II CA 53/19

Sygn. akt II Ca 53/19 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 25 października 2018 roku sygn. akt III C 251/18, Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie po rozpoznaniu sprawy z powództwa R. J. przeciwko (...) spółce akcyjnej w S. o zapłatę oddalił powództwo (punkt I) oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 917 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (punkt II). Sąd rejonowy oparł powyższe orzeczenie na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach. W wyniku kolizji z dnia 4 września 2015 r. doszło do uszkodzenia pojazdu marki B. o nr. rej. (...) stanowiącego własność powoda. Pozwany udzielał sprawcy szkody ochrony ubezpieczeniowej z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. Powód zgłosił szkodę pozwanemu, który decyzją z dnia 23 listopada 2015 r. odmówił wypłaty odszkodowania, gdyż okoliczności podane w zgłoszeniu szkody nie pozwalają określić osoby odpowiedzialnej za uszkodzenie pojazdu. Po wykonaniu przez policję czynności wyjaśniających w sprawie opisanego zdarzenia drogowego odstąpiono od skierowania wniosku o ukaranie z uwagi na brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu. W dniu 10 grudnia 2015 r. powód złożył wniosek o ukaranie S. M. , wskazując, że dniu 4 września 2015 r. kierując pojazdem M. (...) , nie zachował należytej ostrożności podczas manewru parkowania, w wyniku czego doprowadził do kolizji z pojazdem marki B. o nr. rej. (...) na szkodę powoda. Sprawa zarejestrowana została pod sygnaturą akt V W 3592/15. W dniu 25 lutego 2016 r. powód zwarł z adw. O. Ś. umowę o świadczenie pomocy prawnej polegającej na zastępstwie procesowym w sprawie z oskarżenia prywatnego powoda przeciwko S. M. o wykroczenie drogowe. Na rozprawie w sprawie o wykroczenie dnia 18 kwietnia 2016 r. stawił się powód wraz z pełnomocnikiem adw. O. Ś. , która złożyła do akt udzielone pełnomocnictwo wraz z umową o świadczenie pomocy prawnej i zastępstwo procesowe z dnia 5 lutego 2016 r. Wyrokiem zaocznym z dnia 18 lipca 2016 r. Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie uznał S. M. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu. Za prowadzenie sprawy V W 3692/15 adw. O. Ś. wystawiła na rzecz powoda fakturę na kwotę 2.000 zł brutto. Powód uregulował tę należność. Pełnomocnik powoda w postępowaniu o wykroczenie złożyła do sądu wniosek o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego i postanowieniem z dnia 19 grudnia 2016 r. Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie zasądził od S. M. na rzecz R. J. kwotę 2.000 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Ubezpieczyciel wypłacił powodowi odszkodowanie za szkodę z dnia 4 września 2015 r. Powód wezwał pozwanego do zwrotu kosztów związanych z jego reprezentacją przez adw. O. Ś. w sprawie V W 3592/15 w wysokości 2.000 zł wskazując, że były konieczne i pozostawały w związku ze szkodą. Pozwany odmówił wypłaty wskazanej kwoty. W tak ustalonym stanie faktycznym sąd rejonowy uznał żądanie zapłaty kwoty 1.200 zł tytułem zwrotu kosztów reprezentacji wygenerowanych w postępowaniu wykroczeniowym przeciwko sprawcy szkody w majątku powoda za bezzasadne. Wskazując na regulację art. 361 k.c. sąd pierwszej instancji podkreśli, że przedmiotem odszkodowania mogą być te straty, które pozostają w normalnym związku przyczynowym ze zdarzeniem wyrządzającym szkodę. Zasadniczo do takich strat należy koszt pomocy prawnej udzielonej poszkodowanemu przed wszczęciem postępowania sądowego, jednak każdorazowo konieczne jest rozważenie celowości poniesienia takich wydatków, albowiem samo dążenie do ujęcia obowiązków poszkodowanemu nie uzasadnia tego związku. Uzasadnione jest sięgnięcie po taką pomoc, gdy stan zdrowia, kwalifikacje osobiste lub sytuacja życiowa poszkodowanego wskazują na niezbędność pomocy w celu sprawnego, efektywnego i ekonomicznie opłacalnego przebiegu postępowania. Bacząc na powyższe sąd ocenił, że o ile uwzględnienie wydatków związanych z wynagrodzeniem pełnomocnika w postępowaniu przesądowym koresponduje