II CA 600/13

Sygn.akt II Ca 600/13 POSTANOWIENIE Dnia 20 grudnia 2013r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny - Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Janusz Kasnowski (spr.) Sędziowie: SO Barbara Jankowska - Kocon SO Aurelia Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2013r. w Bydgoszczy na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Zakładu (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. przy uczestnictwie K. J. o wpis hipoteki na skutek apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 20 czerwca 2013r. w sprawie Kw. (...) (Dz. Kw(...) ) postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i utrzymać w mocy zaskarżony wpis. Na oryginale właściwe podpisy. II Ca 600/13 UZASADNIENIE W dniu 19 kwietnia 2013r. referendarz sądowy dokonał w dziale (...) księgi wieczystej Kw (...) wpisu hipoteki przymusowej w kwocie 10 289,89 zł na rzecz wnioskodawcy Zakładu (...) spółki z o.o. w B. , na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 2 kwietnia 2013r. o udzieleniu zabezpieczenia w sprawie o sygn. IC 1223/13 (Dz.Kw. (...) ). Wskutek wniesienia skargi na dokonany wpis przez K. J. (właścicielkę nieruchomości ujawnioną w dziale II w/w księgi wieczystej) Sąd Rejonowy w Bydgoszczy — postanowieniem z dnia 20 czerwca 2013r. - uchylił zaskarżony wpis referendarza sądowego w całości i oddalił wniosek Zakładu (...) spółki z o.o. w B. o dokonanie wpisu hipoteki. W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że Sąd Rejonowy w Bydgoszczy udzielił zabezpieczenia roszczenia powodowi Zakładowi (...) spółce z o.o. w B. w sprawie z jego powództwa o uznanie za bezskuteczną wobec niego czynności prawnej w postaci umowy notarialnej działu spadku, zawartej pomiędzy P. J. i pozwaną K. J. w dniu 20 marca 2003r. przed notariuszem E. O. i ujętą w Rep. (...) Na jej podstawie P. J. przeniósł nieodpłatnie na rzecz pozwanej K. J. udział wynoszący % w prawie współwłasności nieruchomości lokalowej położonej w B. , ujętej w księdze wieczystej tego Sądu Rejonowego Kw Nr (...) . Zabezpieczenie powództwa polegało na ustanowieniu na rzecz powódki (wnioskodawczym w niniejszej sprawie) hipoteki przymusowej na nieruchomości lokalowej ujętej w w/w księdze wieczystej do kwoty 10 289,89 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 21.05.201 Ir. Sąd Rejonowy oceniając wniosek o wpis zabezpieczenia stwierdził w istocie, że zachodziła przeszkoda do dokonania wpisu zgodnego z wnioskiem przewidziana w art.68 ust.l ustawy z dnia 06.07.1982r. o księgach wieczystych i hipotece (jt. w Dz.U. 121 z 2001r. poz.1361 ze zm.). Przepis ten dopuszcza zabezpieczenie hipoteką jedynie wierzytelności pieniężnej, w tym również przyszłej. Wierzytelność dochodzona w sprawie, w której Sąd Rejonowy wydał postanowienie zabezpieczające, nie ma takiego charakteru. Sąd Rejonowy podzielił panujące w orzecznictwie sądowym i w piśmiennictwie prawniczym zapatrywanie, że nie jest dopuszczalne zabezpieczenie powództwa ze skargi paulińskiej ( art.527 kc ) poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości osoby trzeciej, gdyż nie jest to roszczenie pieniężne. Wskazał między innymi na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18.05.2012r. w sprawie IV CSK 560/11 z którego wynika, że prawomocny wyrok uwzględniający powództwo wierzyciela 2 przeciwko dłużnikowi i osobie trzeciej na podstawie art.527 kc - także łącznie z tytułem wykonawczym wydanym na rzecz wierzyciela przeciwko dłużnikowi - nie stanowi podstawy wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości osoby trzeciej nabytej przez nią w wyniku czynności uznanej za bezskuteczną. Jak Sąd dalej stwierdził, postępowanie