II CA 507/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy w Warszawie rozpoznał apelację pozwanego banku od wyroku Sądu Rejonowego, który uznał umowę kredytu budowlanego za nieważną z powodu abuzywnych klauzul waloryzacyjnych i zasądził od banku na rzecz powoda zwrot środków wraz z odsetkami i kosztami procesu. Sąd Rejonowy ustalił, że umowa była nieważna, ponieważ postanowienia dotyczące klauzul waloryzacyjnych były rażąco nieprzejrzyste i niedozwolone w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c., co skutkowało utratą bytu całej umowy. Sąd Okręgowy przyjął ustalenia faktyczne i ocenę Sądu pierwszej instancji za własne, oddalając apelację banku. Sąd Okręgowy podkreślił, że bank nie wykazał, aby klauzule waloryzacyjne były indywidualnie uzgodnione z konsumentem ani że bank spełnił ciążący na nim obowiązek informacyjny. Klauzule te były nieprzejrzyste, niejednoznaczne i dawały bankowi swobodę w ustalaniu kursów walut, co rażąco naruszało interesy konsumenta. Sąd Okręgowy odrzucił również zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, w tym art. 233 § 1 kpc, uznając ocenę dowodów przez Sąd pierwszej instancji za logiczną i zgodną z doświadczeniem życiowym. Sąd odrzucił również argumentację banku, że umowa była kredytem walutowym, wskazując, że była to umowa w PLN z klauzulą waloryzacyjną. Sąd Okręgowy stwierdził, że eliminacja abuzywnych klauzul prowadziła do nieważności całej umowy, ponieważ brak było przepisów dyspozytywnych, które mogłyby zastąpić te klauzule, zgodnie z orzecznictwem TSUE i SN. Zarzut zatrzymania podniesiony przez bank został uznany za bezzasadny, a rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego oparto na art. 98 § 1, 1¹ i 3 w zw. z art. 99 i 391 § 1 kpc.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej dotyczącej abuzywności klauzul waloryzacyjnych w umowach kredytowych, braku obowiązku informacyjnego banku i nieważności umowy w przypadku braku przepisów dyspozytywnych do jej uzupełnienia.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i prawnego, w szczególności braku przepisów dyspozytywnych w polskim prawie do uzupełnienia umowy po eliminacji klauzul abuzywnych.
Zagadnienia prawne (5)
Czy postanowienia umowy kredytu dotyczące mechanizmu waloryzacji (denominacji) mogą być uznane za niedozwolone (abuzywne) w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia te mogą być uznane za niedozwolone, jeśli są nieprzejrzyste, niejednoznaczne i rażąco naruszają interesy konsumenta, a bank nie wykazał ich indywidualnego uzgodnienia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że klauzule waloryzacyjne były nieprzejrzyste, ponieważ konsument nie miał możliwości poznania zasad działania mechanizmu ustalania kursu waluty, co uniemożliwiało mu ocenę ostatecznej wysokości zobowiązania i ryzyka ekonomicznego. Bank miał swobodę w ustalaniu kursów, co naruszało dobre obyczaje.
Czy umowa kredytu, w której postanowienia dotyczące mechanizmu waloryzacji zostały uznane za abuzywne, jest nieważna w całości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli eliminacja abuzywnych klauzul uniemożliwia dalsze wykonywanie umowy i brak jest przepisów dyspozytywnych, które mogłyby je zastąpić.
Uzasadnienie
Eliminacja klauzul określających główne świadczenia stron (mechanizm waloryzacji) prowadzi do utraty bytu całej umowy, zwłaszcza gdy brak jest przepisów krajowych o charakterze dyspozytywnym, które mogłyby uzupełnić luki w umowie zgodnie z prawem UE.
Czy bank spełnił obowiązek informacyjny wobec konsumenta w zakresie ryzyka związanego z umową kredytu denominowanego/indeksowanego do waluty obcej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, bank nie wykazał, że udzielił konsumentowi niezbędnych i wyczerpujących pouczeń co do ryzyka walutowego i sposobu ustalania kursów walut.
Uzasadnienie
Zeznania powoda wskazują, że pracownik banku nie przedstawił mu wykresów, nie wyjaśnił pojęcia spreadu walutowego ani jego wpływu na zobowiązanie. Bank nie przedstawił dowodów na spełnienie obowiązku informacyjnego.
Czy umowa kredytu, w której kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej, a spłata następuje w złotych po przeliczeniu według kursu banku, jest umową kredytu walutowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli umowa nie przewiduje jednoznacznie kwoty kredytu i spłaty rat wyłącznie w walucie obcej, a wprowadza mechanizm przeliczenia.
Uzasadnienie
Umowa, która przewiduje przeliczenie kwoty kredytu lub rat z waluty obcej na złotówki według kursów banku, nie stanowi umowy kredytu walutowego w ścisłym tego słowa znaczeniu. W tym przypadku umowa opiewała na PLN z klauzulą waloryzacyjną.
Czy zarzut zatrzymania podniesiony przez bank w sprawie nieważności umowy kredytu jest uzasadniony?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut zatrzymania nie był uzasadniony w okolicznościach sprawy.