z zasadą pełnego odszkodowania i koszt ten nie powstałby, gdyby do wypadku nie doszło, jednak w realiach tej sprawy nie zachodziła konieczność sięgnięcia po fachową pomoc prawną przez poszkodowanego. Sąd rejonowy zwrócił uwagę, że powód posiada wykształcenie prawnicze i w zakresie niezbędnym do wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawie o wykroczenie, udzielenie pełnomocnictwa w celu reprezentowania go nie było uzasadnione. Nadmienił, że to powód złożył wniosek o ukaranie sprawcy wykroczenia, zaś pełnomocnictwo udzielił dopiero w toku tego postępowania. Pełnomocnik działał podczas dwóch rozpraw i tylko podczas jednej z nich doszło wysłuchania świadka. Co więcej, ustalenia czynione podczas tego postępowania dowodowego w zasadzie są zbliżone do reguł obowiązujących w postępowaniu cywilnym. Mając to wszystko na uwadze sąd pierwszej instancji uznał, że powód nie wykazał, aby ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika było niezbędne, a co za tym idzie, aby koszty jego ustanowienia mieściły się w zakresie szkody, za którą odpowiedzialność ponosi pozwany. Z tego względu powództwo oddalono. O kosztach procesu sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. , zasądzając od powoda na rzecz pozwanego kwotę 917 zł, w tym 900 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika zgodnie z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód R. J. , domagając się jego zmiany poprzez uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu apelacji skarżący podniósł, iż z naruszeniem art. 361 § 1 i 2 k.c. błędnie ustalono, że koszt pomocy prawnej w toku postępowania karnego zmierzającego do ustalenia odpowiedzialności sprawcy kolizji, poddany pozytywnej weryfikacji sądowej poprzez wydanie postanowienia zasądzającego zwrot takich kosztów, nie pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z kolizją, za którą poszkodowany nie mógł uzyskać odszkodowania z uwagi na kwestionowanie przez pozwanego winy ubezpieczonego i brak wyroku karnego wykazującego tę okoliczność. Wedle powoda nie uwzględnienie tychże kosztów narusza praw obywatelskie przedstawicieli zawodu prawniczego, albowiem miał prawo do wynajęcia adwokata w sprawie karnej w której miał status strony ( art. 87 k.p.k. ). Przy tym sąd w sprawie V W 3592/15, uznał jego prawo do skorzystania z usług prawnika, a poniesiony na ten cel wydatek za celowy oraz mieszczący się w stawkach rynkowych i widełkach rozporządzenia. Niezależnie od powyższego apelujący zarzucił, że nieprawidłowo sąd zasądził na rzecz pozwanego koszty zastępstwa w wysokości 900 zł, gdyż wartość przedmiotu sporu wynosiła w niniejszej sprawie 1.200 zł, wobec czego wynagrodzenie należało ustalić na podstawie § 2 pkt 2 rozporządzenia na poziomie stawki 270 zł. W odpowiedzi pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów zastępstwa radcowskiego w postępowaniu przed sądem drugiej instancji wedle norm przepisanych. Sąd okręgowy zważył, co następuje: Apelacja powoda jedynie w niewielkim zakresie doprowadziła do modyfikacji wyroku sądu pierwszej instancji. Odnosząc się wpierw do tej części apelacji strony powodowej, którą uwzględniono, sąd odwoławczy wskazuje, iż w myśl art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu) . Przepis ten ustanawia dwie zasady rozstrzygania o kosztach procesu, tj. zasadę odpowiedzialności za wynik procesu oraz orzekania o zwrocie kosztów niezbędnych i celowych. Strona przegrywająca postępowanie winna zwrócić wygrywającemu wszystkie te koszty procesu, które ten poniósł, a które były niezbędne i celowe dla dochodzenia przez nią jej praw. Przy tym stosownie do dyspozycji art. 98 § 3 k.p.c. , do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Lektura akt sprawy wskazuje, iż powód w tym postępowaniu dochodził od pozwanego zapłaty kwoty 1.200 zł (k. 2 akt sprawy) i tak określone żądanie nie uległo zmianie w dalszym toku postępowania. Skoro roszczenie objęte żądaniem pozwu zostało wyrokiem sądu pierwszej instancji oddalone w całości, to pozwany musiał zostać uznany za stronę wygrywającą spór w rozumieniu art. 98 § 1 k.p.c. , której należy się od powoda zwrot kosztów procesu. Wprawdzie prawidłowo sąd ustalił, że w skład kosztów procesu wchodziło wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego, lecz wadliwie ustalono jego wysokość. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, sąd pierwszej instancji ustalił wysokość kosztów zastępstwa procesowego na kwotę 900 zł przyjmując, iż powinny być ustalone zgodnie ze stawką ujętą w § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Trafnie jednak podniósł apelujący, że co prawda wysokość doznanej przezeń szkody wynosiła 2.000,00 zł, bacząc na treść żądania i wskazaną w pozwie wartość przedmiotu sporu, należało stwierdzić, iż powód ograniczył swoje żądanie do kwoty 1.200 zł. Przy uwzględnieniu takiej wartości przedmiotu sporu, ustalenie w niniejszej sprawie kosztów zastępstwa procesowego powinno zatem nastąpić w wysokości stawki ujętej w § 2 pkt 2 rozporządzenia, dla spraw w których wartość przedmiotu sprawy wynosi powyżej 500 zł do 1500 zł, , tj. na poziomie kwoty 270 zł, a nie jak przyjął sąd na poziomie kwoty 900 zł. Doliczając do tego opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł, dawało to łącznie 287 zł i właśnie tą kwotę przyznano pozwanemu tytułem zwrotu kosztów procesu. Tak argumentując zgodnie z art. 386 § 1 k.p.c. zmieniono zaskarżony wyrok w zakresie punktu II. sentencji w ten sposób, iż tytułem zwrotu kosztów procesu zasądzono od powoda na rzecz pozwanego kwotę 287 zł, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji. W pozostałym zakresie apelacja powoda jako bezzasadna podlegała oddalenia. Sąd rejonowy w sposób prawidłowy zgromadził w niniejszej sprawie materiał dowodowy i dokonał właściwej jego oceny, ustalając stan faktyczny odpowiadający treści tych dowodów, stąd sąd odwoławczy przyjął go za własny. W sytuacji, gdy sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zgromadzonego w postępowaniu w pierwszej instancji nie musi powtarzać dokonanych ustaleń, gdyż wystarczy stwierdzenie, że przyjmuje je za własne ( por. wyroki SN: z dnia 19 października 2017 r., II PK 292/16 oraz z dnia 16 lutego 2017 r., I CSK 212/16; nadto postanowienia z dnia 23 lipca 2015 r., I CSK 654/14, z dnia 26 kwietnia 2007 r., II CSK 18/07, oraz z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98 ). Przyjmując zatem, że sąd pierwszej instancji ocenił zgromadzony materiał dowodowy w sposób odpowiadający wymogom stawianym na gruncie art. 233 § 1 k.p.c. i poczynił na jego podstawie prawidłowe ustalenia faktyczne, stwierdzić należało, że na aprobatę zasługiwały też ocena prawna wyrażona przez sąd w zakresie w jakim przyjął, że roszczenie strony powodowej nie zasługiwało na uwzględnienie. Gwoli wyjaśnienia godzi się zauważyć, iż powód w tym postępowaniu domagał się od pozwanego rekompensaty szkody, jakiej miał doznać w wyniku działania sprawcy kolizji, za którego odpowiedzialność odszkodowawczą ponosił pozwany ubezpieczyciel. Mając na uwadze tak zakreślone żądanie pozwu zauważyć trzeba, iż odpowiedzialność deliktowa powstaje, gdy łącznie wystąpią trzy następujące przesłanki: zawinione i bezprawne działaniem lub zaniechaniem sprawcy szkoda oraz normalny związek przyczynowy między bezprawnym i zawinionym zachowaniem sprawcy a szkodą. W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie działania (zaniechania), z którego, jak twierdzi poszkodowany, wynikła szkoda oraz dokonanie oceny jego bezprawności i zawinienia sprawcy, następnie ustalenie czy wystąpiła szkoda i jakiego rodzaju. Po stwierdzeniu, że obie te przesłanki zachodzą, możliwe jest zbadanie istnienia między nimi normalnego związku przyczynowego ( por. wyroki SN: z dnia 19 lipca 2012 r., II CSK 648/11, z dnia 18 kwietnia 2001 r. I PKN 361/00 ). W niniejszej sprawie nie było przedmiotem sporu, że sprawca kolizji z dnia 4 września 2015 r. dopuścił się bezprawnego działania, które skutkowało uszkodzeniem pojazdu powoda marki B. nr rej. (...) . Należało zatem w dalszej kolejności rozważyć, czy wskazywaną