II Ca 859/15

Sygn. akt II Ca 859/15 POSTANOWIENIE Dnia 14 października 2015r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia SO Beata Stachowiak Sędziowie: Sędzia SO Anna Kuczyńska Sędzia SO Piotr Jarmundowicz (spr.) Protokolant: Aneta Sadowska po rozpoznaniu w dniu 14 października 2015r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z wniosku A. P. przy udziale T. R. , A. Ż. i M. Ż. o stwierdzenie nabycia spadku na skutek apelacji T. R. od postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia - Śródmieścia we Wrocławiu z dnia 2 marca 2015r. sygn. akt VIII Ns 227/14 postanawia: I. oddalić apelację; II. oddalić wniosek pełnomocnika uczestników postępowania o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. SSO Piotr Jarmundowicz SSO Beata Stachowiak SSOAnna Kuczyńska Sygn. akt II Ca 859/15 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 marca 2015 roku Sąd Rejonowy dla Wrocławia – Śródmieścia we Wrocławiu Wydział VIII Cywilny z urzędu zarządził sporządzenie przez Urząd Skarbowy – W. spisu inwentarza majątku spadkowego po J. P. (1) , zmarłym dnia 27 lutego 2014 roku we W. , ostatnio zamieszkałym we W. przy ul. (...) (punkt I). Jednocześnie Sąd postanowił koszty sporządzenia spisu inwentarza ściągnąć z majątku spadkowego (punkt II orzeczenia). W uzasadnieniu skarżonego orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że uczestnicy postępowania A. Ż. i M. Ż. w dniu 25 lutego 2015 roku złożyli przed Sądem oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, po zmarłym w dniu 27 lutego 2014 roku dziadku – J. P. (1) , ostatnio zamieszkałym we W. przy ul. (...) . W dalszej części uzasadnienia Sąd Rejonowy powołał się na treść regulacji art. 637 § 1 i 2 k.p.c. oraz 644 k.p.c. , w myśl treści których w wypadkach przewidzianych w ustawie, postanowienie o spisaniu inwentarza wydaje się z urzędu, co następuje m.in. w przypadku, gdy złożono oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a inwentarz nie był wcześniej sporządzony. Sąd następnie wskazał, iż w realiach rozpatrywanej sprawy zaistniały przesłanki do wszczęcia z urzędu postępowania o sporządzenie spisu inwentarza, albowiem uczestnicy złożyli oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Sąd I instancji przytoczył także treść § 28 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 października 1991 roku – w sprawie szczegółowego trybu postępowania przy zabezpieczaniu spadku i sporządzaniu spisu inwentarza (Dz. U. Nr 92, poz. 114), w myśl których to przepisów spis inwentarza obejmuje w istocie całość majątku spadkowego dla określenia jego składu i wartości, natomiast w przypadku, gdy postanowienie o zabezpieczeniu lub o sporządzeniu spisu inwentarza wydane zostało z urzędu lub na wniosek osoby nie mającej obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, sąd postanawia ściągnięcie tych kosztów z majątku spadkowego. Mając na względzie powyższe, Sąd I instancji orzekł jak w postanowieniu. Apelację od powyższego orzeczenia złożyła uczestniczka postępowania T. R. zaskarżając je w całości i zarzucając bezpodstawne zarządzenie przez Sąd spisu inwentarza majątku spadkowego po zmarłym J. P. (2) , a także nieprawidłowe orzeczenie przez Sąd w zakresie kosztów postępowania, wskazując, iż zarządzenie ściągnięcia kosztów sporządzania spisu z majątku spadkowego jest pozbawione podstaw. W związku z powyższym, uczestniczka wnosiła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu wniesionego pisma, apelująca wskazała, iż okoliczność złożenia przez uczestników A. Ż. oraz M. Ż. oświadczeń o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie powinna być brana przez Sąd pod uwagę w związku z tym, iż uczestniczka jest jedynym właścicielem nieruchomości położonej przy ul. (...) , stanowiącej majątek spadkodawcy, którą to otrzymała na podstawie umowy darowizny i z tego względu wymienieni uczestnicy uprawnieni są jedynie do zachowku po zmarłym. Z uwagi na powyższe, także uczestniczka postępowania A. P. nie jest uprawniona do udziału procentowego w spadku, jedynie może się starać o wypłatę zachowka. Odpowiedź na powyższą apelację złożyli uczestnicy postępowania M. Ż. oraz A. Ż. wnosząc o oddalenie apelacji uczestniczki w całości i utrzymanie zaskarżonego orzeczenia w mocy oraz zasądzenie na rzecz uczestników od uczestniczki kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu rzeczonego pisma procesowego, pełnomocnik uczestników wskazał, iż uczestniczka w apelacji nie formułuje zarzutów odnoszących się merytorycznie do treści zaskarżonego orzeczenia, a nadto postanowienie Sądu I instancji odpowiada w całości prawu. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja uczestniczki postępowania podlegała oddaleniu. Należy wskazać, iż Sąd I instancji wbrew zarzutom zawartym w wywiedzionej przez uczestniczkę postępowania apelacji, wydał skarżone orzeczenie w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, znajdujące zastosowanie w niekwestionowanym stanie faktycznym niniejszej sprawy. Zgodnie z treścią art. 637 § 1 i 2 k.p.c. na wniosek tego, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą uprawnionym do zachowku lub zapisobiercą, sąd postanowi sporządzenie spisu inwentarza, o czym w wypadkach przewidzianych w ustawie orzeknie także z urzędu. Jednym z przypadków, o których mowa w powyżej przytoczonym przepisie, obligującym sąd do orzeczenia o sporządzeniu spisu inwentarza z urzędu, jest sytuacja złożenia przez spadkobierców oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, w okolicznościach, gdy inwentarz ten nie był przedtem sporządzony ( art. 644 k.p.c. ). Wskazane podstawy prawne zostały w sposób prawidłowy uwzględnione przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wydanego orzeczenia. Co istotne, kwestia orzeczenia o sporządzeniu inwentarza nie mieści się w obszarze dyspozycyjności sądu. Sąd, w przypadku zrealizowania się konkretnej sytuacji faktycznej, jest związany przepisem art. 637 § 2 k.p.c. o czym świadczy jego kategoryczne brzmienie – postanowienie o spisie inwentarza wydaje się z urzędu. Wobec więc zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 644 k.p.c. Sąd ma obowiązek wydać orzeczenie, w którym zarządzi sporządzenie inwentarza, nie może zaś samodzielnie zrezygnować z podjęcia określonej decyzji procesowej. Nie ma natomiast znaczenia dla rozpatrywanej sprawy kwestia zmiany analizowanych przepisów z dniem 18 października 2015 roku, w związku z którą utracił moc art. 644 k.p.c. , zaś przepis art. 637 k.p.c. nabrał innej treści. Zgodnie bowiem z art. 7 ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2015, poz. 539) do postępowań w przedmiocie zabezpieczenia spadku i sporządzenia spisu inwentarza, w tym postępowań mających na celu wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu spadku i sporządzeniu spisu inwentarza, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. W realiach analizowanej sprawy, uczestnicy postępowania A. Ż. i M. Ż. w dniu 25 lutego 2015 roku złożyli przed Sądem oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Została więc zrealizowana przesłanka z art. 644 k.p.c. Wobec natomiast braku wcześniejszego dokonania spisu inwentarza, Sąd związany przytoczonymi normami prawa wydał postanowienie o jego sporządzeniu. Nie miała w tym przypadku znaczenia kwestia wartości rzeczywistych przysporzeń uzyskanych w związku z dziedziczeniem oraz rozliczeń pomiędzy spadkobiercami i zapisobiercami. Powyższe są bowiem przedmiotem odrębnych postępowań. Co istotne, sporządzenie spisu inwentarza pełni w tym kontekście rolę służebną. Jego przeprowadzenie jest bowiem konieczne celem ustalenia stanu masy spadkowej, ewentualnych długów oraz granicy do której odpowiadają za pasywa spadkobiercy, którzy złożyli oświadczenia o dziedziczeniu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, jak to miało miejsce w ocenianym stanie faktycznym. Również orzeczenie Sądu I instancji w przedmiocie kosztów postępowania miało postać prawidłowego i odpowiadającego prawu. Sąd Rejonowy zasadnie jako podstawę rozstrzygnięcia w tej kwestii wskazał § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 października 1991 roku – w sprawie szczegółowego trybu postępowania przy zabezpieczaniu spadku i sporządzaniu spisu inwentarza (Dz. U. Nr 92, poz. 114), zgodnie z którym jeżeli postanowienie o zabezpieczeniu lub o sporządzeniu inwentarza wydane zostało z urzędu, sąd postanawia ściągnięcie tych kosztów z majątku spadkowego, co niewątpliwie znalazło zastosowanie w analizowanej sprawie. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy, działając na podstawie art. 385 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. orzekł jak w punkcie I sentencji, oddalając apelację. Orzeczenie o kosztach postępowania w postępowaniu apelacyjnym znalazło oparcie w art. 520 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd nie uwzględnił wniosku pełnomocnika uczestników postępowania - M. Ż. oraz A. Ż. w przedmiocie zasądzenia na ich rzecz od składającej apelację uczestniczki kosztów postępowania. Zgodnie z jednolitym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa zastosowanie w niniejszej sprawie znajduje bowiem dyspozycja art. 520 § 1 k.p.c. w myśl której każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jak się wskazuje, przywołany przepis ma zastosowanie w przypadku, w którym uczestnicy są w równym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania lub - mimo braku tej równości - ich interesy są wspólne. Powyższy charakter niewątpliwie przyjmuje sprawa o stwierdzenie nabycia spadku i będące jej konsekwencją, postępowanie w przedmiocie sporządzenia spisu inwentarza. Także w realiach niniejszej sprawy, uczestnicy postępowania dążyli do zrealizowania tożsamych interesów procesowych, domagając się dopełnienia procedur związanych z dziedziczeniem po zmarłym spadkodawcy, do których niewątpliwie należy kwestia sporządzenia spisu inwentarza jako konieczna dla możliwości podjęcia dalszego etapu rozliczeń spadkowych. Z tego względu nie można przyjąć, by byli oni w sposób różny zainteresowani rozstrzygnięciem, bądź też interesy ich były sprzeczne. W związku z powyższym Sąd Okręgowy oddalił wniosek pełnomocnika uczestników postępowania o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.