II CA 836/25

Sygnatura akt II Ca 836/25 POSTANOWIENIE Dnia 16 czerwca 2025 roku Sąd Okręgowy w Krakowie, II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: Sędzia Krzysztof Wąsik po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2025 roku w Krakowie na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku A. P. i E. L. o założenie księgi wieczystej i wpis prawa własności na skutek apelacji wnioskodawczyń od postanowienia Sądu Rejonowego w Oświęcimiu z 5 lutego 2025 roku, sygnatura akt DzKW/KR1E/00000671/24 postanawia oddalić apelację. Sędzia Krzysztof Wąsik UZASADNIENIE postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z 16 czerwca 2025 roku Wnioskodawczynie A. P. i E. L. domagały się założenia księgi wieczystej dla działki nr (...) o pow. 0,7682 ha położonej w miejscowości L. gmina P. objętej zbiorem dokumentów (...) wraz z wpisem własności w wysokości po 1/2 części na ich rzecz, a to na podstawie postanowienia SR w Oświęcimiu z 7 listopada 2019 r. (I Ns 745/19) o uwłaszczeniu, aktu poświadczenia dziedziczenia z 9 lipca 2019 r., mapy do celów prawnych (...) z 10 października 2023 r. oraz wypisu z rejestru gruntów i wyrysu z mapy ewidencyjnej z 18 grudnia 2024 r. Postanowieniem z 23 grudnia 2024 r. Referendarz Sądowy oddalił wniosek. W skardze na orzeczenie Referendarza wnioskodawczynie zarzuciły, iż Referendarz błędnie domagał się modyfikacji wniosku w zakresie zmiany oznaczenia p.gr. (...) objętej ZD na działkę nr (...) , albowiem okoliczność ta jest stwierdzona postanowieniem Sądu. Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy, po rozpoznaniu ww. skargi, wniosek oddalił. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wnioskodawczynie domagały się założenia księgi wieczystej dla działki nr (...) , która powstała z p.gr. (...) , która podzieliła się na p.gr. (...) i (...) , a następnie zniesiono p.gr. (...) i p.gr. (...) do p.gr. (...) , która podzieliła się na p.gr. (...) , (...) i (...) - obecnie działkę nr (...) . Działki objęte są zbiorem dokumentów ZD (...) . Te okoliczność wynikają z postanowienia SR w Oświęcimiu z 7 listopada 2019 r. (I Ns 745/19) o uwłaszczeniu Sądu, ale przed założeniem księgi wieczystej dla działki nr (...) koniecznym jest ujawnienie tych zmian w ZD, ale ww. postanowienie sądu nie może stanowić podstawy ujawnienia tych zmian. Przepis § 28 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów stanowi, że dane dotyczące nieruchomości gruntowych i budynkowych wpisuje się w księdze wieczystej na podstawie wyrysu z mapy ewidencyjnej oraz wypisu z rejestru gruntów lub innego dokumentu sporządzonego na podstawie przepisów o ewidencji gruntów i budynków, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej. Jeżeli zmiana oznaczenia nieruchomości, o których mowa w ust. 1, dotyczy wyłącznie zmiany położenia nieruchomości, numeracji działek ewidencyjnych, obrębu ewidencyjnego lub sposobu korzystania z nieruchomości, podstawę wpisu w księdze wieczystej stanowi wypis z rejestru gruntów. Sąd zauważył, że samego postanowienia o uwłaszczeniu wynika także, że w 1973 r. został wykonany operat pomiarowy nr (...) i ten dokument wraz z aktualnymi wypisami z rejestru gruntów i wyrysami z mapy ewidencyjnej będzie stanowił podstawę ujawnienia zmian w ZD, nie zaś postanowienie Sądu o uwłaszczeniu, gdzie jedynie zmiany gruntowe zostały opisane. W niniejszej sprawie najpierw winny zostać ujawnione zmiany gruntowe w ZD, a dopiero następnie odłącznie z niego działki i założenie dla niej nowej księgi