II CA 682/13

Sygnatura akt II Ca 682/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 maja 2014 r. Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Małgorzata Łoboz Sędziowie: SO Beata Tabaka SR (del.) Krzysztof Wąsik (sprawozdawca) Protokolant: Agnieszka Zapalska po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2014 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa (...) w G. przeciwko T. W. , B. S. , L. W. , Ł. W. i A. W. o zapłatę na skutek apelacji strony powodowej od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa – Krowodrzy w Krakowie z dnia 12 listopada 2012 r., sygnatura akt I C 1616/12/K 1.zmienia zaskarżony wyrok poprzez nadanie mu brzmienia: „I. zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz strony powodowej kwotę 535,44 zł (pięćset trzydzieści pięć złotych czterdzieści cztery grosze) wraz z umownymi odsetkami w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP od dnia 30 maja 2011 r. do dnia zapłaty; II. zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz strony powodowej 2595 zł (dwa tysiące pięćset dziewięćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu.”; 2. zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz strony powodowej 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego. UZASADNIENIE Wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 7 maja 2014 r. Wyrokiem z dnia 12 listopada 2012 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie oddalił powództwo (...) w G. przeciwko T. W. , B. S. , L. W. , Ł. W. , A. W. o zapłatę (pkt I) oraz obciążył stronę powodową kosztami postępowania (pkt II). Sąd Rejonowy oparł się na następującym stanie faktycznym. Poprzedniczka prawna pozwanych – J. W. zawarła ze stroną powodową w dniu 18 września 2009 r. umowę pożyczki kwoty 16.000 zł. Strona powodowaa dokonała wypowiedzenia umowy pożyczki w dniu 22 czerwca 2010 r.. J. W. zmarła w dniu (...) r.. Pozwani B. S. , A. W. , Ł. W. , T. W. , L. W. są spadkobiercami J. W. . J. W. była umiarkowanie niepełnosprawna. Pismem z dnia 6 lipca 2011 r. strona powodowa poinformowała pozwanego T. W. , iż podjęła decyzję o wypłacie świadczenia z tytułu zgonu J. W. oraz iż uznane świadczenie to kwota 20.000 zł, z czego kwota 18.243,87 zł to zobowiązanie finansowe ubezpieczonej J. W. wobec strony powodowej na dzień jej zgonu oraz że kwota należna pozwanemu stanowi różnicę pomiędzy sumą ubezpieczenia, a kwotą zobowiązań finansowych ubezpieczonej wobec strony powodowej i wynosi 1.756,13 zł. Uzasadniając oddalenie powództwa Sąd I instancji wskazał na treść przepisów art. 3 kpc i art. 6 kc w zw. z art. 277 kpc . Podał, że pismem z dnia 6 lipca 2011 r. strona powodowa poinformowała pozwanego T. W. , iż podjęła decyzję o wypłacie świadczenia z tytułu zgonu J. W. , że uznane świadczenie to kwota 20.000 zł, z czego kwota 18.243,87 zł to zobowiązanie finansowe ubezpieczonej J. W. wobec strony powodowej na dzień jej zgonu oraz że kwota należna pozwanemu stanowi różnicę pomiędzy sumą ubezpieczenia a kwotą zobowiązań finansowych ubezpieczonej wobec strony powodowej i wynosi 1.756,13 zł. Strona powodowa w żaden sposób nie udowodniła zasadności żądania pozwu. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 98 § 1 i 2 kpc . Apelację od tegbo orzeczenia wniosła strona powodowa, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie: - art. 233 § 1 kpc poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i wydanie rozstrzygnięcia z pominięciem zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazującego w sposób jednoznaczny na istnienie zobowiązania spadkobierców pożyczkobiorcy wobec powoda z tytułu pożyczki z dnia 18 września 2009 r.. Wskazała, że pożyczkobiorczyni w sprzeciwie od nakazu zapłaty nie kwestionowała swojej odpowiedzialności względem powoda ani co do zasady ani co do wysokości żądania, a pozwani nie wskazywali na okoliczności wyłączające ich odpowiedzialność za długi spadkowe po zmarłej J. W. ; - art. 6 kc poprzez jego niewłaściwą interpretację i błędne przyjęcie, iż powód nie wykazał zasadności swojego powództwa. Apelująca podała, że przedłożonymi dokumentami wykazała istnienie stosunku zobowiązaniowego miedzy stronami i zasadę odpowiedzialności pozwanych, które to okoliczności nie były przez pozwanych kwestionowane; - art. 229 i 230 kpc przez ich pominięcie w przedmiotowej sprawie. Podała, że wobec braku kwestionowania przez pozwanych zasady odpowiedzialności i wysokości zobowiązania Sąd powinien uznać wskazane przez nią okoliczności za przyznane; - art. 98 kpc poprzez jego błędne zastosowanie i pominięcie okoliczności, że zaspokojenie powoda po wytoczeniu powództwa jest równoznaczne z przegraniem sprawy, zatem uzasadnia obciążenie strony pozwanej kosztami procesu. Wskazała, że wystąpienie z powództwem było niezbędne do celowego dochodzenia praw, a wobec cofnięcia pozwu co do kwoty ponad 535,44 zł, nawet przy oddaleniu powództwa w tym zakresie, stronę powodową należy uznać za wygraną. Mając to na uwadze strona powodowa wniosła o zmianę pkt I wyroku poprzez zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz strony powodowej kwoty 535,44 zł z umownymi odsetkami w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP od dnia 30 maja 2011 r, uchylenie pkt II wyroku, zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego za I instancję w kwocie 2.400 zł oraz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego za II instancję wg norm przepisanych. Pozwani wnieśli o oddalenie apelacji. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja zasługiwała na uwzględnienie. W pełni uzasadnione okazały się zarzuty apelacji skierowane przeciwko przepisom dotyczącym postępowania dowodowego i oceny dowodów. Konsekwencją ich naruszeń było niewłaściwe i niepełne ustalenie stanu faktycznego sprawy mającego istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 229 kpc nie wymagają dowodu fakty przyznane w toku postępowania przez stronę przeciwną, jeżeli przyznanie nie budzi wątpliwości, zaś zgodnie z brzmieniem art. 230 kpc , gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd, mając na uwadze wyniki całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane. Przepisy te pozwalają na uproszczenie postępowania dowodowego poprzez ograniczenie go do okoliczności w sprawie spornych. Przepisy te pozwalają więc na poczynienie ustaleń faktycznych w oparciu o twierdzenia stron, które bądź zostaną przez drugą stronę przyznane, bądź co do których strona przeciwna się nie wypowie a wyniki całej rozprawy pozwalają fakty te uznać za przyznane. W świetle tych przepisów Sąd Rejonowy pominął szereg kluczowych dla rozstrzygnięcia faktów. Sąd Rejonowy pominął to, że - z pkt. 23 umowy pożyczki wynikało, że „w przypadku nieterminowej spłaty pożyczki należność z tego tytułu staje się w dniu następnym należnością przeterminowaną. Od niespłaconego w całości lub części kapitału, a od dnia wniesienia powództwa od całości zadłużenia pobierane są odsetki według zmiennej stopu procentowej wynoszącej czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP” (k. 80-83, 86-87, 90-94); - z pkt. 12 umowy pożyczki wynikało, że wpłaty z tytułu pożyczki zaliczane są w kolejności na koszty, prowizje, opłaty, odsetki od kapitału przeterminowanego, kapitał przeterminowany, odsetki za okresy obrachunkowe i na końcu na kapitał; - na dzień śmierci J. W. niespłacony kapitał pożyczki to była kwota 15.538,89 zł; odsetki umowne od tej kwoty na ten dzień to 2.223,44 zł; łączne zobowiązanie na ten dzień to zatem kwota 17.762,86 zł (k. 84); - (...) dokonał wpłaty na rzez strony powodowej z tego tytułu w dniu 24 maja 2011 r., a wpłacona wówczas kwota to 17.227,42 zł (k. 84); - różnica między istniejącą na dzień 24 maja 2011 r. należnością a dokonaną przez (...) wpłatą z tego tytułu to 535,44 zł, a zatem kwota równa tej z pisma z dnia 20 sierpnia 2012 r. ograniczającego żądanie pozwu; mając na uwadze wskazaną powyżej kolejność zarachowań wpłat z tytułu pożyczki, kwota ta odpowiada wysokości niespłaconego kapitału pożyczki, od którego należą się dalsze odsetki umowne. Poza tym Sąd Rejonowy w sposób wadliwy odczytał kluczowy dla przyjętej przez ten Sąd koncepcji rozstrzygnięcia dokument w postaci pisma z lipca 2011 r.. Pismo to, w całości zacytowane przez Sąd Rejonowy nie jest, wbrew temu co napisał ten Sąd, autorstwa strony pozwanej, lecz zupełnie innego podmiotu, a mianowicie Towarzystwa (...) . Podobieństwo nazwy (...) wskazuje niewątpliwie na pewne powiązania tych podmiotów, ale nie powoduje, że jest to jeden i ten sam podmiot. (...) , który sporządził omawiane pismo nie jest tożsamy ze stroną powodową, a więc takie ustalenie jest oczywiście błędne. Nie jest więc tak, że oświadczenie zawarte w tym piśmie, które mogło być pochopnie zrozumiane przez pozwanych, jako oznaczające uregulowanie przez ubezpieczyciela wszystkich zobowiązań J. W. wobec strony powodowej, pochodzi od strony powodowej. A skoro tak, to nie można było mu przydawać mocy, która przydał mu Sąd Rejonowy. Wadliwość odczytania tego pisma polegała też na tym, że z pisma tego nie wynika, żeby ubezpieczyciel pokrył w ogóle wszystkie zobowiązania J. W. wobec (...) , a wynika jedynie, że pokrył te zobowiązania w wysokości istniejącej „na dzień zgonu tj. (...) r.”. Mając na uwadze, że postępowanie toczyło się jeszcze po (...) r. a (...) dokonał przelewu dopiero po tej dacie, bo w dniu 24 maja 2011 r. (też okoliczność bezsporna), to po śmierci J. W. należności uboczne względem należności głównej narastały, a zatem w dacie 24 maja 2011 r. i tym bardziej w dacie wyrokowania wszystkie zobowiązania z tytułu przedmiotowej pożyczki nie mogły być równe tym z dnia (...) r.. To wszystko powoduje skutek, że oczywistym być powinno, po właściwym odczytaniu pisma z 6 lipca 2011 r., że nie jest tak, aby wynikało z niego, że następcy prawni J. W. nie są nic stronie powodowej winni. Dążąc wreszcie do całkowitego rozwiania wszelkich wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy, a w szczególności rozbieżności między kwotami z pisma z 6 lipca 2011 r. (18.243,87 zł) i z informacji strony powodowej o rzeczywistej wpłacie z dnia 24 maja 2011 r (17.227,42 zł) Sąd Okręgowy uzupełnił postępowanie dowodowe o pisemną informację od (...) z dnia 23 grudnia 2013 r., zgodnie z którą kwota 18.243,87 zł stanowiła sumę zobowiązań J. W. na dzień jej śmierci wobec strony pozwanej, ale nie wynikającą tylko z jednej pożyczki (przedmiotowej w sprawie nr 6), ale z dwóch pożyczek (także nr 8). Wpłata ta została dokonana na poczet zobowiązań z