II CK 303/04
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 grudnia 2004 r. rozpoznał kasację strony pozwanej – Samodzielnego Publicznego Szpitala – od wyroku Sądu Apelacyjnego, który utrzymał w mocy odpowiedzialność szpitala za szkody poniesione przez powoda w wyniku dwóch zabiegów operacyjnych. Podstawą odpowiedzialności był brak uzyskania przez szpital zgody pacjenta na zabieg, która odpowiadałaby wymogom ustawy o zawodzie lekarza, w szczególności brak udzielenia przystępnej informacji o możliwych skutkach zabiegu. Sąd pierwszej instancji zasądził na rzecz powoda zadośćuczynienie, zwrot wydatków i rentę. Sąd Apelacyjny, uwzględniając częściowo apelację pozwanego, ograniczył jedynie termin renty, ale utrzymał odpowiedzialność szpitala, uznając, że brak poinformowania pacjenta o ryzyku zabiegu, nawet jeśli był on przeprowadzony prawidłowo, stanowi podstawę bezprawności i winy. Sąd Najwyższy oddalił kasację szpitala, uznając za chybione zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było potwierdzenie, że ciężar dowodu wykazania udzielenia pacjentowi przystępnej informacji spoczywa na lekarzu (szpitalu), a brak takiej informacji uniemożliwia uznanie zgody pacjenta za świadomą i tym samym wyłącza bezprawność działania medycznego. Sąd Najwyższy podkreślił, że wykonanie zabiegu bez takiej zgody jest działaniem bezprawnym.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie zasady, że brak uzyskania świadomej zgody pacjenta, poprzedzonej przystępną informacją o ryzyku, stanowi podstawę odpowiedzialności deliktowej lekarza i szpitala, a ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na podmiocie leczącym.
Dotyczy sytuacji, gdy zabieg medyczny został przeprowadzony bez należytego poinformowania pacjenta o ryzyku, co doprowadziło do szkody.
Zagadnienia prawne (3)
Czy brak uzyskania przez szpital pisemnej zgody pacjenta na zabieg operacyjny, poprzedzonej przystępną informacją o ryzyku, stanowi podstawę odpowiedzialności deliktowej szpitala?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, brak uzyskania świadomej zgody pacjenta, poprzedzonej przystępną informacją o ryzyku, stanowi podstawę odpowiedzialności deliktowej szpitala.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy potwierdził, że obowiązek udzielenia pacjentowi przystępnej informacji o ryzyku zabiegu spoczywa na lekarzu. Brak takiej informacji uniemożliwia uznanie zgody pacjenta za świadomą i tym samym czyni działanie lekarza bezprawnym, co prowadzi do odpowiedzialności odszkodowawczej szpitala.
Na kim spoczywa ciężar dowodu wykazania udzielenia pacjentowi przystępnej informacji o zabiegu operacyjnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ciężar dowodu wykazania udzielenia pacjentowi przystępnej informacji spoczywa na lekarzu (szpitalu).
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 6 k.c. oraz orzecznictwem, lekarz, który wywodzi skutki prawne z faktu uzyskania zgody pacjenta (np. wyłączenie bezprawności), musi udowodnić, że udzielił pacjentowi przystępnej informacji o ryzyku i skutkach zabiegu.
Czy zgoda pacjenta na zabieg operacyjny, udzielona bez pełnej informacji o ryzyku, może być skutecznie kwestionowana na podstawie przepisów o wadach oświadczenia woli (art. 84 i 88 k.c.)?
Odpowiedź sądu
Kwestia ta stała się bezprzedmiotowa w tej sprawie, ponieważ Sąd ustalił, że powód nie wyraził zgody na zabieg w rozumieniu prawnym (nie poprzedzonej informacją), co oznacza, że nie złożył oświadczenia woli.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że skoro pacjent nie wyraził zgody na zabieg w sposób prawnie wymagany (tj. świadomie i poinformowany), to nie doszło do złożenia oświadczenia woli, co czyni zarzuty dotyczące wad oświadczenia woli (art. 84 i 88 k.c.) bezzasadnymi.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S.O. | osoba_fizyczna | powód |
| Samodzielny Publiczny Szpital | instytucja | pozwany |
| "I." Spółka Akcyjna | spółka | interwenient uboczny po stronie pozwanego |
Przepisy (15)
Główne
k.c. art. 420
Kodeks cywilny
Podstawa odpowiedzialności pozwanego szpitala.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Reguła ogólna dotycząca ciężaru dowodu, zastosowana do obowiązku informacyjnego lekarza.