wieczystej. Apelację od tego postanowienia złożyły wnioskodawczynie, które zaskarżając je w całości, zarzuciły naruszenie: 1. art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez bezzasadne niezastosowanie i nieuwzględnienie treści rozstrzygnięcia zawartego w punktach 1 i 2 postanowienia z 7 listopada 2019 r. (I Ns 745/19), którego odpis wraz ze stwierdzeniem prawomocności został załączony do wniosku, a orzeczenie to zawiera stwierdzenie okoliczności badanych przez Sąd, zatem jest ono wiążące dla rozstrzygnięcia w postępowaniu wieczystoksięgowym; 2. art. 626 8 § 1 - § 3 k.p.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na badaniu okoliczności wykraczających poza zakres rozpoznania w postępowaniu wieczystoksięgowym, w szczególności faktu zmian ewidencyjnych działki gruntu poprzedzających nabycie nieruchomości przez wnioskodawczynie, mimo że ten fakt został już ustalony w toku postępowania prowadzonego przed Sadem, co znalazło wyraz z w punktach 1 i 2 prawomocnego postanowienia kończącego to postępowanie; 3. § 19 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów przez wymaganie od wnioskodawczyń przedłożenia dokumentów i ujawnienia okoliczności, które nie są wymagane przez prawo, w szczególności przedłożenia dokumentów geodezyjnych będących podstawą ujawnienia działki (...) , podczas gdy wnioskodawczynie jako podstawę wpisu powołały postanowienie Sądu Rejonowego w Oświęcimiu z 7 listopada 2019 r. (I Ns 745/19), w którym zostało już ustalone, że na podstawie operatu pomiarowego z 22 lutego 1973 r. dokonano podziału p.gr. 2006 położonej w gminie katastralnej L. objętej zbiorem dokumentów (...) na p.gr. (...) i p.gr. (...) , a następnie zniesiono p.gr. (...) i p.gr. (...) do p.gr. (...) , po czym p gr. (...) podzielono na p.gr. (...) , p.gr. (...) i p.gr. (...) , a następnie stwierdzono, że Z. N. nabyła z dniem 4 listopada 1971 r. na podstawie art. 1 ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działka (...) o powierzchni 0,7682 ha położonej w L. , gmina P. , odpowiadającej według starej ewidencji p.gr. (...) opisanej w punkcie 1. postanowienia objętej zbiorem dokumentów (...) , tym samym okoliczności uznane jako nieustalone zostały wykazane przy pomocy prawomocnego orzeczenia Sądu, a nadto dokumenty geodezyjne zostały złożone do zbioru dokumentów nieruchomości wraz z uprzednio złożonym wnioskiem o założenie księgi wieczystej i wpis prawa własności - nie zostały one zwrócone po zakończeniu postępowania; 4. art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez zaniechanie wezwania wnioskodawczyń do uzupełnienia braków formalnych wniosku przez przedłożenie dokumentów ujawniających zmiany opisane w treści uzasadnienia postanowienia. Skarżące wniosły o zmianę zaskarżonego postanowienia przez uwzględnienie ich wniosku w całości. Sąd Okręgowy zważył co następuje. Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie godzi się zważyć, że wniosek o założenie księgi wieczystej i o wpis w niej własności nieruchomości inicjuje także postępowanie wieczystoksięgowe, ale przy odpowiednio poszerzonej kognicji sądu wieczystoksięgowego w stosunku do ogólnej reguły wyrażonej w art. 31 ust. 1 u.k.w.h. Oznacza to, że podstawą założenia księgi wieczystej i wniosku o wpis w niej prawa własności może być także inna niż określana w art. 31 ust. 1 u.k.w.h. kategoria dokumentów (postanowienie SN z 11.04.2013 r., II CSK 447/12). W ust. 2 § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów nie wskazano katalogu dowodów dopuszczalnych w postępowaniu dotyczącym zakładania księgi wieczystej, nie powinno jednak budzić wątpliwości, że mogą to być przede wszystkim dowody z dokumentów, ale także inne środki dowodowe przewidziane w przepisach o postępowaniu dowodowym. Dołączone do wniosku dokumenty, a w wypadkach wskazanych także inne środki dowodowe, podlegają każdorazowo ocenie sądu wieczystoksięgowego w ramach zakreślonej treścią art. 233 § 1 k.p.c. swobodnej oceny dowodów. Zgodnie zaś z § 109 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 15 lutego 2016 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie teleinformatycznym, przy zakładaniu księgi wieczystej dla nieruchomości, która nie miała księgi wieczystej albo której księga wieczysta zaginęła lub uległa zniszczeniu, bierze się z urzędu pod uwagę w szczególności zbiory dokumentów, dokumenty należące do zaginionej lub zniszczonej księgi wieczystej oraz zachowane części takiej księgi, a także dane z ewidencji gruntów i budynków. Wywody powyższe były konieczne dla nakreślenie kognicji sądu wieczystoksięgowego w sprawie o założenie księgi wieczystej, która wymyka się granicom zakreślonym w „klasycznej” sprawie o wpis. Istota badanej sprawy sprowadza się jednak do tego, czy wnioskodawczynie mogły domagać się założenia księgi wieczystej i wpisu prawa współwłasności na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Oświęcimiu z 7 listopada 2019 r. bez uprzedniej aktualizacji w zbiorze dokumentów oznaczenia ewidencyjnego nieruchomości, dla której ów zbiór jest prowadzony. Zgodzić się należy z Sądem a quo , że postanowienie z 7 listopada 2019 r., w szczególności w jego punkcie 1 stanowi uporządkowanie i usystematyzowanie – jedynie na potrzeby orzeczenia w przedmiocie uwłaszczenia - zmian gruntowych dotyczących parcel nr (...) i (...) , dla których prowadzony jest zbiór dokumentów nr (...) . Koniecznym było w postanowieniu uwłaszczeniowym odnotowanie, że obecna działka nr (...) , na której uwłaszczyła się poprzedniczka prawna wnioskodawczyń, odpowiada parceli gruntowej (...) , która powstała z podziału parceli (...) , do której zniosły się parcele (...) i (...) , a sama powstała wraz z parcelą (...) z podziału parceli (...) . Żadnego innego sensu i znaczenia punktowi 1. postanowienia uwłaszczeniowego przypisać nie można. W szczególności nie stał się on podstawą ujawnienia jakichkolwiek zmian w zbirze dokumentów, co uznać należy za niezbędny krok przed złożeniem badanego wniosku. Niewątpliwie bowiem obecne dane ewidencyjne ujawnione w zbiorze dokumentów nr (...) są niekatulane i na użytek tegoż postępowania wymagały aktualizacji. Jak ustalił Sąd I instancji dotąd nie wpłynęły do Sądu wieczystoksięgowego ani wniosek uprawnionego podmiotu, ani stosowne zawiadomienie urzędowe, które pozwoliłyby na dokonanie zmian - aktualizacji danych - w zbiorze dokumentów. Wniosek w niniejszej sprawie obejmuje w istocie nie tylko założenie nowej księgi wieczystej i wpis w niej prawa własności, ale jednocześnie także odłączenie ze zbioru dokumentów działki nr (...) , gdyż na tę chwilę dla działki tej jest nadal prowadzony zbiór dokumentów nr (...) . Ten, obejmujący zmiany w zbiorze dokumentów zabieg, nie jest jednak możliwy, gdyż w zbiorze tym działka (...) nie figuruje, a obejmuje on wciąż nieistniejące formalnie parcele gruntowe nr (...) i (...) , z których dopiero „wywodzi się” rzeczona działka nr (...) , powstała w wyniku kolejnych zmian geodezyjnych. Zgodnie zaś z art. 626 ( 8) § 2 k.p.c. sąd wieczystoksięgowy bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej i jeżeli tylko te trzy rodzaje dokumentów nie pozostają ze sobą w zgodzie, to wniosku nie może uwzględnić. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, gdyż żądanie wpisu dotyczy działki ewidencyjnej nr (...) , która musi być „przeniesiona” ze zbioru dokumentów nr (...) , tyle tylko, że w zbiorze tym działka ta nie figuruje, gdyż tam ciągle pozostają ujawnione parcele gruntowe o nr (...) i (...) . W pierwszej kolejności wnioskodawczynie winny zatem doprowadzić do uaktualnienia danych ewidencyjnych w zbiorze dokumentów nr (...) przez wykreślenie z niego parcel (...) i (...) i ujawnienie w nim parcel (...) , (...) oraz odpowiadającej parceli nr (...) działki ewidencyjnej nr (...) . Dopiero wtedy możliwe będzie odłączenie ze zbioru dokumentów działki nr (...) i założenie dla niej nowej księgi wieczystej z odpowiednim wpisem prawa własności. Zgodnie z § 114 zd. 1 ww. rozporządzenia w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie teleinformatycznym, część nieruchomości może być odłączona tylko wtedy, gdy zostaną przedstawione dokumenty stanowiące podstawę oznaczenia nieruchomości zarówno co do części odłączonej, jak i co do części pozostałej. Analogicznie brzmienie ma również § 36 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów . Ponadto, w myśl § 109 rozporządzenia w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie teleinformatycznym, przy zakładaniu księgi wieczystej dla nieruchomości, która nie miała księgi wieczystej albo której dotychczasowa księga wieczysta zaginęła lub uległa zniszczeniu, bierze się z urzędu pod uwagę w szczególności zbiory dokumentów, dokumenty należące do zaginionej lub zniszczonej dotychczasowej księgi wieczystej oraz zachowane części takiej księgi, a także dane z ewidencji gruntów i budynków. Jak więc widać dane – aktualne dane – w zbiorze dokumentów, mają dla założenia nowej księgi wieczystej kapitalne znaczenie. Skarżące winny więc najpierw doprowadzić do uaktualnienia zbioru dokumentów nr (...) , względnie do wniosku w badanej sprawie dołączyć wszystkie urzędowe dokumenty poświadczające zmiany gruntowe objętych nim parcel, w tym zwłaszcza operat pomiarowy nr (...) . Samo postanowienie z 7 listopada 2019 r., nawet szczegółowo opisujące owe zmiany, takim dokumentem źródłowym, dokumentem geodezyjnym, mogącym być podstawą aktualizacji danych w zbiorze dokumentów, nie jest. Nie można zatem było odłączyć działki nr (...) ze zbioru dokumentów nr (...) i założyć dla niej nowej księgi wieczystej, gdyż działka ta w sensie wieczystoksięgowym nie istnieje i dopiero po aktualizacji zbioru dokumentów przez jej w nim ujawnienie, żądanie wnioskodawczyń będzie miało rację bytu. Odnosząc się jeszcze do apelacji Sąd Okręgowy pragnie zauważyć, iż w piśmie Sądu z 10 grudnia 2024 r. (k. 12) wskazano wnioskodawczyniom formę dojścia do pożądanego przez nie skutku, a nawet zasugerowano odpowiednią modyfikację wniosku, w tym wymieniono szczegółowo dokumenty, które dla uzyskania pożądanego przez nie skutku są niezbędne. Pomimo to, wnioskodawczynie w piśmie z 18 grudnia 2024 r. (k. 14) podtrzymały jednak swoje żądanie w pierwotnym kształcie, dalej nie wykazując także za pomocą koniecznych dokumentów geodezyjnych, zmian gruntowych parceli objętych (...) , prowadzących do powstania działki nr (...) , co musiało skutkować oddaleniem wniosku. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy, na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. , orzekł jak w sentencji. Sędzia Krzysztof Wąsik