacjenta o ryzyku zabiegu, nawet jeśli był on przeprowadzony prawidłowo, stanowi podstawę bezprawności i winy. Sąd Najwyższy oddalił kasację szpitala, uznając za chybione zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było potwierdzenie, że ciężar dowodu wykazania udzielenia pacjentowi przystępnej informacji spoczywa na lekarzu (szpitalu), a brak takiej informacji uniemożliwia uznanie zgody pacjenta za świadomą i tym samym wyłącza bezprawność działania medycznego. Sąd Najwyższy podkreślił, że wykonanie zabiegu bez takiej zgody jest działaniem bezprawnym.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Ugruntowanie zasady, że brak uzyskania świadomej zgody pacjenta, poprzedzonej przystępną informacją o ryzyku, stanowi podstawę odpowiedzialności deliktowej lekarza i szpitala, a ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na podmiocie leczącym.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy sytuacji, gdy zabieg medyczny został przeprowadzony bez należytego poinformowania pacjenta o ryzyku, co doprowadziło do szkody.

Zagadnienia prawne (3)

Czy brak uzyskania przez szpital pisemnej zgody pacjenta na zabieg operacyjny, poprzedzonej przystępną informacją o ryzyku, stanowi podstawę odpowiedzialności deliktowej szpitala?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, brak uzyskania świadomej zgody pacjenta, poprzedzonej przystępną informacją o ryzyku, stanowi podstawę odpowiedzialności deliktowej szpitala.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy potwierdził, że obowiązek udzielenia pacjentowi przystępnej informacji o ryzyku zabiegu spoczywa na lekarzu. Brak takiej informacji uniemożliwia uznanie zgody pacjenta za świadomą i tym samym czyni działanie lekarza bezprawnym, co prowadzi do odpowiedzialności odszkodowawczej szpitala.

Na kim spoczywa ciężar dowodu wykazania udzielenia pacjentowi przystępnej informacji o zabiegu operacyjnym?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Ciężar dowodu wykazania udzielenia pacjentowi przystępnej informacji spoczywa na lekarzu (szpitalu).

Uzasadnienie

Zgodnie z art. 6 k.c. oraz orzecznictwem, lekarz, który wywodzi skutki prawne z faktu uzyskania zgody pacjenta (np. wyłączenie bezprawności), musi udowodnić, że udzielił pacjentowi przystępnej informacji o ryzyku i skutkach zabiegu.

Czy zgoda pacjenta na zabieg operacyjny, udzielona bez pełnej informacji o ryzyku, może być skutecznie kwestionowana na podstawie przepisów o wadach oświadczenia woli (art. 84 i 88 k.c.)?

Odpowiedź sądu

Kwestia ta stała się bezprzedmiotowa w tej sprawie, ponieważ Sąd ustalił, że powód nie wyraził zgody na zabieg w rozumieniu prawnym (nie poprzedzonej informacją), co oznacza, że nie złożył oświadczenia woli.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że skoro pacjent nie wyraził zgody na zabieg w sposób prawnie wymagany (tj. świadomie i poinformowany), to nie doszło do złożenia oświadczenia woli, co czyni zarzuty dotyczące wad oświadczenia woli (art. 84 i 88 k.c.) bezzasadnymi.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Oddalenie kasacji
Strona wygrywająca
powód (S.O.)

Strony

NazwaTypRola
S.O.osoba_fizycznapowód
Samodzielny Publiczny Szpitalinstytucjapozwany
"I." Spółka Akcyjnaspółkainterwenient uboczny po stronie pozwanego

Przepisy (15)

Główne

k.c. art. 420

Kodeks cywilny

Podstawa odpowiedzialności pozwanego szpitala.

k.c. art. 6

Kodeks cywilny

Reguła ogólna dotycząca ciężaru dowodu, zastosowana do obowiązku informacyjnego lekarza.

k.c. art. 430

Kodeks cywilny

Podstawa odpowiedzialności za czyny podwładnych.

k.c. art. 444 § 1

Kodeks cywilny

Określenie zakresu obowiązku naprawienia szkody (renta).

k.c. art. 444 § 2

Kodeks cywilny

Określenie zakresu obowiązku naprawienia szkody (renta).

k.c. art. 445 § 1

Kodeks cywilny

Określenie wysokości zadośćuczynienia.

u.z.l. art. 31 § 1

Ustawa o zawodzie lekarza

Obowiązek udzielenia pacjentowi przystępnej informacji.

u.z.l. art. 34 § 2

Ustawa o zawodzie lekarza

Wymogi dotyczące zgody pacjenta na zabieg.

