II Ca 690/13

Sygn. akt II Ca 690/13 POSTANOWIENIE Dnia 10 kwietnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Janusz Kasnowski Sędziowie SO Aurelia Pietrzak (spr.) SO Maria Leszczyńska Protokolant sekr. sądowy Tomasz Rapacewicz po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2014 r. w Bydgoszczy na rozprawie sprawy z wniosku : I. Z. z udziałem: Agencji (...) Oddziału (...) w B. , M. N. , I. N. , E. B. i T. N. o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości na skutek apelacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 10 maja 2013 r. sygn. akt. II Ns 375/12 p o s t a n a w i a : zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że: 1) w punkcie 2 (drugim) w miejsce udziału 125/128 wpisać udział 253/256, 2) w punkcie 3 (trzecim) obniżyć zasądzoną kwotę 1375 zł do kwoty 375 zł (trzysta siedemdziesiąt pięć). Sygn. akt: II Ca 690/13 UZASADNIENIE Wnioskodawczyni I. Z. wniosła o stwierdzenie zasiedzenia przez nią z dniem 27 listopada 2006 r. nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr (...) o powierzchni 0,18.00 ha położoną w Z. ul. (...) gmina (...) , dla której nie jest prowadzona księga wieczysta oraz z dniem 27 listopada 2006r. nieruchomości stanowiącą dom mieszkalny i budynek gospodarczy stanowiące odrębną od gruntu przedmiot własności, posadowione na działce (...) , dla której prowadzona jest księga wieczysta Kw nr (...) . W uzasadnieniu podała, że zamieszkuje na przedmiotowej nieruchomości. Wskazana działka wchodzi w skład gospodarstwa rolnego, które prowadziła jej babka C. K. wraz ze swoim drugim mężem A. K. . Na podstawie decyzji Naczelnika Gminy (...) z dnia 10 listopada 1976 r., zdali oni prowadzone przez siebie gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę rolną. Działka (...) , wchodząca w skład tej nieruchomości, decyzją Wojewody (...) z dnia 27 grudnia 1993 r. została przekazana na rzecz Agencji (...) Oddział (...) w B. . Następnie wnioskodawczyni wykazała swoje następstwo prawne, po czym stwierdziła, że w myśl art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy kodeks cywilny , do biegu zasiedzenia można zaliczyć okres posiadania przed 30 września 1990 roku, ale nie więcej niż połowę tego okresu. Zatem w jej ocenie zasiedzenie nastąpiło z dniem 27 listopada 2006 roku, gdyż do okresu swojego posiadania zaliczyła okres wcześniejszego posiadania jej rodziców Z. i I. małżonków N. . Uczestniczka Agencja (...) w W. Oddział (...) w B. wskazała, iż przedmiotowa nieruchomość znajduje się w Zasobach (...) Skarbu Państwa zawiadamianych przez Agencję, która nie kwestionuje wniosku. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 10 maja 2013 r.: 1. stwierdził, że I. Z. nabyła przez zasiedzenie z dniem 29 listopada 2006 r. własność nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę ewidencyjną nr (...) o powierzchni 0,18.00 ha położoną w Z. przy ul. (...) , gmina (...) , dla której nie jest prowadzona księga wieczysta, 2. stwierdził, że I. Z. nabyła przez zasiedzenie z dniem 29 listopada 2006 r. udział 125/128 części we własności nieruchomości budynkowej położonej w Z. , dla której Sąd Rejonowy w Bydgoszczy prowadzi księgę wieczystą KW nr (...) , 3. zasądził od wnioskodawczyni na rzecz Skarbu Państwa –Sądu Rejonowego w Bydgoszczy kwotę 1.375 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, w pozostałym zakresie, w którym wnioskodawczyni była zwolniona obciążył Skarb Państwa. Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: Dla nieruchomość gruntowej położonej w Z. przy ulicy (...) stanowiącej działkę ewidencyjna nr (...) o powierzchni 0,18.00 ha nie jest prowadzona księga wieczysta. Dla nieruchomość budynkowej położonej w Z. