II CA 498/18

Sygnatura akt II Ca 498/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 lipca 2018 r. Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Joanna Czernecka Sędziowie: SO Jarosław Tyrpa (sprawozdawca) SO Krystyna Dobrowolska Protokolant: Bartosz Piątek po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2018 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa T. B. (1) przeciwko Gminie Miejskiej K. o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie z dnia 18 października 2017 r., sygnatura akt I C 1626/16/S 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 900 zł (dziewięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie na rzecz adwokata P. Ś. kwotę 738 zł (siedemset trzydzieści osiem złotych) brutto tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu odwoławczym SSO Jarosław Tyrpa SSO Joanna Czernecka SSO Krystyna Dobrowolska UZASADNIENIE Wyroku z dnia 4 lipca 2018 roku Powód T. B. (1) domagał się ustalenia, że z dniem 24 czerwca 2010 r. wstąpił w stosunek najmu lokalu mieszkalnego, należącego do Gminy Miejskiej K. , położonego przy ul. (...) w K. w miejsce swojej matki. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 22 marca 1966 r. z mocy decyzji o przydziale mieszkania nr (...) , wydanej przez Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej (...) , jego matka, W. B. (1) , stała się najemczynią przedmiotowego lokalu. Matka powoda zmarła jako wdowa w dniu 24 czerwca 2010 r. Lokal nr (...) przy ul. (...) w K. jest domem rodzinnym powoda. Mieszka w nim od chwili urodzenia, w tym także w chwili śmierci matki. Tym samym z dniem 24 czerwca 2010 r. wstąpił on w stosunek najmu lokalu nr (...) przy ul. (...) w K. . Strona pozwana Gmina Miejska K. wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów, kwestionując okoliczność miejsca zamieszkania powoda w chwili śmierci najemcy W. K. . Wyrokiem z dnia 18 października 2017 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie oddalił powództwo (pkt I); odstąpił od obciążenia powoda kosztami procesu (pkt II) i przyznał od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie na rzecz adwokata P. Ś. kwotę 2.952 zł w tym 23% VAT, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu (pkt III). Wyrok ten zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne. Właściciele lokali położonych w nieruchomości przy ul. (...) tworzą wspólnotę mieszkaniową. Lokal nr (...) stanowi mieszkaniowy zasób Gminy Miejskiej K. . W. K. (nazwisko panieńskie: B. ) była najemcą lokalu przy ul. (...) w K. . Zmarła w dniu 24 czerwca 2010 r. Powód T. B. (1) jest synem W. K. . W lokalu nr (...) przy ul. (...) w K. , matka powoda, W. K. , zamieszkiwała do chwili śmierci, tj. do dnia 24 czerwca 2010 r. Kilka lat przed jej śmiercią do lokalu wprowadził się jej syn, a brat powoda W. B. (2) . W dniu 2 listopada 2010 r. Urząd Miasta K. wydał skierowanie do zawarcia umowy najmu lokalu przy ul. (...) dla W. B. (2) . W dniu 15 grudnia 2010 r. pomiędzy Gminą Miejską K. a W. B. (2) został zawarty aneks do umowy najmu lokalu mieszkalnego zawartej w dniu 22 marca 1966 r. W. B. (2) zajmował przedmiotowy lokal do chwili swojej śmierci. T. B. (2) mieszkał przy ul. (...) w K. od 6 roku życia. Po zawarciu związku małżeńskiego zamieszkał u żony na osiedlu (...) w K. , jednakże zameldowany był nadal pod adresem przy ul. (...) . Powód posiadał swoje rzeczy osobiste zarówno w jednym, jak i drugim lokalu. Za życia matki posiadał klucze do mieszkania przy ul. (...) , odwiedzał ją. Po śmierci matki, brat powoda W. B. (2) nie wpuszczał go do przedmiotowego mieszkania. Powód żył dobrze z żoną. Nie mieli dzieci. Żona zapisała mieszkanie przy os. (...) swojej córce, pochodzącej z pierwszego jej małżeństwa. Po śmierci brata powód przywiózł wszystkie swoje rzeczy z mieszkania przy os. (...) do lokalu przy ul. (...) i tam zamieszkał. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dowody z dokumentów, albowiem ich autentyczność i treść nie była kwestionowana przez strony, a Sąd nie dopatrzył się powodów by czynić to z urzędu. Zdaniem Sądu dla ustalenia stanu faktycznego kluczowe okazały się zeznania świadków – sąsiadów powoda, a wcześniej jego matki, których pozycja w procesie była całkowicie bezstronna. W oparciu o tak ustalony i oceniony stan faktyczny Sąd Rejonowy przywołał treść art. 189 k.p.c. i art. 691 k.c. , wskazując, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie albowiem powód nie wykazał, by zamieszkiwał z najemczynią aż do chwili jej śmierci. Z zeznań samego powoda wynikało, że był żonaty, zamieszkał i mieszkał przez wiele lat, w tym w dacie śmierci matki, w mieszkaniu żony na os. (...) w K. . Jak zeznał „żyli z żoną dobrze”. Twierdzenia, w przedmiocie problemów istniejących w małżeństwie powoda związanych z jego uzależnienie od alkoholu, zdaniem Sądu nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym zebranym w toku postępowania. W szczególności sam powód w swoich zeznaniach nie wskazywał na jakiekolwiek problemy z tym związane. Podzielił przy tym Sąd stanowisko strony pozwanej, że gdyby takie problemy w związku małżeńskim istniały, to nic nie stało na przeszkodzie, aby powód zeznawał na takie okoliczności. Tymczasem powód w swoich zeznaniach zaprzeczył tym twierdzeniom, kategorycznie stwierdzając „z żoną żyliśmy dobrze”. W opinii Sądu zaprezentowany w sprawie materiał dowodowy pozwolił na ustalenie, że w chwili śmierci najemczyni powód nie zamieszkiwał wraz z nią w lokalu nr (...) przy ul. (...) w K. . Sam fakt zameldowania w świetle okoliczności przedstawionych powyżej jest nie wystarczający dla przyjęcia spełnienia przesłanki „wspólnego zamieszkiwania” w rozumieniu art. 691 k.c. Dlatego też Sąd powództwo oddalił. Orzeczenie o kosztach procesu Sąd oparł zaś na treści art. 102 k.p.c. , uwzględniając charakter sprawy i trudną sytuację życiową powoda. W przypadku kosztów zastępstwa pełnomocnika powoda z urzędu Sąd ustalił je przy przyjęciu stawek z § 2 pkt 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, powiększone o należny podatek VAT. Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zaskarżył go w całości, zarzucając mu naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego sprawy, a w szczególności zeznań J. T. , A. Z. oraz powoda, sprowadzającą się do przyjęcia, że charakter pobytu T. B. (1) w spornym lokalu nie polegał na stałym zamieszkiwaniu w nim w chwili śmierci W. K. . Podnosząc powyższe uchybienia, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika powoda z urzędu kosztów zastępstwa w postępowaniu apelacyjnym Uzasadniając swoje stanowisko skarżący podniósł, że jego zdaniem nie może zostać uznana za poprawną interpretacja zeznań powoda, zgodnie z którą przebywanie przez niego wraz z żoną w jej mieszkaniu na os. (...) miało charakter stałego zamieszkiwania, które wykluczało stałe zamieszkiwanie przy ul. (...) . Jak bowiem wynikało z uważnej analizy zeznań powoda – zamieszkiwał w spornym lokalu po śmierci swojego brata W. B. (2) , i wtedy to przeniósł do lokalu resztę swoich rzeczy. Z zeznań powoda nie wynika - wbrew ocenie Sądu I instancji - że dopiero wtedy wprowadził się do spornego mieszkania, a wcześniej tam nie zamieszkiwał. S. podkreślił, że mieszkanie przy ul. (...) było mieszkaniem rodziny powoda, gdzie mieszkał od 6. roku życia i - jak sam deklaruje - nigdy się stamtąd nie wyprowadził. Powód zawsze podchodził do zamieszkiwania na ul. (...) tak, jak do swojego głównego miejsca pobytu: „ja wracałem do domu na C. , ponieważ to było cały czas moje mieszkanie. Miałem rzeczy zarówno w mieszkaniu na C. jak i w mieszkaniu żony. Za życia matki nie było także sytuacji, w której powód nie był wpuszczany do domu przez brata, która pojawiła się dopiero po śmierci W. K. . T. B. (1) był zatem tak jakby „rozdarty” pomiędzy dwoma mieszkaniami, z dużym jednak naciskiem na swój rodzinny dom, gdzie nigdy nie utracił zamiaru stałego zamieszkania, nawet mimo zawarcia związku małżeńskiego. W mieszkaniu swojej żony tak naprawdę nie zamieszkał nigdy w sposób trwały, co wynika z ewidentnego problemu alkoholowego, z jakim powód zmaga się od wielu lat, który uwidaczniają nagrania obrazu i dźwięku z rozpraw przed Sądem I instancji. Powód - nie wspominający w swoich zeznaniach o problemach w małżeństwie - mógł zwyczajnie chcieć przemilczeć swoje spory z żoną na tym tle. Przecież gdyby T. B. (1) był naprawdę zgodnym małżeństwem i miał ze swoją żoną dobre relacje, to nie potrzebowałby tak często jeździć do matki i nocować u niej oraz mieć w jej mieszkaniu część swoich rzeczy, a w mieszkaniu żony - jedynie ubrania. Dalej apelujący wskazał, że nie można było też zgodzić się z Sądem I instancji, jakoby z zeznań J. T. i A. Z. miało wynikać, że powód wprowadził się do mieszkania dopiero po śmierci swojego brata. T. B. (1) był przez świadków widziany za życia matki, a następnie w późniejszym okresie, z której to okoliczności nie można wnioskować, że wprowadził się dopiero po śmierci brata, a nie mieszkał w spornym