II CA 733/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia o zapłatę 42 000 zł z tytułu grupowego ubezpieczenia na życie, po śmierci ubezpieczonego R. S. Powódka, uposażona z polisy, dochodziła świadczenia od pozwanego (...) SA. Ubezpieczyciel odmówił wypłaty, argumentując, że śmierć nastąpiła w wyniku "aktywnego i dobrowolnego uczestnictwa w aktach przemocy", co stanowiło wyłączenie odpowiedzialności zgodnie z Ogólnymi Warunkami Ubezpieczenia (OWU). Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim uznał powództwo za zasadne, stwierdzając, że zdarzenie, w którym R. S. zginął w wyniku bójki przed pubem, nie kwalifikuje się jako "akt przemocy" w rozumieniu wyłączenia, które dotyczy sytuacji nadzwyczajnych i o charakterze zbiorowym (wojna, terroryzm, zamieszki). Sąd podkreślił, że wszelkie wyłączenia odpowiedzialności powinny być formułowane precyzyjnie i interpretowane na korzyść ubezpieczonego. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, rozpoznając apelację pozwanego, podzielił ustalenia i argumentację Sądu Rejonowego. Oddalił apelację, uznając ją za bezzasadną polemikę z prawidłowymi rozważaniami sądu pierwszej instancji. Sąd Okręgowy podkreślił, że kluczowa jest interpretacja pojęcia "aktu przemocy" w kontekście całego przepisu wyłączającego odpowiedzialność, który odnosi się do zdarzeń o szerokim zakresie oddziaływania, a nie do indywidualnych bójek. Zgodnie z przepisami, niejednoznaczne postanowienia OWU należy interpretować na korzyść ubezpieczonego. W konsekwencji, sąd utrzymał w mocy wyrok zasądzający odszkodowanie oraz zasądził od pozwanego na rzecz powódki zwrot kosztów procesu za instancję odwoławczą.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja klauzul wyłączających odpowiedzialność ubezpieczyciela, zwłaszcza pojęcia "akt przemocy", w kontekście zdarzeń o charakterze indywidualnym (bójka) vs. zdarzeń nadzwyczajnych i zbiorowych. Zasada interpretacji niejednoznacznych postanowień OWU na korzyść ubezpieczonego.
Dotyczy konkretnego zapisu w OWU i specyfiki zdarzenia. Może być stosowane analogicznie do podobnych klauzul w innych umowach ubezpieczeniowych.
Zagadnienia prawne (2)
Czy śmierć ubezpieczonego w wyniku bójki, polegającej na wzajemnej wymianie ciosów gołymi rękami, stanowi "akt przemocy" w rozumieniu klauzuli wyłączającej odpowiedzialność ubezpieczyciela z tytułu grupowego ubezpieczenia na życie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, śmierć ubezpieczonego w wyniku bójki nie stanowi "aktu przemocy" w rozumieniu klauzuli wyłączającej odpowiedzialność, która odnosi się do sytuacji nadzwyczajnych, o charakterze zbiorowym i szerokim zakresie oddziaływania.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że klauzula wyłączająca odpowiedzialność za śmierć w wyniku "aktów przemocy" powinna być interpretowana w kontekście innych wymienionych w niej zdarzeń (wojna, terroryzm, zamieszki), które mają charakter nadzwyczajny i zbiorowy. Pojedyncza bójka między dwiema osobami nie spełnia tych kryteriów. Ponadto, wszelkie niejasności w OWU należy interpretować na korzyść ubezpieczonego.
Jak należy interpretować niejednoznaczne postanowienia Ogólnych Warunków Ubezpieczenia (OWU) dotyczące wyłączeń odpowiedzialności ubezpieczyciela?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Niejednoznaczne postanowienia OWU, w tym dotyczące wyłączeń odpowiedzialności, należy interpretować na korzyść ubezpieczającego, ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia.
Uzasadnienie
Zgodnie z przepisami prawa (art. 15 ust. 5 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej oraz art. 808 § 3 k.c. w zw. z art. 65 § 2 k.c.), ubezpieczyciel jako autor OWU ma obowiązek formułować je precyzyjnie. W przypadku niejasności, interpretacja korzystna dla ubezpieczonego jest zasadą, aby konsekwencje nieścisłej redakcji nie obciążały strony słabszej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. K. | osoba_fizyczna | powódka |
| (...) SA w W. | spółka | pozwany |
| R. S. | osoba_fizyczna | ubezpieczony |
| (...) Sp. z o.o. z siedzibą w P. | spółka | ubezpieczający |
| D. G. | osoba_fizyczna | sprawca zdarzenia |
Przepisy (19)
Główne
k.c. art. 805 § § 1
Kodeks cywilny
Ogólna definicja umowy ubezpieczenia, zgodnie z którą zakład ubezpieczeń zobowiązuje się spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę.
k.c. art. 65 § § 2
Kodeks cywilny
Wykładnia oświadczeń woli, w tym postanowień umownych, powinna uwzględniać cel umowy i zasady współżycia społecznego.
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej art. 15 § ust. 5
Postanowienia umowy ubezpieczenia, ogólnych warunków ubezpieczeń oraz innych wzorców umowy sformułowane niejednoznacznie interpretuje się na korzyść ubezpieczającego, ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia.
