II Ca 733/22

Sygn. akt II Ca 733/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 września 2022 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący Sędzia Dariusz Mizera po rozpoznaniu w dniu 30 września 2022 roku w Piotrkowie Trybunalskim na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa R. K. przeciwko (...) SA w W. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 28 marca 2022 roku, sygn. akt I C 398/21 1. oddala apelację; 2. zasądza od pozwanego (...) SA w W. kwotę 1.800,00 zł ( jeden tysiąc osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą. Dariusz Mizera Sygn. akt II Ca 733/22 UZASADNIENIE W dniu 19 marca 2021 roku powódka R. K. działająca poprzez przez profesjonalnego pełnomocnika, wytoczyła przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. , powództwo o zapłatę kwoty 42.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 20 listopada 2020 roku do dnia zapłaty, a także wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pełnomocnik powódki wskazał, iż powódka jest osobą uposażoną z umowy grupowego pracowniczego ubezpieczenia dla pracowników (...) Sp. z o.o. która została zawarta z pozwanym. Ubezpieczenie obejmowało min. ryzyko śmierci ubezpieczonego. Ubezpieczonym z tejże umowy był R. S. , który zmarł w dniu (...) roku. Nakazem zapłaty z dnia 29 marca 2021 roku Sąd uwzględnił żądanie pozwu w całości. Od powyższego nakazu zapłaty pozwany złożył sprzeciw w którym wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany podniósł, iż przedmiotowa umowa ubezpieczenia została zawarta na podstawie o.w.u, które wykluczają wypłatę odszkodowania w sytuacji gdy śmierć ubezpieczonego nastąpiła wskutek aktywnego i dobrowolnego uczestnictwa w aktach przemocy, a zdaniem pozwanego, sytuacja taka miała miejsce w niniejszym wypadku. Wyrokiem z dnia 28 marca 2022 r. Sąd Rejonowy w Tomaszowie po rozpoznaniu sprawy z powództwa R. K. przeciwko (...) S.A. z siedzibą w W. o zapłatę 42 000,00 zł 1. zasądził od pozwanego (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powódki R. K. kwotę 42 000 zł (czterdzieści dwa tysiące złotych) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 20 listopada 2020 roku do dnia zapłaty 2. zasądził od pozwanego (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powódki R. K. kwotę 5 717 zł (pięć tysięcy siedemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym 3 600 zł (trzy tysiące sześćset złotych ) kosztów zastępstwa procesowego z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia którym je zasądzono do dnia zapłaty. Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: R. S. jako ubezpieczony w okresie od 1 sierpnia 2019 roku został objęty ochroną ubezpieczeniową pozwanego (...) SA z/s w W. , potwierdzoną polisą ubezpieczeniową (...) Ubezpieczającym był (...) Sp. z o.o. z siedzibą w P. . Umowa została zawarta na okres od 1.08.2019 roku do dnia 31.07.2020 roku. Zgodnie z owu suma ubezpieczenia w przypadku śmierci ubezpieczonego została określona na kwotę 42 000 zł. Przedmiotowa umowa została zawarta na podstawie Ogólnych Warunków (...) nr (...) . W art. XI ust.1 pkt 1) OWU zamieszczono zapis zgodnie z którym pozwane Towarzystwo nie ponosi odpowiedzialności jeżeli śmierć ubezpieczonego nastąpiła wskutek aktywnego i dobrowolnego uczestnictwa w wojnie, działaniach wojennych, w aktach przemocy, terroryzmu, zamieszkach lub rozruchach społecznych. W dniu (...) roku w rejonie pubu D. (...) w T. doszło do fizycznego starcia pomiędzy ubezpieczonym R. S. a D. G. podczas którego zadawali oni sobie nawzajem uderzenia, przy czym D. G. zadał R. S. kolejny cios pięścią w twarz