II CA 562/13

Sygn. akt II Ca 562/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 września 2013 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Bogusław Suter (spr.) Sędziowie: SSR del. Adam Czech. SSO Grażyna Wołosowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Zofia Szczęsnowicz po rozpoznaniu w dniu 20 września 2013 r. w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa E. U. przeciwko Przedsiębiorstwu Budowlanemu (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt I C 2306/12 I. prostuje oczywistą omyłkę pisarską w komparycji wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku prawidłowo oznaczając pozwanego jako Przedsiębiorstwo Budowlane (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. ; II. oddala apelację; III. zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 1.200 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym; IV. nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Białymstoku na rzecz radcy prawnego K. K. kwotę 1.476 złotych, w tym 276 złotych podatku VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu odwoławczym. UZASADNIENIE Powódka E. U. wnosiła o zasądzenie od pozwanego Przedsiębiorstwa Budowlanego (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. kwoty 24.121 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz kosztami procesu. Podnosiła, że w dniu 18 września 2009 roku zawarła z (...) Spółką Jawną w B. umowę dzierżawy gruntu położonego na obrębie ulicy (...) w B. oznaczonego pod numerem porządkowym (...) na cele prowadzenia działalności handlowej na czas określony do dnia 31 grudnia 2018 roku, ale w dniu 1 czerwca 2012 roku pozwany wypowiedział umowę wydzierżawiającemu (...) Spółce Jawnej w B. i nakazał właścicielom pawilonów handlowych ich usunięcie z terenu B. (...) . Dlatego też powódka dochodzi zwrotu poniesionych nakładów. Następnie wskazywała, że dochodzi od pozwanego kwoty 24.121 złotych tytułem odszkodowania. Pozwany Przedsiębiorstwo Budowlane (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w B. wnosił o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wskazywał, że nie przysługuje mu legitymacja bierna, bowiem nie zawierał on z powódką żadnej umowy, ani też nie otrzymał od niej żadnej kwoty, na którą opiewa załączona do pozwu wystawiona przez (...) Spółka Jawna w B. faktura VAT. Sąd Rejonowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2013 roku oddalił powództwo, zasądził od Skarbu Państwa na rzecz radcy prawnego K. K. kwotę 2.952 złotych z podatkiem VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, odstąpił od obciążania powódki kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego. Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 18 września 2009 roku powódka E. U. zawarła z (...) Spółką Jawną w B. umowę nazwaną przez strony umową dzierżawy, na mocy której (...) Spółka Jawna w B. oddał w dzierżawę grunt o powierzchni 21 m ( 2) położony na obrębie ulicy (...) w B. oznaczony pod numerem porządkowym (...) na cele prowadzenia działalności handlowej, a powódka zobowiązała się do opłacania na rzecz wydzierżawiającego miesięcznego czynszu, płatnego do kasy wydzierżawiającego. Powódka uiściła też jednorazową opłatę lokalizacyjną w wysokości 5.550 złotych netto (6.771 złotych brutto). Umowa została zawarta na czas określony do dnia 31 grudnia 2018 roku. Powódka poniosła koszty posadowienia pawilonu handlowego w wysokości 16.800 złotych brutto, a także koszty przyłącza elektrycznego w wysokości 550 złotych brutto. Powódka rozpoczęła działalność na wydzierżawionym gruncie od 1 października 2009 roku. Sąd I instancji ustalił też, że pozwany Przedsiębiorstwo Budowlane (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w B. , który jest właścicielem gruntu położonego przy ulicy (...) w B. wypowiedział (...) Spółce Jawnej w B. umowę dzierżawy tego gruntu ze skutkiem natychmiastowym, a (...) Spółka Jawna w B. poinformował dzierżawców o wygaśnięciu zawartych z nimi umów poddzierżawy. Pismem z dnia 17 lipca 2012 roku pozwany wezwał dzierżawców do usunięcia pawilonów z terenu bazaru, a z dniem 20 września 2012 roku bazar został zamknięty. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka dochodzi roszczenia z umowy z dnia 18 września 2009 roku zawartej przez powódkę z (...) Spółką Jawną w B. . Pozwany jest właścicielem gruntu, na którym był usytuowany pawilon handlowy powódki, ale nie zawarł z powódką żadnej umowy. Pozwany nie ingerował w zawarcie umowy pomiędzy powódką a (...) Spółką Jawną w B. , ani nie przejął praw i obowiązków (...) Spółki Jawnej w B. . Powódka uiszczała wszystkie należności na rzecz (...) Spółki Jawnej w B. . (...) Spółka Jawna w B. wystawił też fakturę VAT na kwotę 24.121 złotych, a faktura ta została opłacona na jego rzecz. Pozwany nie uzyskał z tego tytułu żadnych korzyści. Sąd I instancji przyjął, że umowa zawarta przez powódkę z (...) Spółką Jawną w B. w dniu 18 września 2009 roku była umową najmu, a nie umową dzierżawy. W umowie tej nie przewidziano, że powódka ma prawo pobierać pożytki z przedmiotu umowy. Grunt stanowiący przedmiot umowy został oddany wyłącznie na cele prowadzenia działalności handlowej, zaś prowadzenie działalności handlowej nie może zostać uznane za pobieranie pożytków. Pozwany nie wszedł zatem w prawa i obowiązki wynajmującego. W konsekwencji Sąd Rejonowy uznał, że pozwany nie ma legitymacji biernej. Sąd I instancji nie znalazł też podstaw do zastosowania art. 438 k.c. Zaznaczył, że po stronie powódki nie powstał uszczerbek w związku z podjęciem przez nią działań w celu odwrócenia grożącej drugiemu szkody albo w celu odwrócenia wspólnego niebezpieczeństwa. Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd Rejonowy odstąpił od obciążania powódki kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego, z uwagi na jej trudną sytuację majątkową. O kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd Rejonowy orzekł na podstawie § 15, § 2 ust. 1 i 3, § 3, § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 roku, Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Powyższy wyrok w części oddalającej powództwo zaskarżyła apelacją powódka zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności: - art. 693 § 1 k.c. poprzez błędne przyjęcie, że powódki i pozwanego nie łączy ła umowa dzierżawy po rozwiązaniu przez pozwanego umowy dzierżawy z (...) Spółką Jawną w B. , - art. 659 § 1 k.c. poprzez błędne przyjęcie, że powódkę i (...) Spółkę Jawną w B. łączyła umowa najmu, - art. 422 k.c. poprzez nie przyjęcie odpowiedzialności pozwanego za szkodę poniesioną przez powódkę w związku ze skorzystaniem z wyrządzonej powódce szkody, - art. 5 k.c. poprzez jego nie zastosowanie w sytuacji kiedy okoliczności sprawy mają charakter nadzwyczajny i zasadnym było rozpatrzenie żądań powódki mając na względzie treść art. 5 k.c. ; II. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy w zakresie: - art. 217 § 2 k.p.c. poprzez pominięcie wniosku zgłoszonego na rozprawie w dniu 6 lutego 2013 roku o rozszerzenie tezy dowodowej zeznań świadków E. M. oraz K. M. (pomimo faktu, iż przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków w rozszerzonym zakresie nie spowodowałoby zwłoki w postępowaniu oraz wykazania, iż zgłoszenie rozszerzonej tezy dowodowej po wyznaczonym przez Sąd terminie nastąpiło bez winy pełnomocnika powódki), co skutkowało brakiem możliwości wykazania korzyści uzyskanych przez pozwanego w związku ze szkodą poniesioną przez powódkę. Domagała się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenia od pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z przepisami prawa ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zgodzić się ze skarżącą, że w komparycji zaskarżonego wyroku wystąpiła oczywista omyłka pisarska. W toku postępowania sprecyzowano, że pozwanym jest Przedsiębiorstwo Budowlane (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. , a tymczasem w komparycji zaskarżonego wyroku wskazano, że stroną pozwaną jest (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w B. . Dlatego też, stosownie do art. 350 § 1 i 3 k.p.c. Sąd Okręgowy sprostował tę oczywistą omyłkę pisarską. Przechodząc do meritum trzeba stwierdzić, że poczynione przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne nie były kwestionowane przez skarżącą i dlatego Sąd Okręgowy przyjmuje je za podstawę rozstrzygnięcia. W tym miejscu przypomnieć należy, że zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 roku, III CZP 49/07, OSNC 2008/6/55). Tak więc bez odpowiedniego zarzutu sąd drugiej instancji nie może wziąć pod uwagę uchybień prawu procesowemu, a więc także uchybień w zakresie ustaleń faktycznych, popełnionych przez sąd pierwszej instancji, choćby miały one wpływ na wynik sprawy. Z ustaleń Sądu Rejonowego wynika, że powódka domagała się zasądzenia od pozwanego kwoty 24.121 złotych z ustawowymi odsetkami w oparciu o umowę z dnia 18 września 2009 roku, a więc że powódka dochodziła roszczeń z tytułu odpowiedzialności kontraktowej, a nie odpowiedzialności deliktowej pozwanego. Przyjmując to ustalenie za własne trzeba zgodzić się także z wnioskiem Sądu Rejonowego, że roszczenie powódki nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd I instancji trafnie ustalił, że powódki i pozwanego nie łączyła żadna umowa. Umowa pomiędzy pozwanym, a (...) Spółką Jawną w B. , a także umowa pomiędzy (...) Spółką Jawną w B. nie były umowami dzierżawy. Według art. 693 § 1 k.c. przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nie oznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz. Tak więc dzierżawa jest tego rodzaju stosunkiem zobowiązaniowym, mocą którego jedna ze stron udostępnia korzystanie z jej rzeczy drugiej stronie za odpłatnością, przy czym strona korzystając z cudzej rzeczy uprawniona jest także do pobierania z niej pożytków. Brak w umowie określonej jako umowa dzierżawy zapisu o prawie wydzierżawiającego do pobierania pożytków, które ma fundamentalne znaczenie dla umowy dzierżawy, czym w istotny sposób różni ją od umowy najmu, przesądza o innej, niż nadana przez strony, kwalifikacji stosunku prawnego. Wobec tego, że przepisy kodeksu cywilnego regulujące umowę dzierżawy nie definiują pojęcia pożytków, należy odwołać się do przepisów księgi pierwszej kodeksu cywilnego , które wyróżniają pożytki rzeczy naturalne i cywilne oraz pożytki prawa. Pożytkami naturalnymi rzeczy są jej płody i inne odłączone od niej części składowe, jak według zasad prawidłowej gospodarki stanowią normalny dochód z rzeczy ( art. 53 § 1 k.c. ). Kodeks cywilny posługuje się wąskim pojęciem pożytków naturalnych, których występowanie łączone jest z pobieraniem ich z rzeczy przynoszącej tego rodzaju dochody. Pożytkami cywilnymi rzeczy są dochody, które rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego ( art. 53 § 2 k.c. ), natomiast pożytkami prawa są dochody, które prawo to przynosi zgodnie ze swym społeczno-gospodarczym przeznaczeniem ( art. 54 k.c. ) (por. wyroki Sądu Apelacyjnego w Katowicach I ACa 1440/06, Lex nr 307287; Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 13 marca 2007 roku, I ACa 56/2007, OSAB 2007/1/3, Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2012 roku, IV CSK 244/12, OSNC 2013/5/64). Tymczasem przedmiotem umowy pomiędzy pozwanym a (...) Spółką Jawną w B. i umowy pomiędzy (...) Spółką Jawną w B. a powódką nie jest rzecz, z której można pobierać pożytki. Przedmiotem umowy pomiędzy pozwanym a (...) Spółką Jawną w B. jest nieruchomość położona przy ulicy (...) w B. , zaś przedmiotem umowy pomiędzy (...) Spółką Jawną w B. a powodem jest grunt położony na obrębie ulicy (...) w B. oznaczony pod numerem porządkowym (...) . To nie przedmiot umowy pomiędzy pozwanym a (...) Spółką Jawną w B. i umowy pomiędzy (...) Spółką Jawną w B. a powódką przynosi pożytki, ale dopiero wzniesienie na tej nieruchomości pawilonu handlowego i prowadzenie tam działalności gospodarczej umożliwia uzyskanie z tej nieruchomości dochodów. Umowa pomiędzy pozwanym a (...) Spółką Jawną w B. i umowa pomiędzy (...) Spółką Jawną w B. a powódką, jak trafnie wskazał Sąd I instancji, były umowami najmu. Tym samym uznać należy, że umowa pomiędzy (...) Spółką Jawną w B. a powódką rozwiązała się z chwilą zakończenia umowy pomiędzy pozwanym a (...) Spółką Jawną w B. . Z art. 668 § 2 k.p.c. wynika bowiem, że stosunek wynikający z zawartej przez najemcę umowy o bezpłatne używanie lub podnajem rozwiązuje się najpóźniej z chwilą zakończenia stosunku najmu. Tak więc zarzut naruszenia art. 693 § 1 k.c. i art. 659 § 1 k.c. musiał upaść. Skoro powódki i pozwanego nie łączyła żadna umowa, a powódka dochodziła roszczenia z tytułu odpowiedzialności kontraktowej, to rzeczywiście po stronie pozwanego nie ma legitymacji do występowania w sprawie. W konsekwencji nieskuteczne są też zarzuty naruszenia art. 217 § 2 k.p.c. , czy też art. 422 k.c. Brak legitymacji po stronie pozwanego skutkuje oddaleniem powództwa niezależnie od tego, czy pozwany uzyskał korzyść kosztem powódki. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 5 k.c. wskazać należy, że zarówno piśmiennictwo jak i judykatura jednoznacznie stwierdzają, że na podstawie tego przepisu nie można oprzeć żadnego roszczenia. W przypadku strony powodowej przepis ten może mieć zastosowanie jedynie w wyjątkowej sytuacji. Takiej sytuacji nie wskazała jednak skarżąca, a jednocześnie sytuacji takiej nie dopatrzył się także Sąd Okręgowy. Z tych względów na mocy art. 385 k.p.c. oddalono apelację. O kosztach procesu za drugą instancję orzeczono mając na uwadze wynik postępowania odwoławczego oraz treść art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. , art. 108 § 1 k.p.c. i art. 109 k.p.c. Powódka przegrała sprawę w drugiej instancji i dlatego jest zobowiązana zwrócić pozwanemu koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym, określone w stawce minimalnej wskazanej w § 6 pkt 5 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (j.t. Dz. U. z 2013 roku, poz. 490). O kosztach pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w instancji odwoławczej orzeczono stosownie do § 15 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 5 w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (j.t. Dz. U. z 2013 roku, poz. 490).