II Ca 52/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy w Kielcach, rozpoznając apelację powoda J. J. od wyroku Sądu Rejonowego w Opatowie, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Rejonowy oddalił powództwo o ustalenie nieważności umów sprzedaży nieruchomości, uznając, że powód nie ma interesu prawnego w ustaleniu. Sąd Okręgowy uznał apelację za zasadną, wskazując na istotne uchybienia proceduralne. Po pierwsze, zwrócono uwagę na zmianę podmiotową po stronie pozwanej – Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w P. została wykreślona z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. z powodu niezłożenia wniosku o wpis do KRS. Zgodnie z przepisami przejściowymi, Skarb Państwa nabył jej mienie i ponosi odpowiedzialność za zobowiązania. Sąd Okręgowy uznał, że Skarb Państwa (reprezentowany przez Starostę) jest biernie legitymowany do udziału w sprawie. Po drugie, kluczowym błędem Sądu Rejonowego było niezastosowanie przepisów o koniecznym współuczestnictwie materialnym po stronie pozwanej (art. 195 § 1 i 2 kpc). Powództwo o ustalenie nieważności umowy sprzedaży nieruchomości wymagało pozwania obu stron tej umowy – zbywcy (spółdzielni) i nabywców. Sąd Rejonowy nie wezwał nabywców do udziału w sprawie, co uniemożliwiło merytoryczne rozpoznanie istoty sporu. Sąd Okręgowy podkreślił, że tych braków nie można było uzupełnić na etapie postępowania apelacyjnego. W związku z tym sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, który ma obowiązek wezwać wszystkich współuczestników po stronie pozwanej i rozpoznać sprawę z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zasad dotyczących koniecznego współuczestnictwa materialnego w sprawach o ustalenie nieważności czynności prawnych oraz kwestii następstwa prawnego Skarbu Państwa po podmiotach wykreślonych z KRS.
Dotyczy specyficznej sytuacji wykreślenia podmiotu z KRS i nabycia jego mienia przez Skarb Państwa, a także spraw o ustalenie nieważności czynności prawnych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd odwoławczy może uzupełnić braki w zakresie koniecznego współuczestnictwa materialnego po stronie pozwanej, które nie zostały usunięte przez sąd pierwszej instancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd odwoławczy nie może uzupełnić braków w zakresie koniecznego współuczestnictwa materialnego po stronie pozwanej, jeśli sąd pierwszej instancji zaniechał wezwania do udziału w sprawie wszystkich współuczestników. Naruszenie przepisów o współuczestnictwie sąd odwoławczy bierze pod uwagę z urzędu, co może skutkować nierozpoznaniem istoty sprawy.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy powołuje się na art. 391 § 1 kpc, który zakazuje uzupełniania braków procesowych na etapie apelacji. Jednocześnie, naruszenie przepisów o współuczestnictwie materialnym sąd odwoławczy bierze pod uwagę z urzędu, co może prowadzić do uchylenia wyroku z powodu nierozpoznania istoty sprawy.
Czy Skarb Państwa nabywa mienie podmiotu, który utracił byt prawny z powodu niezłożenia wniosku o wpis do KRS i czy jest biernie legitymowany w postępowaniu dotyczącym czynności prawnych tego podmiotu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie mienie podmiotów, które utraciły byt prawny z powodu niezłożenia wniosku o wpis do KRS, i ponosi odpowiedzialność z nabytego mienia. W postępowaniach dotyczących czynności prawnych takich podmiotów, Skarb Państwa jest biernie legitymowany.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy analizuje przepisy przejściowe ustawy o KRS, wskazując, że Skarb Państwa nabywa mienie podmiotów wykreślonych z rejestru i ponosi odpowiedzialność za ich zobowiązania. Rozstrzygnięcie sporu o nieważność czynności prawnych może przesądzić o tym, czy Skarb Państwa nabył konkretne mienie, co wpływa na jego legitymację procesową bierną.
Czy powód ma interes prawny w ustaleniu nieważności umowy sprzedaży nieruchomości, której nie był stroną, a która dotyczy nieruchomości, do której wywodzi prawo pierwokupu?