po którym ten upadł na twarde betonowe podłoże, doznając poważnego urazu głowy z krwiakiem podpajęczynówkowym, stłuczeniem i obrzękiem mózgu. W wyniku odniesionych obrażeń R. S. zmarł następnego w dnia w szpitalu . Wyrokiem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Tryb z dnia 17.02.2020 roku wydanym w sprawie III K 121/19 D. G. został skazany za tak opisany powyższy czyn, co do którego Sąd uznał że wyczerpuje on znamiona przestępstwa z art. 156 par 3 k.k. ( spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu ze skutkiem śmiertelnym), na karę 1 roku o 8 miesięcy pozbawienia wolności. Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 17.11.2020 roku wydanym w sprawie II AKa 142/20 bezwzględna kara pozbawienia wolności dla D. G. została podwyższona do 3 lat, Opis czynu nie uległ zmianie. Powyższy stan faktyczny jest w zasadzie bezsporny został ustalony na podstawie powołanych wyżej dowodów z dokumentów - polisy ubezpieczeniowej, OWU, wyroków skazujących, których autentyczność i moc dowodowa nie były kwestionowane. Mając takie ustalenia Sąd Rejonowy zważył, iż powództwo było zasadne i zasługiwało na uwzględnienie w całości. Sąd powołał się na art. 805 § 1 k.c. , w myśl którego przez umowę ubezpieczenia zakład ubezpieczeń zobowiązuje się spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. Przy ubezpieczeniu majątkowym świadczenie zakładu ubezpieczeń polega w szczególności na zapłacie określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek przewidzianego w umowie wypadku ( art. 805 § 2 k.c. ). Zgodnie z przepisem art. 812 § 1 i 2 k.c. , przed zawarciem umowy ubezpieczenia zakład ubezpieczeń obowiązany jest doręczyć ubezpieczającemu tekst ogólnych warunków ubezpieczenia, które określają m.in. sposób ustalania wysokości szkody oraz warunki wypłaty odszkodowania. Art. 808 k.c. stanowi, iż § 1 Ubezpieczający może zawrzeć umowę ubezpieczenia na cudzy rachunek. Ubezpieczony może nie być imiennie wskazany w umowie, chyba że jest to konieczne do określenia przedmiotu ubezpieczenia. § 2. Roszczenie o zapłatę składki przysługuje ubezpieczycielowi wyłącznie przeciwko ubezpieczającemu. Zarzut mający wpływ na odpowiedzialność ubezpieczyciela może on podnieść również przeciwko ubezpieczonemu.§ 3. Ubezpieczony jest uprawniony do żądania należnego świadczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela, chyba że strony uzgodniły inaczej; jednakże uzgodnienie takie nie może zostać dokonane, jeżeli wypadek już zaszedł. Przepis art. 805 k.c. zawiera ogólną definicje umowy ubezpieczenia. Zgodnie z jego treścią ubezpieczający zobowiązuje się opłacić składkę, a zakład ubezpieczeń spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, to jest zdarzenia losowego. Wobec tego, że przepisy Kodeksu cywilnego ani ustawy ubezpieczeniowej nie regulują szczegółowo całokształtu kwestii związanych z ubezpieczeniem w każdym z jego rodzajów, dlatego też szczegółowe postanowienia dotyczące konkretnego ubezpieczenia ustalane są w ogólnych warunkach ubezpieczenia. Zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy o działalności ubezpieczeniowej ogólne warunki tego ubezpieczenia ustala zakład ubezpieczeń. Zgodnie z art.12a powołanej ustawy, określają one w szczególności, rodzaj ubezpieczenia i jego przedmiot, warunki zmiany sumy ubezpieczenia lub sumy gwarancyjnej, jeżeli ogólne warunki ubezpieczenia taką zmianę przewidują, prawa i obowiązki każdej ze stron umowy ubezpieczenia, zakres odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, przy ubezpieczeniach majątkowych - sposób ustalania rozmiaru szkody, sposób określania sumy odszkodowania