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy, X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) . Jako właściciele w księdze wieczystej wpisani są do całości A. K. i C. K. we wspólności ustawowej małżeńskiej. Spadkobiercami po C. K. są: mąż A. K. w 1/4 części oraz dzieci: Z. N. , S. N. , W. N. , F. N. , M. B. , E. F. każde z nich w 1/8 części. Spadkobiercami po Z. N. są: żona I. N. w 1/4 części oraz dzieci: E. B. , I. K. , M. N. , T. N. po 3/16 części. W dniu 10 listopada 1976 roku Naczelnik Gminy (...) wydał decyzję o przejęciu przez Państwo gospodarstwa rolnego należącego do C. i A. małżonków K. , położonego w Z. , stanowiącego działki ewidencyjne nr (...) , opisane w księdze wieczystej Kw nr (...) , z wyłączeniem budynków. Decyzja uprawomocniła się w dniu 27 listopada 1976 roku. W 1969 roku na nieruchomości tej zamieszkali I. i Z. małżonkowie N. . Opłacali podatki, utrzymywali ogrodzenie działki, około roku 1977 przeprowadzili remont dachu. Wyprowadzili się z niej w 2005 roku, zaś w posiadanie przejęła ją ich córka I. Z. , która zamieszkuje tam od urodzenia w 1970 roku. I. Z. opłaca podatki, przeprowadza remonty, uprawia ogródek. Przechodząc do rozważań prawnych Sąd Rejonowy w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 172 k.c. i art. 176 k.c. , omówił instytucję zasiedzenia oraz przesłanki posiadania ze szczególnym uwzględnieniem posiadania samoistnego. Następnie Sąd zwrócił uwagę na treść art. 6 k.c. Uwzględniając powyższe, za początek biegu zasiedzenia w stosunku do nieruchomości gruntowej oraz budynkowej będących przedmiotem postępowania Sąd przyjął dzień 28 listopada 1976 roku, jako pierwszy dzień następujący po dniu, w którym uprawomocniła się decyzja z dnia 10 listopada 1976 roku znak: (...) o przejęciu przez Państwo od A. i C. małżonków K. gospodarstwa rolnego. Jest to data pewna, która w sposób nie budzący wątpliwości pozwala uznać, iż nieruchomość gruntowa oraz budynkowa opisane wówczas w księdze wieczystej Kw (...) , z której następnie została wyłączona działka gruntu, przestały był własnością A. i C. małżonków K. . W konsekwencji, Sąd uznał, iż z tą datą należy mówić o utracie przez małżonków K. przymiotu posiadaczy nieruchomości, a objęcie ich w posiadanie samoistne przez Z. i I. N. , którzy zamieszkiwali tam razem z nimi. W ocenie Sądu, małżonkowie N. objęli obie nieruchomości w posiadanie samoistne w złej wierze, gdyż mieli świadomość toczącego się postępowania administracyjnego z inicjatywy rodziców, względnie teściów, tj. małżonków K. . Określając czas niezbędny do zasiedzenia zgodnie z dyspozycją art. 172 kc , który obecnie wynosi 20 lat dla posiadacza w dobrej wierze oraz 30 lat dla posiadacza w złej wierze, Sąd z uwagi na przekazanie nieruchomości gruntowej na rzecz Państwa, miał również na względzie normę zawartą w uchylonym już przepisie art. 177 kc , zgodnie z którym obowiązywał zakaz nabywania przez zasiedzenie nieruchomości stanowiących własność państwową. Wyłączenie to obowiązywało w okresie od 1 stycznia 1965 roku do dnia 30 września 1990 roku, tj. momentem wejścia w życie ustawy z 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny , która uchyliła z dniem 1 października 1990 roku wskazaną normę art. 177 kc Mając na względzie art. 10 powołanej ustawy, 30 letni okres zasiedzenia można skrócić, ale nie więcej niż o połowę czasu potrzebnego do zasiedzenia. Okres między 28 listopada 1976 roku tj. utratą posiadania obu nieruchomości przez małżonków K. i jednoczesnym objęciem ich w posiadanie przez małżonków N. , a dniem 30 września 1990 roku, nie stanowi połowy okresu potrzebnego do zasiedzenie, gdyż jest to 13 lat 10 miesięcy i 3 dni, więc winien być uwzględniony w całości. W konsekwencji, koniec okresu zasiedzenia obu nieruchomości miał miejsce z upływem 30 lat, tj. z dniem 29 listopada 2006 roku, kiedy posiadaczem przedmiotowych nieruchomości pozostawała wnioskodawczyni. Do okresu posiadania wnioskodawczyni, na podstawie art. 176 kc , należy doliczyć okres posiadania jej rodziców, co stanowi okoliczność bezsporną. Sąd wskazał, że poza sporem pozostawała okoliczność samoistnego posiadania obu nieruchomości w początkowym biegu terminu zasiedzenia przez I. i Z. małżonków N. , a od roku 2005 przez wnioskodawczynię I. Z. . Następnie Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, że błędnie wskazał udział 125/128 części. Określając tę wielkość i dokonując rachunkowych obliczeń wyszedł z niewłaściwego założenia, że ujawnionej właścicielce C. K. przysługuje udział 1/1 w nieruchomości. Tymczasem, w księdze wieczystej (...) prowadzonej