o wpis hipoteki przymusowej na podstawie postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia jest takim samym postępowaniem jak każde postępowanie wieczystoksięgowe, w którym Sąd ocenia dopuszczalność dokonania wpisu na podstawie dokumentów złożonych przez wnioskodawcę. W piśmiennictwie prawniczym wskazuje się, że jeżeli orzeczenie jest na tyle niepełne, że nie można dokonać wpisu z przyczyn technicznych, to Sąd winien wniosek oddalić (szerzej -patrz uzasadnienie zaskarżonego postanowienia - k.79 do 83). W apelacji od postanowienia wnioskodawca Zakład (...) spółka z o.o. w B. domagał się jego uchylenia i utrzymania wpisu hipoteki w mocy. Skarżący poczynił kilka zarzutów naruszenia przepisów postępowania, przytoczonych poniżej w dosłownym brzmieniu, a więc: - art.626 8 § 2 kpc poprzez jego nieprawidłową interpretację i zastosowanie, w konsekwencji rozszerzenie kognicji Sądu wieczystoksięgowego na ocenę zasadności wydania postanowienia o zabezpieczeniu w sprawie I C 1223/13 Sądu Rejonowego w sprawie i prawidłowości określenia sposobu zabezpieczenia; - art.626 9 kpc poprzez nieprawidłową interpretację i przyjęcie, że sąd wieczystoksięgowy ma własną kognicję co do oceny wykonalnego postanowienia o zabezpieczeniu w sprawie I C 1223/13 Sądu Rejonowego w Bydgoszczy, a tym samym może ocenić, że przeszkodą do jego dokonania są okoliczności, które zbadano w postępowaniu o udzieleniu zabezpieczenia; - art.755§l kpc w związku z art.747 pkt 2 kpc poprzez ich niezastosowanie, w szczególności pominięcie okoliczności, że nawet gdyby Sąd wieczystoksięgowy rozszerzył swoją kognicję tak, iż miałby prawo oceniać zasadność samego zabezpieczenia i właściwość sposobu zabezpieczenia, to przepis o innych wypadkach zabezpieczenia niż roszczenia pieniężne umożliwia zastosowanie w takich sprawach wszystkich sposobów zabezpieczenia właściwych dla roszczeń pieniężnych, w tym hipoteki przymusowej. Podniósł też zarzut naruszenia prawa materialnego, a dokładniej: - art.527 § 1 kc poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że roszczenie zabezpieczone postanowieniem w sprawie IC 1223/13 nie jest roszczeniem pieniężnym. W dalszej części apelacji skarżący przedstawił uzasadnienie przywołanych wyżej zarzutów (apelacja- k.87 i 88). 3 Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja wnioskodawcy podlegała uwzględnieniu. Pomijając podniesiony w niej zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisów prawa materialnego ( art.527§l kpc ), jako oczywiście bezzasadny, przez co nie wymagający szerszego uzasadnienia, stwierdzić należy, że pozostałe zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania zostały sformułowane bardzo nieprecyzyjnie. Jednakże z ich treści powiązanej z argumentami przywołanymi w uzasadnieniu apelacji można wyprowadzić wniosek, że zmierzały do wykazania, iż Sąd wieczystoksiegowy - przy ocenie wniosku o wpis hipoteki i złożonego postanowienia zabezpieczającego - poszedł zbyt daleko tj. przekroczył granice swojej kognicji zakreślone treścią art.626 8 § 1 i 2 kpc . Innymi słowy nie powinien był - zdaniem skarżącego - oceniać ani zasadności wydania przez Sąd procesowy postanowienia o zabezpieczeniu w sprawie I C 1223/13, ani poprawności przyjętego w tym postanowieniu sposobu zabezpieczenia roszczenia. Skarżący przyznał, że roszczenie w sprawie cywilnej zbudowane na bazie skargi paulianskiej ( art.527§l kc ) nie ma charakteru pieniężnego, ale uważał, że przepis art.755 §lkpc pozwalał Sądowi rozpoznawczemu na wykorzystanie sposobów dla zabezpieczenia roszczeń pieniężnych, w tym obciążenia nieruchomości pozwanego hipoteką przymusową (po myśli art.747 pkt 2 kpc ). Przystępując