lub innego świadczenia, jeżeli ogólne warunki ubezpieczenia przewidują odstępstwa od zasad ogólnych, sposób ustalania i opłacania składki ubezpieczeniowej, metodę i sposób indeksacji składek, jeżeli ogólne warunki ubezpieczenia indeksację przewidują, tryb i warunki dokonania zmiany umowy ubezpieczenia zawartej na czas nieokreślony, przesłanki i terminy wypowiedzenia umowy przez każdą ze stron, a także tryb i warunki wypowiedzenia, jeżeli ogólne warunki ubezpieczenia przewidują taką możliwość. Stosownie do treści art. 12 ust. 3 ustawy o działalności ubezpieczeniowej, ogólne warunki ubezpieczenia oraz umowa ubezpieczenia powinny być formułowane jednoznacznie i w sposób zrozumiały. W myśl zaś ust. 4 powołanego przepisu, postanowienia sformułowane niejednoznacznie interpretuje się na korzyść ubezpieczającego, ubezpieczonego, uposażonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia. Bezspornie w okresie objętym ochroną ubezpieczeniową nastąpiła śmierć ubezpieczonego. Poza sporem pozostawała również kwota dochodzonego roszczenia, której wysokość wynikała wprost z załączonej polisy - karta 8 akt sprawy - podgrupa 1(pracownicy wariant 1) - łączna kwota świadczeń 42 000 zł. Pozwany odmawiając wypłaty odszkodowania powołał się wyłącznie na treść art. art. XI ust.1 pkt 1) OWU, który brzmi Towarzystwo nie ponosi odpowiedzialności jeżeli śmierć ubezpieczonego nastąpiła wskutek aktywnego i dobrowolnego uczestnictwa w wojnie, działaniach wojennych, aktach przemocy, terroryzmu, zamieszkach lub rozruchach społecznych.” Pozwany argumentował, iż odszkodowanie się nie należy, gdyż ubezpieczony stracił życie wskutek aktywnego i dobrowolnego uczestnictwa w „ akcie przemocy” jakim było zdarzenie, które miało miejsce w dniu 12.10.2019 roku przed pubem D. (...) w T. Zdaniem Sądu Rejonowego pozwany nie ma racji. Zapis, iż odpowiedzialność ubezpieczyciela wyłącza aktywne i dobrowolne uczestnictwo w „ akcie przemocy”, zgodnie z zasadami wykładni, należy czytać łącznie i odnosić do sytuacji uregulowanych w powołanym wyżej przepisie. Przepis ten reguluje i dotyczy natomiast sytuacji nadzwyczajnych takich jak: wojna, działania wojenne, akty terroryzmu, zamieszki, rozruchy społeczne. Są to wszystko zdarzenia nadzwyczajne, o istotnie podwyższonym ryzyku utraty życia a ponadto o charakterze zbiorowym, w zasadzie z użyciem broni czy niebezpiecznych narzędzi. W przepisie chodzi zatem o „akt przemocy” podobnego rodzaju. Starcie fizyczne - wzajemna wymiana ciosów gołymi rękami przed pubem - pomiędzy dwoma młodymi mężczyznami, jest sytuacją rodzajowo całkowicie odmienną - od wskazanych w powołanym wyżej przepisie o.w.u. Różnicę tę dostrzega sam pozwany ubezpieczyciel, skoro w owu regulujących inne ubezpieczenie /nie obejmujących niniejszego stanu faktycznego/ wyraźnie wyszczególnił jako okoliczność wyłączającą swą odpowiedzialność - udział w bójce - § 13 pkt 6 k- 77v akt. Zasadą jest że świadczenie się należy w razie zajścia określonego w umowie zdarzenia . Wszelkie wyjątki wyłączjące odpowiedzialność ubezpieczyciela winny być sformułowane w sposób precyzyjny. Wyjątki od zasady nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Rację ma pełnomocnik powódki, że pojęcie „ aktu przemocy” jest szerokie i może być rozumiane rozmaicie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego Izby Cywilnej zostało wyjaśnione, że ubezpieczyciel jako autor ogólnych warunków ubezpieczenia, a przy tym profesjonalista, ma obowiązek sformułować je precyzyjnie. W razie niejasności czy wątpliwości co do poszczególnych postanowień należy je interpretować na korzyść ubezpieczającego. Byłoby