II CA 686/12

Sygn. akt II Ca 686/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 stycznia 2013 roku Sąd Okręgowy w Legnicy II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Krystyna Zawada Sędziowie: SO Elżbieta Hallada (spraw.) SO Sabina Ziser Protokolant: st. sekr. sąd. Klaudia Pasieczny po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2013 roku w Legnicy na rozprawie sprawy z powództwa (...) Finanse Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w B. przeciwko pozwanemu F. K. o zapłatę na skutek apelacji strony powodowej od wyroku Sądu Rejonowego w Legnicy z dnia 27 września 2012 roku sygn. akt I C 522/12 I. zmienia zaskarżony wyrok w punktach II, III i IV w ten sposób, że: 1. w punkcie II zasądza od pozwanego F. K. na rzecz strony powodowej (...) Finanse Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w B. dalszą kwotę 13.000 zł (trzynaście tysięcy złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 21.06.2012r., 2. w punkcie III zasądza od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę 2.605 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, 3. uchyla orzeczenie zawarte w punkcie IV; II. zasądza od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę 1.850 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. II Ca 686/12 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Legnicy wyrokiem z dnia 27 września 2012r. zasądził od pozwanego F. K. na rzecz strony powodowej (...) Finanse Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. kwotę 2.000zł z ustawowymi odsetkami od dnia 21.06.2012r. oraz koszty procesu w kwocie 375zł, a dalej idące powództwo oddalił. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd wskazał na przepisy art. 734 k.c. , 735 k.c. w związku z art. 84 i 88 k.c. oraz art. 746 k.c. Umowę zawartą między stronami w dniu 7 września 2011r., na mocy której strona powodowa przyjęła od pozwanego zlecenie stałej pomocy prawno-windykacyjnej polegającej na wzywaniu dłużników o zwrot wierzytelności, zawieranie w imieniu zleceniodawcy porozumień na spłatę wierzytelności, prowadzenie spraw sądowych oraz wszelkich czynności zmierzających do wyegzekwowania wierzytelności zleceniodawcy, uznał Sąd Rejonowy za umowę zbliżoną do umowy zlecenia (umowa starannego działania - art. 750k .c.). Na podstawie niekwestionowanych przez strony ustaleń faktycznych co do treści umowy z dnia 7 września 2011r., treści aneksu do umowy z dnia 5 października 2011r. oraz w oparciu o pozostały materiał dowodowy zebrany w sprawie, Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że pozwany skutecznie uchylił się od skutków prawnych oświadczenia zawartego w aneksie nr (...) do umowy, mocą którego strona powodowa miała otrzymać wynagrodzenie za czynności podjęte dla realizacji umowy w wysokości 15.000zł bez względu na spłatę zadłużenia przez Z. K. (dłużnika pozwanego). W ocenie Sądu pozwany został wprowadzony w błąd przez swego dłużnika, który odmówił podpisania umowy o spłatę zobowiązania przysługującemu pozwanemu, pomimo zapewnienia podpisania ugody w dniu 7 października 2011r. i wpłaceniu w tym dniu pierwszej raty z tytułu zadłużenia. Pozwany został również wprowadzony w błąd przez stronę powodową, która wykorzystała brak dostatecznego rozeznania pozwanego i sformułowała treść aneksu, w którym zagwarantowała sobie wynagrodzenie niezależnie od efektu swojej pracy. Oceniając błąd, wywołany przez dłużnika pozwanego i przedstawiciela strony powodowej, polegający na wyrażeniu zgody na treść aneksu