II CA 901/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia powoda T. G. o zapłatę kwoty 32239,50 zł od V. L. Towarzystwa (...) S.A., stanowiącej część środków zgromadzonych na polisie ubezpieczeniowej na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Umowa została rozwiązana z powodu niezapłacenia składki, a pozwany ubezpieczyciel zatrzymał 50% zgromadzonych środków, powołując się na § 23 ust. 5 pkt 1a) i § 13 Załącznika nr 1 do Ogólnych Warunków Ubezpieczenia. Powód argumentował, że mechanizm ten stanowi niedozwolone postanowienie umowne, rażąco naruszające jego interesy jako konsumenta. Sąd Rejonowy uznał te postanowienia za abuzywne, wskazując na brak indywidualnych uzgodnień, niejasność zapisów oraz rażące naruszenie interesów konsumenta i sprzeczność z dobrymi obyczajami, porównując mechanizm do opłaty likwidacyjnej. Sąd Rejonowy zasądził dochodzoną kwotę wraz z odsetkami. Pozwany wniósł apelację, zarzucając błędną ocenę dowodów i naruszenie prawa materialnego, w tym art. 385¹ § 1 k.c., twierdząc, że świadczenie wykupu jest świadczeniem głównym i nie podlega kontroli. Sąd Okręgowy oddalił apelację, uznając ją za bezzasadną. Sąd Okręgowy podkreślił, że Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił stan faktyczny i ocenił materiał dowodowy. Odnosząc się do zarzutów apelacji, Sąd Okręgowy stwierdził, że nowe twierdzenia i wnioski dowodowe pozwanego nie mogły zostać uwzględnione na etapie postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego co do abuzywności klauzuli świadczenia wykupu, uznając ją za niedozwolone postanowienie umowne, które nie wiąże konsumenta. Sąd Okręgowy skorygował podstawę prawną rozstrzygnięcia, wskazując, że roszczenie powoda opiera się na postanowieniach umowy, które nie zostały uznane za abuzywne, a nie na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu. Ostatecznie apelacja została oddalona, a pozwanemu zasądzono zwrot kosztów postępowania odwoławczego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie abuzywności klauzul dotyczących świadczenia wykupu w umowach ubezpieczeniowych z funduszem kapitałowym, ochrona praw konsumenta w umowach zawieranych przy użyciu wzorców umownych.
Dotyczy umów ubezpieczeniowych z funduszem kapitałowym zawieranych z konsumentami przy użyciu wzorców umownych, gdzie mechanizm świadczenia wykupu jest niejasny i rażąco narusza interesy konsumenta.
Zagadnienia prawne (4)
Czy postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia dotyczące świadczenia wykupu w umowie ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym, które skutkują zatrzymaniem znacznej części wpłaconych składek w przypadku wcześniejszego rozwiązania umowy, stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia te stanowią niedozwolone postanowienia umowne, które nie wiążą konsumenta, gdyż kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że mechanizm świadczenia wykupu, skutkujący zatrzymaniem 50% wpłaconych składek w pierwszych latach umowy, nie był indywidualnie uzgodniony, był niejasny dla konsumenta, a jego wysokość była rażąco wygórowana i nie miała związku z rzeczywistymi kosztami ubezpieczyciela. Stanowiło to naruszenie dobrych obyczajów i rażące naruszenie interesów konsumenta.
Czy postanowienia dotyczące świadczenia wykupu w umowie ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym mogą być uznane za postanowienia określające główne świadczenia stron w rozumieniu art. 385¹ § 1 zd. 2 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postanowienia te nie określają głównych świadczeń stron, lecz świadczenia uboczne, podlegające ocenie pod kątem klauzul niedozwolonych.
Uzasadnienie
Głównym świadczeniem ubezpieczyciela jest świadczenie związane z wystąpieniem zdarzenia ubezpieczeniowego lub inwestowanie środków, a świadczenie wykupu jest świadczeniem realizowanym wyjątkowo, w sytuacji, gdy nie dojdzie do zdarzeń objętych umową.
Czy sąd drugiej instancji powinien uwzględnić nowe fakty i dowody przedstawione w apelacji, które mogły być powołane w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona ponosi winę za to, że nie mogła ich powołać wcześniej, chyba że potrzeba ich powołania wynikła później z przyczyn obiektywnych.
Uzasadnienie
Przepis art. 381 k.p.c. ma na celu dyscyplinowanie stron do przedstawiania całego materiału dowodowego przed sądem pierwszej instancji i zapobieganie przewlekłości postępowania. Pozwany nie wykazał, że nie mógł przedstawić nowych twierdzeń i dowodów wcześniej.
Czy postępowanie cywilne powinno zostać zawieszone do czasu zakończenia postępowania karnego, jeśli dotyczy ono czynów potencjalnie popełnionych przez pośrednika ubezpieczeniowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli postępowanie karne nie dotyczy czynów zabronionych, których ustalenie mogłoby mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej, a w szczególności nie dotyczy powoda.