Pomocnicze
k.c. art. 805 § § 2
Kodeks cywilny
Świadczenie zakładu ubezpieczeń w ubezpieczeniach majątkowych polega w szczególności na zapłacie określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek przewidzianego w umowie wypadku.
k.c. art. 812 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przed zawarciem umowy ubezpieczenia zakład ubezpieczeń obowiązany jest doręczyć ubezpieczającemu tekst ogólnych warunków ubezpieczenia, które określają m.in. sposób ustalania wysokości szkody oraz warunki wypłaty odszkodowania.
k.c. art. 808 § § 1
Kodeks cywilny
Ubezpieczający może zawrzeć umowę ubezpieczenia na cudzy rachunek. Ubezpieczony może nie być imiennie wskazany w umowie.
k.c. art. 808 § § 2
Kodeks cywilny
Zarzut mający wpływ na odpowiedzialność ubezpieczyciela może on podnieść również przeciwko ubezpieczonemu.
k.c. art. 808 § § 3
Kodeks cywilny
Ubezpieczony jest uprawniony do żądania należnego świadczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela, chyba że strony uzgodniły inaczej; jednakże uzgodnienie takie nie może zostać dokonane, jeżeli wypadek już zaszedł.
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej art. 12 § ust. 2
Ogólne warunki ubezpieczenia ustala zakład ubezpieczeń.
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej art. 12a
Określa zakres postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia.
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej art. 12 § ust. 3
Ogólne warunki ubezpieczenia oraz umowa ubezpieczenia powinny być formułowane jednoznacznie i w sposób zrozumiały.
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej art. 12 § ust. 4
Postanowienia sformułowane niejednoznacznie interpretuje się na korzyść ubezpieczającego, ubezpieczonego, uposażonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia.
k.p.c. art. 98 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Strona wygrywająca sprawę w całości ma prawo do zwrotu kosztów procesu w pełnej wysokości.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego.
k.c. art. 817 § § 1 i § 2
Kodeks cywilny
Określa terminy spełnienia świadczenia przez ubezpieczyciela.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd dokonuje oceny dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do oddalenia apelacji.
k.p.c. art. 108
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach w postępowaniu apelacyjnym.
k.k. art. 156 § par 3
Kodeks karny
Spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu ze skutkiem śmiertelnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Bójka nie jest "aktem przemocy" w rozumieniu klauzuli wyłączającej odpowiedzialność, która dotyczy zdarzeń nadzwyczajnych i o charakterze zbiorowym. • Niejednoznaczne postanowienia OWU należy interpretować na korzyść ubezpieczonego. • Wyłączenia odpowiedzialności ubezpieczyciela muszą być precyzyjnie sformułowane i nie mogą być interpretowane rozszerzająco.
Odrzucone argumenty
Śmierć ubezpieczonego nastąpiła wskutek aktywnego i dobrowolnego uczestnictwa w "akcie przemocy", co wyłącza odpowiedzialność ubezpieczyciela. • Sąd pierwszej instancji dokonał dowolnej oceny dowodów, pomijając, że zmarły zainicjował wymianę ciosów. • Sąd pierwszej instancji błędnie analizował zapisy innej umowy ubezpieczenia, która miała inne warunki odpowiedzialności.
Godne uwagi sformułowania
Zapis, iż odpowiedzialność ubezpieczyciela wyłącza aktywne i dobrowolne uczestnictwo w „akcie przemocy”, zgodnie z zasadami wykładni, należy czytać łącznie i odnosić do sytuacji uregulowanych w powołanym wyżej przepisie. • Przepis ten reguluje i dotyczy natomiast sytuacji nadzwyczajnych takich jak: wojna, działania wojenne, akty terroryzmu, zamieszki, rozruchy społeczne. Są to wszystko zdarzenia nadzwyczajne, o istotnie podwyższonym ryzyku utraty życia a ponadto o charakterze zbiorowym, w zasadzie z użyciem broni czy niebezpiecznych narzędzi. • W przepisie chodzi zatem o „akt przemocy” podobnego rodzaju. • Wyjątki od zasady nie mogą być interpretowane rozszerzająco. • Byłoby bowiem sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, by konsekwencje nieścisłej redakcji tych postanowień obciążały ubezpieczającego. • Postanowienia sformułowane niejednoznacznie interpretuje się na korzyść ubezpieczającego, ubezpieczonego, uposażonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia. • Złożona przez pozwanego apelacja stanowi jedynie polemikę z prawidłowymi rozważaniami Sądu Rejonowego i musi zostać oddalona.
Skład orzekający
Dariusz Mizera
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja klauzul wyłączających odpowiedzialność ubezpieczyciela, zwłaszcza pojęcia \"akt przemocy\", w kontekście zdarzeń o charakterze indywidualnym (bójka) vs. zdarzeń nadzwyczajnych i zbiorowych. Zasada interpretacji niejednoznacznych postanowień OWU na korzyść ubezpieczonego."
Ograniczenia: Dotyczy konkretnego zapisu w OWU i specyfiki zdarzenia. Może być stosowane analogicznie do podobnych klauzul w innych umowach ubezpieczeniowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowa jest precyzja w formułowaniu umów ubezpieczeniowych i jak sądy interpretują wyłączenia odpowiedzialności, co ma praktyczne znaczenie dla wielu ubezpieczonych.
“Czy śmierć w bójce to "akt przemocy" wyłączający odszkodowanie z polisy? Sąd wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 42 000 PLN
odszkodowanie z polisy ubezpieczeniowej: 42 000 PLN
zwrot kosztów procesu za instancję odwoławczą: 1800 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.