Uzasadnienie
Zarzut zatrzymania nie był uzasadniony, ponieważ bank domagał się zatrzymania kwoty znacznie przewyższającej dochodzone przez powoda roszczenie, co było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i celem instytucji zatrzymania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. T. | osoba_fizyczna | powód |
| (...) Bank (...) S.A. | spółka | pozwany |
Przepisy (22)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowne, które nie określają głównych świadczeń stron lub określają je w sposób niejednoznaczny, mogą być uznane za niedozwolone (abuzywne).
k.c. art. 385 § § 1
Kodeks cywilny
Niedozwolone postanowienia umowne (klauzule abuzywne).
Pomocnicze
k.p.c. art. 387 § § 2 (1)
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Okręgowy przyjął ustalenia faktyczne i oceny Sądu pierwszej instancji za własne.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wymaga osobnego omówienia każdego argumentu apelacji.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Ocena dowodów jest swobodna, o ile wnioski są logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym.
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Strony mogą umówić się na kredyt denominowany do waluty obcej, o ile nie narusza to zasad współżycia społecznego i nie jest sprzeczne z naturą stosunku prawnego.
P.b. art. 69 § ust. 1
Prawo bankowe
Definicja umowy kredytu.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej.
k.c. art. 65 § § 2
Kodeks cywilny
Wykładnia oświadczeń woli.
k.c. art. 385 § § 3
Kodeks cywilny
Domniemanie braku indywidualnego uzgodnienia postanowień wzorca umowy.
k.c. art. 385 § § 4
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu indywidualnego uzgodnienia postanowienia umowy.
k.c. art. 410 § § 1
Kodeks cywilny
Zwrot nienależnego świadczenia.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Bezpodstawne wzbogacenie.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Odsetki za opóźnienie.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Termin spełnienia świadczenia.
k.c. art. 496
Kodeks cywilny
Zarzut zatrzymania.
k.c. art. 497
Kodeks cywilny
Zarzut zatrzymania.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Nadużycie prawa podmiotowego.
k.p.c. art. 98 § § 1, 1 (1) i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zasądzenie kosztów postępowania.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Zasądzenie kosztów postępowania.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach w postępowaniu apelacyjnym.
Dz. U. Nr 165, poz. 984
Ustawa o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw
Ustawa tzw. antyspreadowa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Abuzywność klauzul waloryzacyjnych ze względu na nieprzejrzystość i brak możliwości oceny ryzyka przez konsumenta. • Naruszenie przez bank obowiązku informacyjnego wobec konsumenta. • Nieważność całej umowy kredytu w wyniku eliminacji abuzywnych klauzul. • Umowa nie była kredytem walutowym, lecz kredytem w PLN z klauzulą waloryzacyjną. • Brak indywidualnego uzgodnienia istotnych warunków umowy z konsumentem.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 233 § 1 kpc). • Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego (m.in. art. 58 § 1 kc, art. 65 § 2 kc, art. 69 ust. 1 Prawa bankowego). • Zarzut zatrzymania. • Zarzut naruszenia art. 410 § 1 w zw. z art. 405 kc (zwrot nienależnego świadczenia). • Zarzut naruszenia art. 481 § 1 kc w zw. z art. 455 kc (odsetki za opóźnienie). • Zarzut naruszenia art. 496 kc w zw. z art. 497 kc (zarzut zatrzymania). • Zarzut naruszenia art. 5 kc (nadużycie prawa).
Godne uwagi sformułowania
Apelacja strony pozwanej podlegała oddaleniu, jak również nie miał żadnego uzasadnienia zgłoszony przez nią w toku postępowania pierwszoinstancyjnego i podtrzymany w postępowaniu odwoławczym, zarzut zatrzymania. • Sąd Okręgowy zauważa, że z art. 378 § 1 k.p.c. stanowiącego o obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika konieczność osobnego omówienia przez Sąd w uzasadnieniu wydanego orzeczenia każdego argumentu podniesionego w apelacji. • Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona. • Odesłanie zawarte w umowie kredytu do tabel kursów dawało B. możliwość ustalania w sposób dowolny wysokości stosowanego przez tenże B. kursu waluty, co stanowi naruszenie dobrych obyczajów. • Zatem umowa zawarta między stronami była umową opiewającą na walutę (...) z zamieszczoną w niej klauzulą waloryzacyjną. • Ciężar dowodu obalenia domniemania, że postanowienie nie zostało indywidualnie uzgodnione, spoczywa na przedsiębiorcy. • Sądy krajowe są zobowiązane wyłącznie do odstąpienia od stosowania nieuczciwego warunku umownego, aby nie wywierał on obligatoryjnych skutków wobec konsumenta, przy czym nie są one uprawnione do zmiany jego treści.
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej dotyczącej abuzywności klauzul waloryzacyjnych w umowach kredytowych, braku obowiązku informacyjnego banku i nieważności umowy w przypadku braku przepisów dyspozytywnych do jej uzupełnienia."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i prawnego, w szczególności braku przepisów dyspozytywnych w polskim prawie do uzupełnienia umowy po eliminacji klauzul abuzywnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu umów kredytowych z klauzulami waloryzacyjnymi, które często okazują się abuzywne. Wyrok potwierdza stanowisko sądów w obronie konsumentów i wyjaśnia złożone kwestie prawne związane z nieważnością umów.
“Bank przegrał sprawę o nieważność umowy kredytowej – klauzule waloryzacyjne okazały się abuzywne!”
Dane finansowe
zwrot kosztów procesu: 8379,42 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.