nr (...) , jako błąd istotny, Sąd Rejonowy uznał, że oświadczenie pozwanego złożone w dniu 7 września 2012r. o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli zawartego w aneksie z dnia 5 października 2011r. jest prawnie skuteczne i powoduje nieważność tej czynności prawnej. Uznając za pozwanym, że stronie powodowej należy się wynagrodzenie za podjęte przez nią czynności, które skłoniły dłużnika pozwanego - Z. K. do podjęcia próby podpisania porozumienia co do spłaty wierzytelności przysługującej pozwanemu, Sąd Rejonowy uznał, na podstawie art. 746 k.c. , że odpowiednim wynagrodzeniem jest kwota 2000zł , którą zasądził z ustawowymi od daty doręczenia odpisu pozwu. Na uzasadnienie orzeczenia o kosztach postępowania Sąd powołał przepis art. 102k.p.c. Uznając, że pozwany wypowiedział umowę zlecenia bez uzasadnionej przyczyny, Sąd zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej koszty sądowe obliczone od uwzględnionego roszczenia, a koszty zastępstwa prawnego zniósł wzajemnie. Wyrok Sądu Rejonowego w części oddalającej powództwo zaskarżyła strona powodowa i zarzuciła w apelacji naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to: - art. 233§1k.p.c. poprzez błędne ustalenie, że pozwany skutecznie uchylił się od skutków prawnych złożonego w dniu 5 października 2011r. oświadczenia woli, a także że powódka wprowadziła w błąd pozwanego tworząc treść aneksu do umowy z dnia 7 września 2011r., podczas gdy pozwany jest przedsiębiorcą, który podpisując przedmiotowy aneks zdawał sobie sprawę z ryzyka jakie niesie ze sobą podpisanie aneksu, co oznacza, że nie był w błędzie co do prawa zawierając z powódką aneks z dnia 5 października 2011r., - art.246 k.p.c. w związku z art. 247 k.p.c. poprzez przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków i stron dotyczących czynności prawnej zawarcia aneksu z dnia 5 października 2011r., podczas gdy przeprowadzenie powołanych dowodów jest niedopuszczalne z uwagi na umowne zastrzeżenie formy pisemnej pod rygorem nieważności dla postanowień objętych umową z dnia 7 września 2011r. oraz zmian dotyczących tej umowy. Wskazując na powyższe zarzuty strona powodowa wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów procesu za obie instancje, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Pozwany w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norma przepisanych. Sąd Okręgowy przyjmuje za własny stan faktyczny sprawy ustalony przez Sąd Rejonowy, za wyjątkiem ustalenia, że pozwany zaproponował przedstawicielowi strony powodowej wynagrodzenie w kwocie 15.000zł po uzyskaniu od dłużnika pierwszej raty spłaty zadłużenia w kwocie 30.000zł i w oparciu o tak zmieniony stan faktyczny zważył, co następuje: Apelacja jest uzasadniona. Trafny jest zarzut apelacji naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisu art.233§1k.p.c. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego polegającą na uznaniu, że pozwany w dacie składania oświadczenia woli w aneksie nr (...) do umowy z dnia 7.9.2011r. działał pod wpływem błędu co do zobowiązania się do wypłacenia stronie powodowej wynagrodzenia w kwocie 15.000zł, bez względu na wynik ugody z dłużnikiem, a w konsekwencji uznanie, że zostały spełnione przesłanki wady oświadczenia woli w postaci błędu uprawniające pozwanego, na podstawie art. 88§1k.c. w związku z art. 84§1k.c., do uchylenia się od skutków prawnych tego oświadczenia. W ocenie Sądu Okręgowego Sąd pierwszej instancji nie miał uzasadnionych podstaw do formułowania