Pomocnicze

k.p.c. art. 233 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zasady oceny dowodów.

k.p.c. art. 393 § 12

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy.

k.p.c. art. 98 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

k.p.c. art. 99

Kodeks postępowania cywilnego

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

k.c. art. 74 § 2

Kodeks cywilny

Ograniczenia dowodowe.

k.c. art. 84

Kodeks cywilny

Wady oświadczenia woli (błąd).

k.c. art. 88

Kodeks cywilny

Uchylenie się od skutków oświadczenia woli.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak uzyskania przez szpital świadomej zgody pacjenta na zabieg operacyjny, poprzedzonej przystępną informacją o ryzyku. • Ciężar dowodu wykazania udzielenia pacjentowi przystępnej informacji spoczywa na szpitalu.

Odrzucone argumenty

Zgoda pacjenta na zabieg była skuteczna prawnie. • Ciężar dowodu braku uzyskania przystępnej informacji spoczywał na powodzie. • Zachowanie lekarzy nie nosiło znamion winy ani bezprawności. • Naruszenie art. 233 k.p.c. przez Sąd Apelacyjny w ocenie dowodów.

Godne uwagi sformułowania

brak zgody odpowiadającej wymogom przepisów ustawy o zawodzie lekarza • brak jest podstaw do ustalenia, że operację poprzedzono właściwą, tj. odpowiadającą wymogom art. 31 ust. 1 w zw. z art. 34 ust. 2 ustawy o zawodzie lekarza, informacją o możliwych jej konsekwencjach • to na pozwanym spoczywał z mocy art. 6 k.c. ciężar dowodu wystąpienia dwóch okoliczności: po pierwsze, że negatywne następstwa niepowodzenia operacji były wkalkulowane w ryzyko, a po drugie, że powód znał skalę tego ryzyka i poprzez wyrażenie zgody przyjął je na siebie • nieuzyskanie zgody pacjenta poprzedzonej jasnymi informacjami o zakresie i stopniu ryzyka pozwala przypisać pozwanemu nie tylko bezprawność, ale także winę, co najmniej w postaci niedbalstwa • ciężar dowodu wykazania, że lekarze pozwanego udzielili powodowi przystępnej informacji, podczas gdy – zdaniem strony skarżącej – ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał na powodzie • na powodzie spoczywał obowiązek wykazania, że zawinione zachowanie lekarza polegało na wykonaniu zabiegu operacyjnego bez uprzedniego uzyskania niezbędnej zgody pacjenta w sposób wymagany w art. 34 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 1 ustawy • wykonanie w takiej sytuacji zabiegu operacyjnego oznacza wykonanie go w warunkach bezprawności • zgoda pacjenta w rozumieniu art. 34 ust. 1 ustawy musi być zgodą „objaśnioną”, „poinformowaną”, a więc świadomie akceptującą przez pacjenta zrozumiałe przezeń ryzyko dokonania zabiegu i przejęcie na siebie tego ryzyka

Skład orzekający

Helena Ciepła

przewodniczący

Józef Frąckowiak

członek

Zbigniew Kwaśniewski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie zasady, że brak uzyskania świadomej zgody pacjenta, poprzedzonej przystępną informacją o ryzyku, stanowi podstawę odpowiedzialności deliktowej lekarza i szpitala, a ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na podmiocie leczącym."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy zabieg medyczny został przeprowadzony bez należytego poinformowania pacjenta o ryzyku, co doprowadziło do szkody.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa pacjenta do informacji i świadomej zgody na leczenie, co ma szerokie znaczenie praktyczne i etyczne.

Czy szpital może przeprowadzić operację bez Twojej pełnej zgody? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe obowiązki lekarzy.

Dane finansowe

zadośćuczynienie: 30 000 PLN

zwrot wydatków związanych ze zwiększonymi potrzebami: 7500 PLN

renta wyrównująca zwiększone potrzeby: 150 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst