II CK 274/04

Sygn. akt II CK 274/04 POSTANOWIENIE Dnia 15 grudnia 2004 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Gerard Bieniek (przewodniczący) SSN Iwona Koper (sprawozdawca) SSA Elżbieta Strelcow Protokolant Hanna Kamińska w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Pierwszego Urzędu Skarbowego […] przy uczestnictwie J. i G. małżonków J. o wpis, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 15 grudnia 2004 r., kasacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 9 lutego 2004 r., sygn. akt [...], uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 30 września 2003 r i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Ł. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 30 września 2003 r. Sąd Rejonowy w Ł. oddalił wniosek Skarbu Państwa - Pierwszego Urzędu Skarbowego o wpis hipoteki przymusowej na udziale małżonków J. i G.J. we współwłasności nieruchomości objętej księgą wieczystą Kw Nr [...]. Sąd Rejonowy ustalił, że wymieniona księga wieczysta jest urządzona dla nieruchomości obejmującej działkę nr [...]/3 o pow. 6.913 m2 położoną w Ł. i w dziale drugim ujawnieni są jako właściciele J. i G.J. we wspólności ustawowej do ¼ części, I.J. w ¼ części, R.J. oraz J.J. we wspólności ustawowej do ½ części. Do wniosku o wpis wnioskodawca dołączył dwie decyzje z dnia 2 września i 12 września 2002 r. ustalające wysokość zobowiązania podatkowego J.J., nie zawierające stwierdzenia o ich ostateczności. Na tej podstawie uznał Sąd Rejonowy, że w sprawie może być mowa tylko o ustanowieniu hipoteki kaucyjnej ze względu na brak stwierdzenia ostateczności decyzji, a skoro wniosek takiej hipoteki nie dotyczy nie może być uwzględniony. W apelacji od tego postanowienia wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 35 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacji podatkowej (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), zgodnie z którym podstawą wpisu hipoteki przymusowej jest doręczona decyzja ustalająca lub określająca, przy czym przepis ten nie wymaga opatrzenia jej klauzulą ostateczności. Podniósł nadto, że nie ma sprzeczności miedzy treścią wniosku a dołączonymi do niego dokumentami, albowiem hipoteka kaucyjna jest także hipoteką przymusową. Zaskarżonym obecnie postanowieniem Sąd Okręgowy w Ł. oddalił apelację uznając, iż podnoszony w niej zarzut naruszenia art. 35 § 2 Ordynacji podatkowej jest wynikiem jednostronnej wykładni przepisów prawa. Stwierdził, że przepis art. 35 § 2 pkt 1 lit.a Ordynacji podatkowej wprawdzie nie nakłada na organ podatkowy obowiązku opatrzenia decyzji klauzulą ostateczności, to jednak przepisu tego nie można wykładać w oderwaniu od art. 111 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach 3 wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm. - dalej ukwh), który w związku z art. 110 ukwh tworzy z art. 35 § 2 pkt 1 lit a Ordynacji podatkowej spójną całość. Zgodnie zaś z art. 111 ukwh hipoteka wpisana na podstawie nieostatecznej decyzji jest hipoteką kaucyjną, natomiast organ podatkowy może żądać wpisania hipoteki przymusowej, lecz na podstawie decyzji ostatecznej. W konsekwencji podtrzymał stanowisko sądu pierwszej instancji, że sformułowanie wniosku o wpis hipoteki przymusowej powoduje, że istnieje przeszkoda do wpisu. Nadto wskazał, że dołączone do wniosku decyzje wymieniają wyłącznie uczestnika, a zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2003 r., (III CZP 68/2003), podstawą wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej przedmiot współwłasności łącznej podatnika i jego małżonka nie może być administracyjny tytuł wykonawczy wystawiony tylko przeciwko podatnikowi, a jedynie może stanowić go tytuł wystawiony na oboje małżonków. W kasacji od postanowienia Sądu Okręgowego wnioskodawca przytoczył podstawę naruszenia prawa materialnego zarzucając błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 35 Ordynacji podatkowej w brzmieniu ustalonym przez art. 1 ust. 27 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz zmianie niektórych innych ustaw ( Dz.U. 169, poz. 1387) oraz art. 111 ukwh. Wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie w całości wniosku. Sąd Najwyższy zważył co następuje: Zgodnie z przepisami art. 34 § 1 i 2 pkt 2 oraz art. 35 § 2 pkt 1 a/ (w brzmieniu nadanym powołaną wyżej ustawą) Ordynacji podatkowej - Skarbowi Państwa i jednostce samorządu terytorialnego przysługuje hipoteka na wszystkich nieruchomościach podatnika z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt 2, a także z tytułu zaległości podatkowych w podatkach stanowiących ich dochód oraz odsetek za zwłokę od tych zaległości, określona przez ustawę jako hipoteka przymusowa. Przedmiotem tej hipoteki może być nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności łącznej podatnika i jego 4 małżonka. Podstawą wpisu hipoteki przymusowej jest doręczona zobowiązanemu decyzja ustalająca wysokość zobowiązania. Przytoczone przepisy stanowią unormowanie szczególne, przewidujące nieostateczną decyzję administracyjna jako podstawę wpisu hipoteki przymusowej, o której mowa w art. 110 ukwh. Taka hipoteka jest hipoteką kaucyjną w rozumieniu art. 111 ukwh (uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2004 r., III CZP 33/04 - dotychczas nie publikowana). Poza hipoteką przymusową kaucyjną przepisy prawa podatkowego przewidują hipotekę przymusową zwykłą, dla powstania której wymagany jest tytuł wykonawczy (art. 35 § 2 Ordynacji podatkowej, art. 109 ust. 1 ukwh). Podstawę wniosku o jej wpis stanowić mogą tytuły wykonawcze wydane w sądowym i administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, przy czym te ostatnie nie wymagają zaopatrywania ich w sądową klauzulę wykonalności. Natomiast gdy idzie o hipotekę przymusową zwykłą zabezpieczającą należności podatkowe z istniejących zobowiązań, która ma obciążać nieruchomość wspólną zobowiązanego i jego małżonka, to administracyjny tytuł wykonawczy musi być wystawiony na oboje małżonków (powołana przez Sąd Okręgowy uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2003 r., OSNC 2004, nr 12, poz. 191). Na gruncie przytoczonych regulacji, w odniesieniu do istniejących zobowiązań podatkowych funkcjonują więc dwa rodzaje hipoteki przymusowej, które różni zarówno ich charakter jak i podstawa wpisu. Zasadnie podnosi skarżący, że hipoteka która powstaje na podstawie nieostatecznej, ale doręczonej decyzji jest hipoteką przymusową kaucyjną, a co za tym idzie wniosek o jej wpis - jako hipoteki przymusowej - sformułowany został prawidłowo. Nie istnieje też druga ze wskazanych przez Sąd Okręgowy przeszkód do dokonania wpisu w postaci braku tytułu wystawionego przeciwko obojgu małżonkom, gdyż wymóg ten – o czym była już mowa - dotyczy hipoteki przymusowej zwykłej, która powstaje na podstawie administracyjnego tytułu wykonawczego. Tytuł ten może skutkować wpisem hipoteki przymusowej obciążającej nieruchomość wspólną, jeżeli jest wystawiony na oboje małżonków. 5 Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy w uwzględnieniu kasacji uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 39313 § 1 k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 39319 k.p.c.).