lokalu okresie śmierci swojej matki. Trzeba zatem uznać, że mówiąc o swoim „zamieszkaniu” w mieszkaniu żony na os. (...) , T. B. (1) nie miał na myśli przebywania tam z zamiarem stałego zamieszkania, lecz jedynie tzw. „pomieszkiwanie”. Mieszkanie przy ul. (...) nigdy nie przestało być głównym miejscem zamieszkania powoda i było nim także w chwili śmierci W. K. . Strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie była uzasadniona. Wbrew wywodom apelacji, Sąd Rejonowy dokonał wszechstronnej i wnikliwej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, nie naruszając przy tym dyspozycji art. 233 § 1 k.p.c. Przepis ten wskazuje, iż sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Stanowi on wyraz zasady swobodnej oceny dowodów. Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawało się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w wypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo biegnie wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględniając jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo – skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona ( tak wyrok SN z dnia 27.09.2002 r., II CKN 817/00). W żaden sposób nie można zgodzić się z podniesionymi w apelacji zarzutami, iż Sąd I instancji dokonał wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, dopuszczając się pominięcia zasad logicznego rozumowania i reguł doświadczenia życiowego. Wbrew twierdzeniom powoda, w ocenie Sądu Okręgowego zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy daje wystraczające i jednoznaczne podstawy dla ustalenia, iż centrum życiowe powoda od wielu lat, a z pewnością w chwili śmierci matki, znajdowało się w mieszkaniu nr (...) na osiedlu (...) w K. , gdzie mieszkał wspólnie z żoną. Wskazują na to wprost zeznania powoda, w których wskazał, że „w mieszkaniu na S. mieszkałem do śmierci mojej żony. Zmarła 3 lata temu. Żona zapisała to mieszkanie swojej córce a ja miałem prawo tam mieszkać tylko przez 3 miesiące i musiałem to mieszkanie opuścić (…) Moja mama zmarła w 2010 roku. Mieszkał z nią brat, który zmarł niedawno.” Słusznie również Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na jednoznaczne zeznania świadków A. Z. , która zeznała, że T. B. (1) mieszkał w tym mieszkaniu jako dziecko, a teraz miesza w tym mieszkaniu od śmierci brata” i J. T. : „Po śmierci W. B. (2) do tego mieszkania wprowadził się T. ”. Brak jest w zebranym w sprawie materiale dowodowym jakichkolwiek dowodów przemawiających za twierdzeniami powoda. Dowodem takim nie są także zeznania powoda, bowiem jednoznacznie z nich wynika, że centrum życiowe powoda w chwili śmierci matki znajdowało się w mieszkaniu, w którym mieszkał z żoną, zaś matkę w spornym lokalu jedynie odwiedzał, czasami tu nocując. Apelacja cytując wyrwane z kontekstu wypowiedzi powoda pomija ich całokształt i jednoznaczną wymowę i forsuje tezę, iż powód miał dwa miejsca zamieszkania, co na gruncie prawa cywilnego jest niemożliwe. Zgodnie bowiem z art. 28 k.c. można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Miejscem zamieszkania powoda, w którym koncentrowały się jego sprawy w chwili śmierci matki nie był sporny lokal. Okoliczności tej nie zmienia to, ze w lokalu przy ul. (...) miał część swoich rzeczy i czasami tam przebywał. Powód stale i z zamiarem pobytu przebywał wówczas w mieszkaniu na S. co jednoznacznie wynika z jego zeznań i co potwierdzili świadkowie. Potwierdzają to także dowody z dokumentów, z których wynika, ze matka powoda wskazywała jako osoby zamieszkujące w mieszkaniu tylko siebie i brata powoda (k. 40 -43) oraz skierowanie do zawarcia umowy najmu po śmierci matki powoda wydane dla brata powoda, z którego wynika, że nie ujęto w nim powoda, bowiem w chwili śmierci matki nie mieszkał w spornym lokalu. W istocie bowiem powód, w świetle jego zeznań, do spornego mieszkania wprowadził się dopiero po śmierci swojego brata. Z tych też przyczyn apelacja jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 4 w zw. z § 10 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, zasądzając na rzecz strony pozwanej kwotę 900 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika Nadto Sąd Okręgowy orzekł o kosztach niepłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze w zw. § 8 pkt 4 w zw. z § 16 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, przyznając pełnomocnikowi powoda z urzędu kwotę 600 zł powiększoną o podatek VAT. SSO Jarosław Tyrpa SSO Joanna Czernecka SSO Krystyna Dobrowolska