II CA 553/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód P. K., następca prawny T. K., dochodził uzgodnienia treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym, domagając się wykreślenia Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości rolnych i wpisania w jego miejsce siebie. Argumentował, że wpis Skarbu Państwa nastąpił bezpodstawnie, ponieważ w dacie wejścia w życie dekretu o reformie rolnej (1944 r.) nieruchomości te należały do Rzeszy Niemieckiej, a orzeczenia sądów niemieckich z okresu okupacji są nieważne. Sąd Rejonowy w Tucholi oddalił powództwo, uznając, że Skarb Państwa nabył własność nieruchomości z mocy prawa na podstawie dekretu o reformie rolnej, a wpis do księgi wieczystej miał charakter deklaratoryjny. Sąd Rejonowy podkreślił, że powód nie przedstawił decyzji administracyjnej wyłączającej nieruchomość spod działania dekretu. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, rozpoznając apelację powoda, podzielił ustalenia faktyczne i prawne Sądu Rejonowego. Sąd Okręgowy uznał za oczywiście chybiony argument powoda, że własność nieruchomości przysługiwała Rzeszy Niemieckiej w dacie wejścia w życie dekretu o reformie rolnej. Podkreślono, że przyznanie racji powodowi oznaczałoby, że okupant niemiecki skutecznie pozbawił polskich obywateli ich własności, co jest sprzeczne z przepisami dekretu o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych z okresu okupacji. Sąd Okręgowy wskazał, że wpisy na rzecz Rzeszy Niemieckiej ulegały wykreśleniu z mocy prawa, a nabycie własności przez Skarb Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej następowało z mocy prawa. Ciężar dowodu obalenia domniemania zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym spoczywał na powodzie, który nie przedstawił wystarczających dowodów. Sąd Okręgowy uznał również, że powód nie miał interesu prawnego w żądaniu dotyczącym zamkniętej księgi wieczystej, a argumentacja oparta na art. 5 k.c. była bezzasadna. W konsekwencji apelacja została oddalona, a powód obciążony kosztami postępowania apelacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dekretu o reformie rolnej, zasady ustalania własności nieruchomości przejętych w wyniku reformy rolnej, znaczenie wpisów w księgach wieczystych, dopuszczalność kwestionowania wpisów w księgach wieczystych.
Dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego związanego z okresem po II wojnie światowej i reformą rolną.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym może zakwestionować zasadność kwalifikacji nieruchomości jako przeznaczonej na cele reformy rolnej, przyjętej w zaświadczeniu wojewódzkiego urzędu ziemskiego, jeśli nie dysponuje późniejszą decyzją administracyjną zawierającą odmienne rozstrzygnięcie o charakterze nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w zakresie przesłanki z art. 2 ust. 1 lit. e) Dekretu o p.r.r. wyłączona została droga sądowa, a badanie tej przesłanki wymaga uprzedniego wyłączenia nieruchomości w postępowaniu administracyjnym.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy podzielił pogląd, że dla ustalenia, czy nieruchomość podlegała przepisom art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, konieczne jest postępowanie administracyjne zakończone ostateczną decyzją. Droga sądowa w tym zakresie jest wyłączona. Powód nie przedstawił takiej decyzji.
Czy nieruchomości, które w dacie wejścia w życie dekretu o reformie rolnej stanowiły własność Rzeszy Niemieckiej, mogły z mocy prawa przejść na własność Skarbu Państwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wpisy na rzecz Rzeszy Niemieckiej były nieważne i bezskuteczne z mocy prawa na podstawie dekretu o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych z okresu okupacji, co wykluczało nabycie przez Rzeszę własności nieruchomości.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że przyznanie racji powodowi oznaczałoby, że okupant niemiecki skutecznie pozbawił polskich obywateli ich własności, co jest sprzeczne z przepisami dekretu o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych z okresu okupacji. Wpisy na rzecz Rzeszy Niemieckiej ulegały wykreśleniu z mocy prawa.
Czy powód ma interes prawny w żądaniu uzgodnienia treści zamkniętej księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, powód nie ma interesu prawnego w żądaniu dotyczącym zamkniętej księgi wieczystej, ponieważ wszystkie nieruchomości zostały przeniesione do innych ksiąg wieczystych, a w nich powód mógł dochodzić uzgodnienia.
Uzasadnienie
Zamknięta księga wieczysta nie podlega już wpisom. Roszczenie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym zaspokajało w całości interes powoda w odniesieniu do nieruchomości, które zostały przeniesione do innych ksiąg.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. K. | osoba_fizyczna | powód |
| Agencja (...) w W. Oddział Terenowy w B. | instytucja | pozwany |
| Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo (...) w R. | organ_państwowy | pozwany |
| Skarb Państwa - Starostwo Powiatowe w S. | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny istnieje, gdy powód na innej drodze nie może osiągnąć pełni ochrony swoich praw.
u.k.w.h. art. 10 § 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Podstawa do wytoczenia powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym.
dekret PKWN art. 2 § 1
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego
Przepisy dotyczące przechodzenia nieruchomości ziemskich z mocy prawa na własność Państwa na cele reformy rolnej.
dekret PKWN art. 2 § 1
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego
Lit. e) przewidywała obowiązek orzekania przez urzędy ziemskie, czy dana nieruchomość podlega pod działanie tego przepisu.
Dekret z dnia 6 czerwca 1945 r. art. 1
Orzeczenia wydane podczas okupacji przez sądy niemieckie są nieważne i pozbawione skutków prawnych.
Dekret z dnia 6 czerwca 1945 r. art. 8 § 1
Wszelkie wpisy hipoteczne i rejestrowe na rzecz państwa niemieckiego ulegają wykreśleniu.
Pomocnicze
u.k.w.h. art. 3 § 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych art. 5
Określało tryb orzekania w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu PKWN.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z danego faktu wywodzi skutki prawne.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Przepis ten nie może stanowić podstawy dochodzenia roszczenia, a jedynie podstawę obrony.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji bierze pod uwagę dowody zebrane przed sądem pierwszej instancji oraz może dopuścić nowe dowody.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Zasądzenie kosztów postępowania.
k.p.c. art. 203
Kodeks postępowania cywilnego
Umorzenie postępowania w przypadku cofnięcia pozwu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nabycie własności przez Skarb Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej nastąpiło z mocy prawa. • Wpisy na rzecz Rzeszy Niemieckiej były nieważne i bezskuteczne z mocy prawa. • Powód nie wykazał braku przesłanek nacjonalizacji nieruchomości. • Badanie przesłanek z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej wymaga postępowania administracyjnego. • Powód nie miał interesu prawnego w żądaniu dotyczącym zamkniętej księgi wieczystej.
Odrzucone argumenty
Wpis Skarbu Państwa był bezpodstawny, ponieważ w dacie wejścia w życie dekretu o reformie rolnej nieruchomości należały do Rzeszy Niemieckiej. • Orzeczenia sądów niemieckich z okresu okupacji są nieważne i pozbawione skutków prawnych. • Nieruchomości nie podlegały przepisom dekretu o reformie rolnej. • Sąd powinien zakwestionować zasadność kwalifikacji nieruchomości jako przeznaczonej na cele reformy rolnej. • Powód ma interes prawny w ustaleniu prawa w zakresie żądania dotyczącego zamkniętej księgi wieczystej.
Godne uwagi sformułowania
Przyznanie racji apelującemu prowadziłoby bowiem do konkluzji, że okupant niemiecki skutecznie pozbawił polskich obywateli ich własności. • Wpisy na rzecz Rzeszy Niemieckiej ulegały wykreśleniu z mocy prawa. • Nabycie własności przez Skarb Państwa na podstawie przepisów dekretu PKWN z 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej następowało z mocy prawa, przez co rozumieć należało nabycie z dniem wejścia w życie tych przepisów. • W odniesieniu do przesłanki z art. 2 ust. 1 lit. e) Dekretu o p.r.r. ustawodawca przewidział jednak szczególny tryb postępowania w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1.03.1945 r.
Skład orzekający
Maria Leszczyńska
przewodniczący-sprawozdawca
Janusz Kasnowski
sędzia
Aurelia Pietrzak
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dekretu o reformie rolnej, zasady ustalania własności nieruchomości przejętych w wyniku reformy rolnej, znaczenie wpisów w księgach wieczystych, dopuszczalność kwestionowania wpisów w księgach wieczystych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego związanego z okresem po II wojnie światowej i reformą rolną.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy historycznych kwestii własności ziemi po II wojnie światowej i reformy rolnej, co może być interesujące z perspektywy historycznej i prawnej. Pokazuje złożoność dochodzenia praw do ziemi przejętej w tamtym okresie.
“Czy ziemia przejęta przez Rzeszę Niemiecką mogła stać się własnością Skarbu Państwa? Sąd rozstrzyga historyczny spór o własność.”
Dane finansowe
zwrot kosztów postępowania apelacyjnego: 1800 PLN
zwrot kosztów postępowania apelacyjnego: 1800 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.