Odpowiedź sądu
Sąd Rejonowy uznał, że powód nie ma interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy, ponieważ nie łączyła go z zbywcą umowa dzierżawy nieruchomości. Sąd Okręgowy nie rozstrzygnął tej kwestii, skupiając się na błędach proceduralnych.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy oddalił powództwo z powodu braku interesu prawnego powoda w ustaleniu nieważności umowy sprzedaży nieruchomości, argumentując, że powód nie był stroną umowy dzierżawy zbywcy. Sąd Okręgowy nie odniósł się bezpośrednio do tej kwestii, uchylając wyrok z przyczyn proceduralnych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. J. | osoba_fizyczna | powód |
| Skarb Państwa - Starosta Powiatowy w O. | organ_państwowy | pozwany |
| Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna (...) w likwidacji | spółka | pierwotny pozwany |
| E. C. | osoba_fizyczna | strona umowy sprzedaży |
| A. C. | osoba_fizyczna | strona umowy sprzedaży |
Przepisy (14)
Główne
Dz.U.1997.121.770 art. 9 § ust. 2 a
Ustawa - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym
Uznanie za wykreślone z rejestru podmiotów, które nie złożyły wniosku o wpis do KRS do 31.12.2015 r. i nabycie mienia przez Skarb Państwa.
Dz.U.1997.121.770 art. 9 § ust. 2 b
Ustawa - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym
Nabycie mienia przez Skarb Państwa i jego odpowiedzialność za zobowiązania.
k.p.c. art. 72 § § 1 pkt. 1
Kodeks postępowania cywilnego
Konieczne współuczestnictwo materialne.
k.p.c. art. 195 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek wezwania do udziału w sprawie współuczestników.
k.p.c. art. 195 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wezwanie do wzięcia udziału w sprawie.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz uzupełniania braków procesowych w postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Nierozpoznanie istoty sprawy jako podstawa uchylenia wyroku.
Pomocnicze
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy interesu prawnego w ustaleniu nieważności czynności prawnej.
u.k.u.r. art. 9 § ust. 1 i 2
Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego
Reguluje kwestie związane z kształtowaniem ustroju rolnego, w tym interes prawny.
k.c. art. 37 § § 1
Kodeks cywilny
Utrata osobowości prawnej przez podmiot.
k.p.c. art. 64 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zdolność sądowa.
k.p.c. art. 244 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Domniemanie prawdziwości dokumentów urzędowych.
k.p.c. art. 177 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zawieszenie postępowania.
k.c. art. 693
Kodeks cywilny
Umowa dzierżawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Rejonowy przepisów o koniecznym współuczestnictwie materialnym po stronie pozwanej. • Brak wezwania do udziału w sprawie wszystkich stron umowy sprzedaży nieruchomości. • Utrata bytu prawnego przez pierwotnego pozwanego i nabycie jego mienia przez Skarb Państwa.
Godne uwagi sformułowania
konsekwencją żądania ustalenia nieważności czynności prawnej zgłoszonego przez osobę trzecią, jest obowiązek pozwania obu stron tej czynności prawnej. • Jest to przypadek współuczestnictwa materialnego koniecznego w rozumieniu art. 72 § 1 pkt. 1 kpc • Sąd Rejonowy, wbrew temu co wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wypełnił obowiązku wynikającego w pierwszej kolejności z treści art. 195 § 1 kpc • naruszenie przez sąd I instancji przepisu art. 195 § 1 i 2 kpc, sąd odwoławczy bierze pod uwagę z urzędu
Skład orzekający
Mariusz Broda
przewodniczący-sprawozdawca
Beata Piwko
sędzia
Monika Wrona-Zawada
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zasad dotyczących koniecznego współuczestnictwa materialnego w sprawach o ustalenie nieważności czynności prawnych oraz kwestii następstwa prawnego Skarbu Państwa po podmiotach wykreślonych z KRS."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wykreślenia podmiotu z KRS i nabycia jego mienia przez Skarb Państwa, a także spraw o ustalenie nieważności czynności prawnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych, takich jak konieczne współuczestnictwo i następstwo prawne Skarbu Państwa, co jest istotne dla praktyków prawa. Pokazuje również, jak błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia wyroku.
“Błąd proceduralny, który kosztował uchylenie wyroku: dlaczego nie wezwano wszystkich stron?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.