do oceny stanowiska apelującego od tej ostatniej uwagi stwierdzić należy, że nie jest ona trama. Przywołany przez apelującego przepis art.755 §1 kpc nie wyłącza możliwości stosowania - do zabezpieczenia roszczeń niepieniężnych -sposobów przewidzianych dla zabezpieczenia roszczeń pieniężnych, ale z uwagi na istotę roszczenia pauliańskiego (jego naturę), ten sposób zabezpieczenia jest wykluczony. Zasadniczo dlatego, że hipoteka w ogólności zabezpiecza wierzytelności pieniężne, a hipotekę przymusową można ustanowić na nieruchomości stanowiącej własność dłużnika osobistego wnioskodawcy (jak stanowi art.68 ust.l i art.109 ustawy z dnia 06.07.1982r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz.U. 124 z 2001r. poz.1361 ze zm.). Tymczasem roszczenie zgłoszone w ramach skargi paulianskiej ( art. 527 §1 kc ) nie ma charakteru pieniężnego, a prawomocny wyrok w takiej sprawie uzyskany przeciwko osobie trzeciej (nie będącej dłużnikiem osobistym wierzyciela) upoważni jedynie wierzyciela do prowadzenia egzekucji z przedmiotu nabytego od dłużnika wskutek czynności prawnej uznanej za bezskuteczną (zgodnie z art.532 kc ). Zatem podzielić należy zapatrywanie Sądu wieczystoksięgowego, że co do zasady nie jest dopuszczalne zabezpieczenie powództwa ze skargi paulianskiej ( art. 527 § 1 kc ) w drodze ustanowienia hipoteki przymusowej. Jednak taki pogląd, choć zasadny, jest wynikiem oceny merytorycznej postanowienia zabezpieczającego, wykraczającej poza ramy orzekania Sądu wieczystoksięgowego zakreślone w art. 626 8 § 1 i 2 kpc . Tym samym taka ocena nie mogła zdecydować o oddaleniu wniosku o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 4 2 kwietnia 2013r. w sprawie IC 1223/13. Postanowienie zabezpieczające zostało bowiem wydane we właściwej formie, jest jasne w treści (pełne) i prawomocne, a z racji tego, że hipoteki podlegają wpisom do ksiąg wieczystych, nie zachodziły przyczyny techniczne w jego realizacji poprzez dokonanie wpisu do wskazanej w nim księgi wieczystej. Nie stały temu na przeszkodzie pozostałe elementy podlegające badaniu, jak forma i treść wniosku o wpis oraz treść księgi wieczystej wskazanej w postanowieniu (jak wymaga w art. 626 8 § 2 kpc ). Co zaś tyczy się merytorycznej wadliwości postanowienia zabezpieczającego, na co wskazano wcześniej, to powinna być zwalczana w innej formie (choćby przewidzianej w art.742 §l kpc ). Sąd odwoławczy podziela zapatrywanie Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z dnia 18.05.2012r. w sprawie IV CSK 560/11, do którego odwołał się także Sąd wieczystoksiegowy, że prawomocny wyrok uwzględniający powództwo wierzyciela przeciwko dłużnikowi i osobie trzeciej na podstawie art. 527 kc nie stanowi podstawy wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości osoby trzeciej nabytej przez nią w wyniku czynności uznanej za bezskuteczną (opublikowane w systemie informacji prawnej LEX). Upraszczając wywód można powiedzieć, że dzieje się tak, bowiem z pozytywnej treści sentencji takiego wyroku wynika jedynie stwierdzenie, że czynność prawna zdziałana przez dłużnika z osobą trzecią jest bezskuteczna wobec wierzyciela i nie zawiera ona stwierdzenia ani o zasądzeniu świadczenia pieniężnego, ani o ustanowieniu hipoteki przymusowej określonej treści, a więc odmiennie niż postanowienie wprost przewidujące taki sposób zabezpieczenia. Jednak w tej konkretnej sprawie, ten trafny pogląd Sądu Najwyższego, nie ma zastosowania. Z tych zasadniczych przyczyn Sąd odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie i utrzymał w mocy zaskarżony wpis (na podstawie art.386 § 1 kpc w związku z art. 13 § 2 kpc oraz art.518 1 § 3 kpc i art.391 § l kpc ).