powyższej oceny. W pisemnych motywach rozstrzygnięcia wskazał na wyniki przesłuchania obu stron, które do takiego wniosku doprowadziły. Tymczasem z wyjaśnień przedstawiciela strony powodowej S. R. nie wynika, by uzgodnienia pomiędzy stronami co do wynagrodzenia za dotychczas wykonane czynności w dacie rozwiązania umowy stałego zlecenia były inne, niż wyrażone w treści aneksu nr (...) . Przeciwnie z wyjaśnień tych wynika, że zanim strony podpisały aneks trwały negocjacje i to pozwany, który był inicjatorem zakończenia współpracy ze stroną powodową, bowiem za namową dłużnika zgodził się zrezygnować z pośrednictwa strony powodowej w podpisaniu z dłużnikiem ugody, zaproponował wynagrodzenie dla powódki. Treść aneksu zatem została wcześniej omówiona i uzgodniona, co oznacza, że nie miało miejsce zaskoczenie pozwanego, czy wykorzystanie braku po jego stronie rozeznania. Również pozwany F. K. w swoich zeznaniach przyznał, że zanim doszło do podpisania aneksu do umowy rozmawiał z przedstawicielem strony powodowej i proponował wynagrodzenie:…”Zaproponowałem jakieś odszkodowanie za wykonaną prace, ale chciałem się dogadać ..”(k.83). Ponadto pozwany zeznał, że aneks do umowy podpisał w swoim mieszkaniu, oraz że wcześniej go przeczytał. Twierdzenia pozwanego, że rozumiał treść aneksu w ten sposób, że zapłaci wynagrodzenie stronie powodowej dopiero po uzyskaniu od dłużnika pierwszej raty zobowiązania w wysokości 30.000zł, na podstawie którego Sąd Rejonowy uznał, że oświadczenie woli pozwanego jest dotknięte wadą w postaci błędu, wywołanego przez przedstawiciela strony powodowej, jest całkowicie niewiarygodne i nie mające oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Treść aneksu z dnia 5.10.2011r. jest wyraźna i przejrzysta. Oświadczenia zawarte w aneksie nie zawierają nieprecyzyjnych sformułowań, mogących wywołać wątpliwości co do treści składanych oświadczeń. Za wykonywanie obowiązków przez stronę powodową zleceniobiorcy przysługuje wynagrodzenie w kwocie 15.000zł płatne do 7.10.2011r., a dalsza działalność zostaje zawieszona do czasu realizacji przez zleceniodawcę z dłużnikiem ugody o spłatę należności. W żadnym miejscu powyższych oświadczeń nie ma uzależnienia wypłaty wynagrodzenia od jakichkolwiek okoliczności, w tym związanych z ugodą z dłużnikiem jaką miał zamiar podpisać pozwany. Wskazany wprost termin zapłaty wynagrodzenia na dzień 7.10.2011r. dodatkowo potwierdza ocenę, że wolą pozwanego było zapłacenie wynagrodzenia stronie powodowej w wysokości i terminie określonym w aneksie. Ocenę powyższą potwierdza treść ust.3 zmienionego aneksem §5 umowy, a mianowicie, że w przypadku zaniechania realizacji ugody z dłużnikiem zleceniodawca złoży pisemne oświadczenie o wznowieniu postanowień niniejszej umowy. Zapis ten wskazuje, zdaniem Sądu Okręgowego, że strony wyraziły wolę zawieszenia umowy, wypłacenia stronie powodowej wynagrodzenia za wykonane czynności i ewentualne wznowienie umowy w zależności od wyniku ugody z dłużnikiem pozwanego. Brak w oświadczeniach stron, w tym i w oświadczeniu pozwanego, by uzależniał wypłatę wynagrodzenia od wyniku ugody z dłużnikiem. Natomiast z jego zeznań wynika, że to za namową dłużnika zrezygnował z dalszej współpracy ze stroną powodowa i jej pośrednictwa w podpisaniu ugody z dłużnikiem. Skoro strona powodowa nie miała już uczestniczyć w dalszych czynnościach związanych ze spłatą wierzytelności przysługujących pozwanemu od Z. K. , to naturalną konsekwencją było rozliczenie się z wynikami jej pracy w