szkodę, jakiej w toku postępowania naprawy dochodził powód, a która sprowadzała się do żądania zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, jakie poniósł w sprawie wykroczeniowej wytoczonej sprawcy kolizji, stanowiła szkodę w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego , pozostając w normlanym związku ze zdarzeniem z którego powód wywodził swe roszczenie odszkodowawcze. W tym aspekcie sąd odwoławczy zważył, iż stosownie do art. 361 k.c. zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła (§ 1). W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (§ 2). Cytowany przepis wyraża obowiązującą w polskim prawie cywilnym zasadę pełnego odszkodowania, w myśl której, naprawienie szkody ma zapewnić całkowitą kompensatę doznanego przez poszkodowanego uszczerbku. Wysokość kwoty stanowiącej kompensatę za poniesioną szkodę uzależniona jest od wielkości poniesionego uszczerbku. Uszczerbek zostaje wyznaczony w wyniku różnicy powstałej między rzeczywistym stanem dóbr poszkodowanego a stanem hipotetycznym, który by istniał, gdyby do owego zdarzenia nie doszło ( tak m.in. SN wyrokach: z dnia 6 lutego 2013 r., I PK 102/12; z dnia 15 kwietnia 2010 r., II CSK 544/09 oraz z dnia 14 stycznia 2005 r., III CK 193/04 ). W odniesieniu do przesłanki adekwatnego związku przyczynowego należy wskazać, że w doktrynie i orzecznictwie znajduje aprobatę stanowisko, że dla stwierdzenia w określonym stanie faktycznym adekwatnego związku przyczynowego należy ustalić, czy zdarzenie stanowi warunek konieczny wystąpienia szkody ( test conditio sine qua non ) i czy szkoda jest normalnym następstwem tego zdarzenia (Z. Banaszczyk (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. I, 2011, art. 361, nb 7–8; M. Kaliński, Szkoda na mieniu..., s. 386 i n.; A. Koch, Związek przyczynowy..., s. 68 i n.). Przyjmuje się, iż taki związek przyczynowy zachodzi wówczas, gdy w danym układzie stosunków i warunków oraz w zwyczajnym biegu rzeczy, bez szczególnego zbiegu okoliczności, szkoda jest normalnym następstwem tego rodzaju zdarzeń. Przy czym ocena, czy skutek jest normalny, winna być oparta na całokształcie okoliczności sprawy oraz wynikać z zasad doświadczenia życiowego, zasad wiedzy naukowej i specjalnej ( por. wyrok Sadu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 października 2014 r., ACa 824/14, LEX nr 1554766 ). Co niezwykle istotne, ciężar wykazania wyżej opisanych przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanej spoczywał w tym postępowaniu, stosownie do art. 6 k.c. oraz art. 232 k.p.c. , na stronie powodowej. W wyniku analizy przedmiotowej sprawy, dokonanej przy uwzględnieniu całokształtu ujawnionego w postępowaniu materiału dowodowego, sąd odwoławczy uznał, iż z oceną sądu pierwszej instancji co do nie wykazania przez stronę powodową przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego należy się zgodzić, gdyż wskazywany koszt reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu o wykroczenie nie stanowił szkody w rozumieniu art. 361 § 1 i 2 k.c. pozostającej w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem, z którym powód wiązał odpowiedzialność odszkodowawczą pozwanego. Wbrew zapatrywaniu strony powodowej sama okoliczność, iż Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie postanowieniem z dnia 19 grudnia 2016 r. w sprawie o sygn. akt V W 3592/15 zasądził od ukaranego sprawcy kolizji na rzecz powoda kwotę 2000 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, nie mogła żądną miarą uzasadniać przyjęcia, że te koszty stanowiły szkodę objętą odpowiedzialnością pozwanego. Wypada podkreślić, iż koszty te zostały zasądzone od ukaranego na podstawie art. 616 § 1 pkt 1 k.p.k. , art. 628 pkt 1 k.p.k. i art. 119 k.k.w. w związku z okolicznością reprezentowania oskarżyciela prywatnego przez adw. O. Ś. . Fakt ten, o ile uzasadniał uznanie tego wydatku za konieczny i celowy koszt tego postępowania, o tyle nie był wystarczający w realiach rozpatrywanej sprawy do uznania, że ten wydatek był także uzasadniony i konieczny dla dochodzenia