k.c. art. 430
Kodeks cywilny
Podstawa odpowiedzialności za czyny podwładnych.
k.c. art. 444 § 1
Kodeks cywilny
Określenie zakresu obowiązku naprawienia szkody (renta).
k.c. art. 444 § 2
Kodeks cywilny
Określenie zakresu obowiązku naprawienia szkody (renta).
k.c. art. 445 § 1
Kodeks cywilny
Określenie wysokości zadośćuczynienia.
u.z.l. art. 31 § 1
Ustawa o zawodzie lekarza
Obowiązek udzielenia pacjentowi przystępnej informacji.
u.z.l. art. 34 § 2
Ustawa o zawodzie lekarza
Wymogi dotyczące zgody pacjenta na zabieg.
Pomocnicze
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady oceny dowodów.
k.p.c. art. 393 § 12
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
k.c. art. 74 § 2
Kodeks cywilny
Ograniczenia dowodowe.
k.c. art. 84
Kodeks cywilny
Wady oświadczenia woli (błąd).
k.c. art. 88
Kodeks cywilny
Uchylenie się od skutków oświadczenia woli.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak uzyskania przez szpital świadomej zgody pacjenta na zabieg operacyjny, poprzedzonej przystępną informacją o ryzyku. • Ciężar dowodu wykazania udzielenia pacjentowi przystępnej informacji spoczywa na szpitalu.
Odrzucone argumenty
Zgoda pacjenta na zabieg była skuteczna prawnie. • Ciężar dowodu braku uzyskania przystępnej informacji spoczywał na powodzie. • Zachowanie lekarzy nie nosiło znamion winy ani bezprawności. • Naruszenie art. 233 k.p.c. przez Sąd Apelacyjny w ocenie dowodów.
Godne uwagi sformułowania
brak zgody odpowiadającej wymogom przepisów ustawy o zawodzie lekarza • brak jest podstaw do ustalenia, że operację poprzedzono właściwą, tj. odpowiadającą wymogom art. 31 ust. 1 w zw. z art. 34 ust. 2 ustawy o zawodzie lekarza, informacją o możliwych jej konsekwencjach • to na pozwanym spoczywał z mocy art. 6 k.c. ciężar dowodu wystąpienia dwóch okoliczności: po pierwsze, że negatywne następstwa niepowodzenia operacji były wkalkulowane w ryzyko, a po drugie, że powód znał skalę tego ryzyka i poprzez wyrażenie zgody przyjął je na siebie • nieuzyskanie zgody pacjenta poprzedzonej jasnymi informacjami o zakresie i stopniu ryzyka pozwala przypisać pozwanemu nie tylko bezprawność, ale także winę, co najmniej w postaci niedbalstwa • ciężar dowodu wykazania, że lekarze pozwanego udzielili powodowi przystępnej informacji, podczas gdy – zdaniem strony skarżącej – ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał na powodzie • na powodzie spoczywał obowiązek wykazania, że zawinione zachowanie lekarza polegało na wykonaniu zabiegu operacyjnego bez uprzedniego uzyskania niezbędnej zgody pacjenta w sposób wymagany w art. 34 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 1 ustawy • wykonanie w takiej sytuacji zabiegu operacyjnego oznacza wykonanie go w warunkach bezprawności • zgoda pacjenta w rozumieniu art. 34 ust. 1 ustawy musi być zgodą „objaśnioną”, „poinformowaną”, a więc świadomie akceptującą przez pacjenta zrozumiałe przezeń ryzyko dokonania zabiegu i przejęcie na siebie tego ryzyka
Skład orzekający
Helena Ciepła
przewodniczący
Józef Frąckowiak
członek
Zbigniew Kwaśniewski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie zasady, że brak uzyskania świadomej zgody pacjenta, poprzedzonej przystępną informacją o ryzyku, stanowi podstawę odpowiedzialności deliktowej lekarza i szpitala, a ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na podmiocie leczącym."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy zabieg medyczny został przeprowadzony bez należytego poinformowania pacjenta o ryzyku, co doprowadziło do szkody.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa pacjenta do informacji i świadomej zgody na leczenie, co ma szerokie znaczenie praktyczne i etyczne.
“Czy szpital może przeprowadzić operację bez Twojej pełnej zgody? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe obowiązki lekarzy.”
Dane finansowe
zadośćuczynienie: 30 000 PLN
zwrot wydatków związanych ze zwiększonymi potrzebami: 7500 PLN
renta wyrównująca zwiększone potrzeby: 150 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.