dacie zawieszenia dalszej współpracy, co zostało w zrozumiały sposób wyrażone w treści zobowiązania pozwanego w aneksie. Jak wynika z pisemnych motywów zaskarżonego orzeczenia Sąd Rejonowy również dostrzegł motywację po stronie pozwanego zmierzającego do zakończenia ze stroną powodową współpracy. :Pozwany bowiem oczekiwał, że dłużnik Z. K. spełni składane deklaracje co do porozumienia się w sprawie spłaty wierzytelności i że podpisze przygotowaną przez stronę powodową ugodę. Gdyby istotnie tak się stało pozwany uzyskałby należne mu świadczenie bez potrzeby dzielenia się nim w 50% ze stroną powodową, co niewątpliwie byłoby dla niego korzystniejsze niż gdyby spłata nastąpiła w trakcie trwania umowy stron. Jego oczekiwania jednak nie spełniły się, ponieważ dłużnik się wycofał i nie podpisał ugody, jak również nie zapłacił nawet pierwszej raty w wysokości 30.000zł. Niespełnienie się oczekiwań osoby dokonującej czynności prawnej co do określonego rozwoju zdarzeń nie daje podstaw do uznania woli za wynik błędu prawnie doniosłego ( art. 84k .c.). Tej treści wyrok zapadł przed Sądem Najwyższym w sprawie III CKN 963/98 (OSNC 2002/5/63) i odpowiada on stanowi faktycznemu ustalonemu w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Sąd Najwyższy wskazał, że warunkiem prawnej doniosłości błędu w świetle art. 84 k.c. jest przede wszystkim to, aby błąd składającego oświadczenie woli dotyczył treści czynności prawnej. Przepis ten zakłada więc istnienie po stronie składającego oświadczenie woli mylnego wyobrażenia o treści tego oświadczenia lub o takich okolicznościach, do których odnosi się to oświadczenie, normy prawne mające zastosowanie do dokonywanej czynności prawnej, albo skutki prawne dokonywanej czynności prawnej. W niniejszej sprawie pozwany nie był w błędzie co do treści czynności prawnej. Podpisał zobowiązanie zapłaty stronie powodowej wynagrodzenia w kwocie 15.000zł. i z tym dniem zawieszenie dalszej współpracy. Zdawał sobie sprawę pozwany, że przyjął na siebie obowiązek zapłaty, a zatem nie ma miejsca na błąd co do tej okoliczności i skutków podpisanego zobowiązania. To co wskazał pozwany jako rozumienie, czy oczekiwanie, że dopiero z chwilą uiszczenia przez dłużnika pierwszej raty zapłaci stronie powodowej kwotę 15.000zł nie wynika z błędu, lecz z nietrafnego przewidywania, że dłużnik podpisze ugodę. Oczekiwanie, że dojdzie do podpisania ugody z dłużnikiem bez pośrednictwa strony powodowej skłoniło pozwanego do podpisania aneksu nr (...) z dnia 5.10.2011r., zaś niespełnienie obietnic przez dłużnika nie mieści się w ramach błędu ważnie doniosłego w rozumieniu art. 84k.c. Reasumując powyższe rozważania Sąd Okręgowy uznał, że apelacja strony powodowej jest trafna, a zaskarżone orzeczenie pozbawione uzasadnionych podstaw prawnych. Wobec tego na podstawie art. 386§1k.p.c. zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w części oddalającej powództwo poprzez zasądzenie dalszej kwoty 13.000zł. Wobec uwzględnienia apelacji na powyższej podstawie, zbędna jest ocena drugiego zarzutu apelacji, a mianowicie naruszenia przepisu art. 246k .p.c. w związku z art. 247k .p.c., który jest nietrafny już tylko z uwagi na przepis art. 162 k.p.c. Konsekwencją takiego rozstrzygnięcia jest zmiana zaskarżonego wyroku w części dotyczącej orzeczenia o kosztach procesu, które powinien, na podstawie art. 98§1 i3 k.p.c. , ponieść w całości pozwany. Na podobnej zasadzie (wynik sprawy) na pozwanym ciąży obowiązek zwrotu kosztów procesu za druga instancję.