obecnie dla nieruchomości lokalowej jako właściciele ujawnieni są A. i C. małżonkowie K. we wspólności ustawowej małżeńskiej do całości. W konsekwencji, należało uznać, iż punktem wyjścia dla obliczeń winien być udział C. K. w nieruchomości wynoszący 1/2 części. Jednocześnie Sąd Rejonowy zaznaczył, że błędne przyjęcie udziału mogącego podlegać zasiedzeniu, nie mogło zostać zakwalifikowane jako podstawa sprostowania w ramach oczywistej omyłki rachunkowej o jakie mowa w art. 350 kpc . Orzekając o kosztach postępowania Sąd zastosował art. 520 § 2 k.p.c. , albowiem sprawa toczyła się z wniosku I. Z. , która była w całości zainteresowana jej rozstrzygnięciem. Sąd wskazał, że przedmiotowy wniosek dotyczył zasiedzenia własności nieruchomości gruntowej oraz nieruchomości budynkowej, a więc dwóch nieruchomości. Zgodnie zaś art. 40 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych opłatę stałą w kwocie 2.000 zł pobiera się od wniosku o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, a więc w przedmiotowej sprawie winna to być kwota łączna 4.000 zł. Mając jednak na uwadze fakt, iż wnioskodawczyni była zwolniona od 1/2 opłaty, Sąd uznał, że w tym zakresie powinna ona ostatecznie wynieść 2.000 zł. Wnioskodawczyni uiściła tytułem opłaty 1.000 zł, zatem brakująca część wynosi 1.000 zł. Odnośnie zaś kosztów ogłoszenia, została uiszczona zaliczka w kwocie 750 zł, zaś całkowity koszt wyniósł 1.107 zł. Zatem różnica wynosi 357 zł. Konkludując Sąd wskazał, że zasądził od wnioskodawczyni kwotę 1.375 zł na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Bydgoszczy, tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, zaś w części w której była ona od nich zwolniona obciążył Skarb Państwa. Apelację od powyższego postanowienia Sądu Rejonowego wniosła wnioskodawczyni w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 2 postanowienia zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego i dokonanie jego oceny z pominięciem niekrórytch dowodów bądź ich błędną ocenę w szczególności: a) błędną ocenę dowodu z odpisu księgi wieczystej, prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Bydgoszczy KW nr (...) , urządzonej dla nieruchomości budynkowej położonej w Z. , objętej żądaniem wniosku, b) pominięcie dowodu z zeznań uczestników postępowania, w tym zeznań uczestniczki postępowania I. N. , co do jej zeznań, iż właścicielami nieruchomości budynkowej, objętej żądaniem wniosku o zasiedzenie jest A. K. i C. K. , i w konsekwencji błędne ustalenie, iż właścicielem tej nieruchomości jest wyłącznie C. K. . Nadto wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 177 § 1 i 2 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne ustalenie, iż wnioskodawczyni nabyła przez zasiedzenie z dniem 29 listopada 2006 r. udział 125/128 części we własności nieruchomości budynkowej położonej w Z. , dla której Sąd Rejonowy w Bydgoszczy prowadzi księgę wieczystą KW nr (...) . Z powołaniem na powyższe wnioskodawczyni wniosła o zmianę punktu 2 zaskarżonego postanowienia poprzez stwierdzenie, iż wnioskodawczyni nabyła przez zasiedzenie z dniem 29 listopada 2006 r. udział 253/256 części we własności przedmiotowej nieruchomości budynkowej położonej w Z. . Jednocześnie wnioskodawczyni zaskarżyła punkt 3 postanowienia, w części zasądzającej od niej tytułem nieuiszczonych kosztów postępowania kwotę ponad 1375 zł i w tym zakresie wniosła o jego zmianę poprzez zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Bydgoszczy kwoty 375 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, w pozostałym zaś zakresie w jakim wnioskodawczyni była zwolniona o kosztów sądowych, obciążenie nimi Skarb Państwa. Uczestnicy postępowania nie zajęli stanowiska w przedmiocie apelacji wnioskodawczyni. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja wnioskodawczyni jest zasadna. Wskazać należy, iż stan faktyczny ustalony w sprawie przez Sąd Rejonowy był bezsporny. Nikt z uczestników postępowania nie kwestionował zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości gruntowej przez I. Z. . Zatem ustalenia dokonane przez Sąd pierwszej instancji w tym zakresie zostały poczynione w zgodzie z art. 233 § 1 k.p.c. Odnośnie zaś nieruchomości budynkowej, dla której prowadzona jest księga wieczysta KW nr (...) , zaznaczyć należy, że została ona wyodrębniona z nieruchomości gruntowej na podstawie art. 11 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za renty i spłaty pieniężne (Dz. U. 1974 r. Nr 21, poz. 118), który stanowił, że rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne za rentę, może zatrzymać budynki wchodzące w skład nieruchomości przekazywanych Państwu. Budynki takie stają się odrębnym od gruntu przedmiotem własności z chwilą przejęcia nieruchomości. Wskazane wyodrębnienie nastąpiło w związku z przekazaniem przez babkę wnioskodawczyni C. K. i jej drugiego męża A. K. prowadzonego przez nich gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę rolniczą. Zasiedzenie nieruchomości objętej powyższą księgą wieczystą również nie było kwestionowane przez uczestników postępowania. Przechodząc do zarzutów sformułowanych w apelacji wnioskodawczyni zwrócić należy uwagę, że Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał, że błędnie określił udział, w jakim wnioskodawczyni zasiedziała nieruchomość budynkową. Sąd wprost zaznaczył, że dokonując wyliczeń wyszedł z błędnego założenia, że ujawnionej w księdze wieczystej właścicielce C. K. przysługiwał udział 1/1 w nieruchomości, podczas gdy prawidłowo udział ten wynosił 1/2 części, albowiem pozostawała ona ze swoim mężem we wspólności majątkowej małżeńskiej. Zatem w oparciu o ten udział należało przeprowadzić obliczenia, które doprowadzą do ustalenia rzeczywistego udziału, w jakim wnioskodawczyni zasiedziała nieruchomość wpisaną do księgi wieczystej KW nr (...) . Po śmierci C. K. spadek po niej, w skład którego wchodziła również przedmiotowa nieruchomość budynkowa, w 1/8 części odziedziczył ojciec wnioskodawczyni Z. N. . Natomiast po jego śmierci wnioskodawczyni nabyła spadek w 3/16 części. Po dokonaniu stosownych obliczeń wychodzi, iż wnioskodawczyni na podstawie dziedziczenia nabyła nieruchomość budynkową w 3/256 części (1/2 x 1/8 x 3/16). Zatem na podstawie zasiedzenia nabyła pozostały udział w tej nieruchomości, który wynosi 253/256 części, a nie jak wskazał Sąd Rejonowy 125/128 części. Wobec tego zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w powyższym zakresie okazał się uzasadniony. Sąd Okręgowy przychylił się także do stanowiska wnioskodawczyni w zakresie nieprawidłowego ustalenia przez Sąd pierwszej instancji kwoty, którą powinna ona uiścić na rzecz Skarbu Państwa tytułem kosztów sądowych. Zauważyć należy, że w toku niniejszej sprawy postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2011 r. Sąd Okręgowy zmienił postanowienie Sądu Rejonowego o oddaleniu wniosku o zwolnienie wnioskodawczyni od kosztów sądowych w ten sposób, że zwolnił ją od ponoszenia 1/2 części opłaty od wniosku, oddalając zażalenie w pozostałej części /k.71-72/. Z treści uzasadnienia tego postanowienia wynika, że w sprawie powinna być uiszczona jedna opłata od wniosku w kwocie 2.000 zł, która jednak przekracza możliwości finansowe wnioskodawczyni. Dlatego w połowie została ona zwolniona od tej opłaty. Oznacza to, że powinna ona uiścić z tego tytuły jedynie 1.000 zł, co też uczyniła. Sąd Rejonowy przez całe postępowanie tak też przyjmował zmieniając swoje stanowisko dopiero podczas wydawania orzeczenia w sprawie uznając, że wnioskodawczyni powinna uiścić dodatkowy 1.000 zł z racji tego, że sprawa dotyczyła zasiedzenia dwóch nieruchomości. Z takim poglądem Okręgowy rozpoznający apelację się zgadza, jednakże należało wziąć pod uwagę, iż podstawą orzeczenia Sądu Okręgowego w zakresie zwolnienia od kosztów było uiszczenie połowy jednej opłaty od wniosku. Sąd ten bowiem uznał, iż wnioskodawczyni nie jest w stanie uiścić całej opłaty w wysokości 2000 zł. W związku z tym Sąd Okręgowy zmienił rozstrzygnięcie Sądu I instancji w zakresie kosztów sądowych obniżając z tego tytułu sumę do kwoty 375 zł. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że: w punkcie 2 w miejsce udziału 125/128 wpisał udział 253/256, w punkcie 3 obniżył zasądzoną kwotę 1375 zł do kwoty 375 zł.