następczo przez poszkodowanego roszczeń odszkodowawczych związanych z uszkodzeniem jego samochodu, a wyłącznie takie wydatki podlegałyby rekompensacie ze strony pozwanego. Nawet bowiem, pomimo dość szerokiego rozumienia, aktualnie w orzecznictwie zakresu pojęcia szkody, pozostającej w adekwatnym związku ze zdarzeniem drogowym, nie sposób tego wydatku do takiej szkody zaliczyć. Wszak nie można tracić z pola widzenia, że poniesienie przez powoda wydatku na jego reprezentację w postępowaniu o wykroczenie nie było konieczne dla dochodzenia odszkodowania obejmującego zwrot kosztów naprawy uszkodzonego pojazdu, bowiem niezależnie od wyniku tego postępowania, sąd cywilny orzekając w przedmiocie roszczenia o zapłatę odszkodowania nie byłby związany ani orzeczeniem wydanym w sprawie o wykroczenie, ani ustaleniami jakie w takim postępowaniu zostały poczynione. Zgodnie bowiem z art. 11 k.p.c. sąd cywilny jest związany tylko ustaleniami wydanego w postępowaniu karnym prawnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa. Oznacza to, że działania związane z zainicjowaniem postępowania wykroczeniowego, nie miałyby żadnego wypływu na proces orzekania w sprawie cywilnej, gdyż ubezpieczyciel nadal mógłby negować zasadę swej odpowiedzialności i wyrok wydany w sprawie o wykroczenie, nie byłby w tym przedmiocie przesądzający. Skoro powód mógł swych roszczeń odszkodowawczych związanych z uszkodzeniem pojazdu dochodzić od pozwanego bez wszczynania postępowania w sprawie o wykroczenie, to nie mogło budzić najmniejszych wątpliwości, że wydatki jakie poniósł na wynagrodzenie repezentującego go w tym postępowaniu pełnomocnika, żadną miarą nie były niezbędne i konieczne, jak również nie pozostawały w adekwatnym związku ze zdarzeniem powodującym szkodę w majątku powoda, a mającym miejsce dnia 4 września 2015 r. Powyższe przyjęcie było tym bardziej uzasadnione w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, w której mieliśmy do czynienia z powodem, wykonującym zawód radcy prawnego i w związku z tym niewątpliwie posiadającym dostateczną wiedzę prawniczą, która pozwalała mu na samodzielne reprezentowanie swych interesów przed sądem, a skarżący w niniejszej sprawie nie wykazał, aby koniecznym było powierzenie tego profesjonalnego pełnomocnikowi w związku z tym, iż jego osobisty udział w postępowaniu wykroczeniowym skutkowałby powstaniem utraconych korzyści przewyższających wysokość wynagrodzenia jakie zapłacić miał adw. O. Ś. . Na tą okoliczność powód w toku tego postępowania, nie przedstawił w istocie żadnego materiału dowodowego. Sąd odwoławczy poza zakresem swoich rozważań umieszcza pozostałe zarzuty apelującego, a dotyczące jego oceny odnoszącej się do uprzednio złożonej skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jako nie mające żadnego znaczenia dla wniesionego środka odwoławczego i zupełnie zbędne. Uwzględniając wszystko powyższe i uznając, że powód nie wykazał zasadności swego roszczenia, jego apelację w pozostałym zakresie jako bezzasadną sąd okręgowy oddalił, o czym na podstawie art. 385 k.p.c. orzeczono w punkcie 2. wyroku. O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto w punkcie 3. wyroku zgodnie z wynikającą z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. regułą odpowiedzialności za wynik procesu. Apelacja powoda jedynie w niewielkim zakresie doprowadziła do korekty orzeczenia sądu pierwszej instancji i to wyłącznie w części dotyczącej kosztów procesu, które nie wliczają się do wartości przedmiotu zaskarżenia od której ustalana jest wysokość opłaty od apelacji oraz stawki kosztów zastępstwa procesowego, dlatego zasądzono od powoda na rzecz pozwanego zwrot całości poniesionych przezeń kosztów instancji odwoławczej. Na zasądzone na rzecz pozwanego koszty postępowania apelacyjnego w wysokości 135 zł składało się wynagrodzenie pełnomocnika procesowego ustalone zgodnie § 2 pkt 2 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. sędzia Violetta Osińska sędzia Karina Marczak sędzia Katarzyna Longa (...) ZARZĄDZENIE 1. (...) 2. (...) 3. (...)