tytułu pożyczki nr 6 w kwocie 17.200,91 zł i na poczet zobowiązań z tytułu pożyczki nr 8 w kwocie 1.042,96 zł (dowód – k. 167). Dokument ten, jak i zawarte w nim dane, nie budziły żadnych wątpliwości Sądu Okręgowego, co do wiarygodności. Nie było zatem zasadne twierdzenie Sądu I instancji, że strona powodowa nie wykazała zasady i wysokości dochodzonego w sprawie roszczenia. Przepisy łączącej J. W. ze stroną powodową umowy pożyczki oraz ogólna reguła z art. 353 § 1 kc , stanowiły o podstawie jej odpowiedzialności. Jej zobowiązania natomiast, z chwilą jej śmierci przeszły na jej spadkobierców – pozwanych, na zasadzie art. 922 § 1 kc. Dochodzone w sprawie roszczenie równe było niespłaconemu kapitałowi pożyczki w niekwestionowanej w całym procesie wysokości 15.538,89 zł wraz z umownymi odsetkami. Zobowiązanie to wynoszące w dniu (...) r. (na dzień śmierci J. W. ) 17.762,86 zł zostało następnie obniżone przez wpłatę dokonaną przez (...) w dniu 24 maja 2011 r. na kwotę 17.227,42 zł (k. 84). Po dokonaniu zarachowań tej wpłaty zgodnych z postanowieniami umownymi do zapłaty pozwanym pozostała kwota 535,44 zł kapitału pożyczki i pochodne od niej umowne odsetki. Mając wszystko powyższe na uwadze, na zasadzie art. 386 § 1 kpc należało zmienić zaskarżony wyrok w sposób wskazany w sentencji wyroku Sądu Okręgowego. Konsekwencją zmiany wyroku Sądu I instancji była też konieczność zmiany orzeczenia w przedmiocie kosztów za tę instancję. Pozostając, jako przy zasadzie orzekania o tych kosztach, przy art. 98 § 1 kpc , kosztami tymi należało obciążyć solidarnie pozwanych. Jednocześnie należało zgodzić się z kolejnym zarzutem apelacji, że cofnięcia pozwu na skutek wpłaty dokonanej na poczet dochodzonego w pozwie roszczenia już po wszczęciu postępowania nie można utożsamiać z przegraniem procesu przez stronę powodową, a wręcz przeciwnie oznacza to, że wniesienie powództwa było zasadne i stanowiło o celowości obrony praw powoda. Sąd Najwyższy słusznie przyjął bowiem, że co prawda zasadą jest, że w wypadku cofnięcia pozwu obowiązek zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego, na jego żądanie, obciąża powoda bez względu na przyczynę cofnięcia, jednakże dopuszczalne jest odstępstwo od tej zasady w sytuacji, gdy powód wykaże, że wystąpienie z powództwem było niezbędne dla celowego dochodzenia praw lub celowej obrony, z uwzględnieniem okoliczności istniejących w dacie wytoczenia pozwu. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy cofnięcie pozwu jest konsekwencją zaspokojenia przez pozwanego wymagalnego w chwili wytoczenia powództwa roszczenia powoda. W rozumieniu przepisów o kosztach procesu ( art. 98 KPC ) pozwanego należy uznać wówczas za stronę przegrywającą sprawę (post. SN z 12.4.2012 r., II CZ 208/11, niepubl.). Na koszty za I instancję złożyły się: opłata sądowa od pozwu w kwocie 195 zł i wynagrodzenie pełnomocnika strony pozwanej w żądanej w apelacji kwocie 2.400 zł obliczonej na podstawie § 6 pkt. 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu . Przed Sądem I instancji nie wykazano kosztu 3,51 zł „opłaty manipulacyjnej dla dostawcy usług płatności”. O kosztach postepowania odwoławczego orzeczono na tej samej podstawie art. 98 § 1 i 3 kpc . Na koszty te złożyła się opłata sądowa od apelacji w kwocie 30 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika strony pozwanej w kwocie 90 zł obliczonej na podstawie § 12 ust. 1 pkt. 1 w zw. z § 6 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. ref. SSR Marzena Lewicka