bowiem sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, by konsekwencje nieścisłej redakcji tych postanowień obciążały ubezpieczającego. O odsetkach Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 481 § 1 k.c. , zgodnie z którym, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociaż by opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie. Natomiast zgodnie z treścią art. 817 § 1 i § 2 k.c. , ubezpieczyciel obowiązany jest spełnić świadczenie w terminie trzydziestu dni, licząc od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku, gdyby jednak wyjaśnienie w powyższym terminie okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości świadczenia okazało się niemożliwe, świadczenie powinno być spełnione w ciągu 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe. Jednakże bezsporną część świadczenia ubezpieczyciel powinien spełnić w terminie przewidzianym w 1. Decyzją z dnia 19 listopada 2020 roku pozwany odmówił powódce wypłaty odszkodowania, co czyni żądanie odsetkowe powódki od dnia następnego w pełni zasadnym. O kosztach procesu orzeczono w oparciu o treść przepisu art. 98 k.p.c. Strona powodowa wygrała sprawę w całości, a zatem należy się jej od pozwanego zwrot kosztów procesu w pełnej wysokości ( art. 98 § 3 k.p.c ,). Na koszty procesu poniesione przez powódkę złożyły się: opłata od pozwu w kwocie 2 100 zł, koszty zastępstwa procesowego adwokata w kwocie 3 600 zł (§ 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz.U. 2015, poz. 1800) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Apelację od powyższego orzeczenia złożyła pozwana zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: I. Naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść orzeczenia tj.: 1. art. 233 § 1 k.p.c. przez dokonanie dowolnej nie zaś swobodnej oceny materiału dowodowego przejawiającej się w pominięciu okoliczności, że zmarły R. S. a rozpoczął wymianę ciosów i uderzył drugiego uczestnika zdarzenia jako pierwszy tym samym oczywistym jest i logicznym, że zainicjował działanie, które powszechnie jest rozumiane jako akt przemocy i nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych, w konsekwencji czego Sąd I instancji uwzględnił roszczenie powódki; 2. art. 233 § 1 k.p.c. przez dokonanie dowolnej nie zaś swobodnej oceny materiału dowodowego poprzez uwzględnienie przy analizie odpowiedzialności pozwanego zapisów innej umowy ubezpieczenia, skierowanej do innej grupy ubezpieczonych, posiadającej inne warunki i zasady odpowiedzialności, skonstruowanej na podstawie przyjęcia wystąpienia innego ryzyka, w konsekwencji czego Sąd I instancji doszedł do przekonania, że nie zachodzi wyłączenie odpowiedzialności pozwanego a przepisy odpowiedzialność zostały określone nieprecyzyjnie podczas gdy nieuprawionymi było dokonywanie takiej analizy bez uwzględnienia odmienności tychże umów ubezpieczenia, w konsekwencji czego Sąd I instancji uwzględnił roszczenie powódki. II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1. art. 65 § 2 kc w zw. z art. XI ust. 1 pkt 1 OWU Ogólnych Warunków Ubezpieczenia poprzez jego błędną interpretację przejawiająca się w uznaniu, że przepis dotyczy sytuacji nadzwyczajnych o istotnie podwyższonym ryzyku utraty życia a ponadto o charakterze zbiorowym, w zasadzie z użyciem broni czy niebezpiecznych narzędzi a tym samym wzajemna wymiana ciosów gołymi rękami przed pubem - pomiędzy dwoma młodymi mężczyznami, jest sytuacją rodzajowo całkowicie odmienną - od wskazanych w powołanym wyżej przepisie OWU podczas gdy zapisy OWU nie przewidują kwalifikacji rodzajowej czynów/sytuacji;\ 2. art. 65 § 2 kc w zw. z art. XI ust. 1 pkt 1 OWU Ogólnych Warunków Ubezpieczenia poprzez błędną interpretację przejawiająca się w uznaniu, że zapis jest niejednoznaczny z uwagi na niedoprecyzowanie pojęcia „aktu przemocy” podczas gdy wyrażenie „akt przemocy” jest powszechnie znanym, jasnym i nie stwarzającym wątpliwości wyrażeniem. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżąca wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości, orzeczenie o kosztach postępowania w tym kosztach zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje. W odpowiedzi na apelację pełnomocnik powódki wniósł o jej oddalenie i zasadzenie kosztów. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja pozwanego jest bezzasadna. Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego i przyjmuje je za własne czyniąc je podstawą swojego rozstrzygnięcia. Apelacja pozwanego została co prawda skonstruowana w ten sposób, iż zawiera zarzuty naruszenia zarówno przepisów prawa procesowego jak i prawa materialnego niemniej jednak bliższa analiza treści zarzutów i ich uzasadnienia wskazuje, iż skarżący tak naprawdę zarzuca naruszenia norm prawa materialnego to jest art. 65 §2 kc w związku z art. XI ust. 1 pkt 1 OWU. Kluczowym bowiem w sprawie jest interpretacja pojęcia „aktu przemocy” zawartego w ogólnych warunkach umów ubezpieczenia w przepisie określającym wyłączenia od ubezpieczenia. Pozwany bowiem twierdzi, iż poszkodowany stracił życie na skutek dobrowolnego udziału w „akcie przemocy” i było to zdarzenie które miało miejsce przed pubem D. (...) w T. co wyłącza odpowiedzialność pozwanego. Słusznie jednak Sąd Rejonowy wskazał dokonując wykładni przepisu iż z kontekstu wyłączeń określonych w art. XI ust. 1 pkt 1 OWU wynika iż wyłączenie to obejmuje sytuacje nadzwyczajne takie jak: wojna, działania wojenne, akty terroryzmu, zamach, rozruchy społeczne i w tym kontekście w ogólnych warunkach umów wskazano także „akty przemocy”. Należy zatem to rozumieć tak, że chodzi tu istotnie nie o każdy „akt przemocy” ale o taki „akt przemocy” w znaczeniu powszechnym o szerokim zakresie oddziaływania. Nie wchodzi w zakres tego pojęcia indywidualne zdarzenie które jest przedmiotem niniejszego postępowania. Nie wyczerpuje ono definicji „aktów przemocy” wypełniającego dyspozycje art. XI ust.1 pkt 1 OWU. Istotą ubezpieczenia jest to że w razie zajścia wypadku ubezpieczeniowego należy się odszkodowanie. Wszelkie wyłączenia winny być sprecyzowane w sposób czytelny i precyzyjny i nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Przy czym zgodnie z art. 15 ust. 5 ustawy z dnia 11 września 2015r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (tj. Dz.U. z 2021r. poz. 1130 ze zm.) postanowienia umowy ubezpieczenia, ogólnych warunków ubezpieczeń oraz innych wzorców umowy sformułowane niejednoznacznie interpretuje się na korzyść ubezpieczającego, ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia. Interpretując zatem pojęcie „aktu przemocy” w kontekście innych warunków ubezpieczenia u tego samego ubezpieczyciela ( co przywołał Sąd Rejonowy) wskazać należy, iż pojęcie to nie obejmuje pojedynczych zdarzeń powodujących naruszenie czynności narządu ciała na skutek użycia przemocy i to nawet noszących znamiona przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Reasumując należy podnieść, iż złożona przez pozwanego apelacja stanowi jedynie polemikę z prawidłowymi rozważaniami Sądu Rejonowego i musi zostać oddalona, a to na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach procesu za instancję odwoławczą orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 k.p.c. Dariusz Mizera