Uzasadnienie
Postępowanie karne dotyczyło czynów pośrednika, a nie powoda. Brak było podstaw do przyjęcia, że ustalenia w postępowaniu karnym mogłyby wpłynąć na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. G. | osoba_fizyczna | powód |
| V. L. Towarzystwo (...) Spółka Akcyjna V. (...) | spółka | pozwany |
Przepisy (12)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy konsumenckiej nieuzgodnione indywidualnie, kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, nie wiążą konsumenta.
Pomocnicze
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia określające główne świadczenia stron nie mogą być uznane za niedozwolone postanowienia umowne.
k.c. art. 385¹ § § 4
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu indywidualnego uzgodnienia postanowień umowy spoczywa na stronie pozwanej.
k.c. art. 22¹
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta.
k.c. art. 410 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące nienależnego świadczenia (zastosowanie przez Sąd Rejonowy, ale skorygowane przez Sąd Okręgowy).
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia (zastosowanie przez Sąd Rejonowy, ale skorygowane przez Sąd Okręgowy).
k.p.c. art. 381
Kodeks postępowania cywilnego
Możliwość pominięcia nowych faktów i dowodów w postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 177 § § 1 pkt 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa zawieszenia postępowania cywilnego w związku z postępowaniem karnym.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
k.c. art. 385³ § pkt 12
Kodeks cywilny
Przykłady klauzul abuzywnych - świadczenie główne zakładu ubezpieczeń.
k.c. art. 385³ § pkt 16 i 17
Kodeks cywilny
Przykłady klauzul abuzywnych - kary umowne, nadmierne obciążenie konsumenta.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Klauzula świadczenia wykupu jest niedozwolonym postanowieniem umownym, rażąco naruszającym interesy konsumenta. • Postanowienia dotyczące świadczenia wykupu nie stanowią głównych świadczeń stron umowy. • Pozwany nie wykazał indywidualnego uzgodnienia spornych postanowień. • Zapisy dotyczące świadczenia wykupu są niejasne i nieczytelne dla konsumenta.
Odrzucone argumenty
Świadczenie wykupu jest głównym świadczeniem stron i nie podlega kontroli na podstawie art. 385¹ § 1 k.c. • Zastosowanie art. 385¹ § 1 k.c. jest nieuzasadnione, gdyż postanowienia nie naruszają dobrych obyczajów ani interesów powoda. • Wniosek o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania karnego. • Wniosek o dopuszczenie nowych dowodów w postępowaniu apelacyjnym.
Godne uwagi sformułowania
mechanizm rozliczeń w związku z rozwiązaniem umowy (...) stanowi niedozwolone postanowienie umowne, które na podstawie art. 385 1 § 1 k.c. nie wiąże powoda, jako konsumenta, gdyż kształtuje jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy • świadczenie wykupu w wysokości niższej niż 100% „ma mechanizm” odpowiadający opłacie likwidacyjnej, mimo innej nazwy • nie jest wystarczające wskazanie przez pozwanego, że „koszty” te łączą się z dystrybucją i zawarciem umowy oraz związane są z prowadzoną przez ubezpieczyciela działalnością gospodarczą i w związku z przedterminowym rozwiązaniem umowy nie będą mogły zostać pokryte z opłat, jakie byłyby pobierane przez ubezpieczyciela w trakcie całego okresu, na jaki umowa została zawarta. Są to sformułowania ogólnikowe, nieczytelne dla przeciętnego konsumenta i nieniosące ze sobą żadnej konkretnej treści. • arbitralne przejęcie przez ubezpieczyciela znacznej części wpłaconych przez powoda środków, w wysokości nie mającej związku z rzeczywiście poniesionymi kosztami, oraz fakt, że w takich okolicznościach to wyłącznie powód ponosił ryzyko wcześniejszego rozwiązania umowy, rażąco naruszało jego interes jako konsumenta, a ponadto było wyrazem nierówności stron tego stosunku zobowiązaniowego, kształtując prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami.
Skład orzekający
Dariusz Iskra
przewodniczący-sprawozdawca
Andrzej Mikołajewski
sędzia
Agnieszka Maliszewska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie abuzywności klauzul dotyczących świadczenia wykupu w umowach ubezpieczeniowych z funduszem kapitałowym, ochrona praw konsumenta w umowach zawieranych przy użyciu wzorców umownych."
Ograniczenia: Dotyczy umów ubezpieczeniowych z funduszem kapitałowym zawieranych z konsumentami przy użyciu wzorców umownych, gdzie mechanizm świadczenia wykupu jest niejasny i rażąco narusza interesy konsumenta.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego produktu finansowego (polisolokaty) i pokazuje, jak sądy chronią konsumentów przed nieuczciwymi klauzulami umownymi, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie.
“Ubezpieczyciel zatrzymał połowę Twoich oszczędności z polisy? Sąd mówi: to niedozwolone!”
Dane finansowe
WPS: 32 239,5 PLN
zapłata kwoty głównej: 32 239,5 PLN
zwrot kosztów postępowania odwoławczego: 1800 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.