II Ca 456/15

Sygn. akt II Ca 456/15 POSTANOWIENIE Dnia 30 września 2015 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Zbigniew Ciechanowicz Sędziowie: SO Mariola Wojtkiewicz SR del. Anna Winnicka – Kaliszewska (spr.) Protokolant: Mariusz Toczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2015 roku w S. sprawy z wniosku E. K. (1) z udziałem J. K. o zniesienie współwłasności na skutek apelacji uczestniczki od postanowienia Sądu Rejonowego Szczecin - Centrum w Szczecinie z dnia 30 października 2013 roku, sygn. akt II Ns 2021/12 uchyla zaskarżone postanowienie, znosi postępowanie od dnia 19 listopada 2012 i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu Szczecin – Centrum w Szczecinie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. Sygn. akt II Ca 456/15 POSTANOWIENIE Dnia 30 września 2015 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Zbigniew Ciechanowicz Sędziowie: SO Mariola Wojtkiewicz SR del. Anna Winnicka – Kaliszewska (spr.) Protokolant: Mariusz Toczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2015 roku w S. sprawy z wniosku E. K. (1) z udziałem J. K. o zniesienie współwłasności na skutek apelacji uczestniczki od postanowienia Sądu Rejonowego Szczecin - Centrum w Szczecinie z dnia 30 października 2013 roku, sygn. akt II Ns 2021/12 uchyla zaskarżone postanowienie, znosi postępowanie od dnia 19 listopada 2012 i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu Szczecin – Centrum w Szczecinie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. Sygn. akt II Ca 456/15 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 5 września 2012 r. E. K. (1) wystąpiła o zniesienie współwłasności nieruchomości tj. lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ul. (...) poprzez przyznanie przedmiotowej nieruchomości na wyłączną własność wnioskodawczyni z obowiązkiem spłaty na rzecz uczestniczki . Ponadto E. K. (1) zawnioskowała o ustanowienie kuratora dla nieznanej z miejsca pobytu uczestniczki. W uzasadnieniu pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, że przedmiotowa nieruchomość stanowi współwłasność E. K. (1) i J. K. . W przedmiotowej nieruchomości od 3 lat zamieszkuje wyłącznie wnioskodawczyni, uczestniczka zaś wyprowadziła się w 2009 r. w nieznanym kierunku – co uzasadnia ustanowienie dla niej kuratora w niniejszym postępowaniu. Zarządzeniem z dnia 19 listopada 2012 r. ustanowiono dla nieznanej z miejsca pobytu uczestniczki postępowania J. K. kuratora celem zastępowania nieobecnej w postępowaniu sądowym. Postanowieniem z dnia 30 października 2013r. Sąd Rejonowy Szczecin Centrum w S. Wydział II Cywilny ustalił ,iż prawo własności lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość położonego w S. przy ulicy (...) ,dla którego to lokalu Sąd Rejonowy Szczecin P. i Zachód w S. prowadzi księgę wieczystą kw nr (...) , i którego wartość wynosi 150 000 złotych stanowi wspólność E. K. (1) i J. K. po ½ części. W pkt II postanowienia sąd zniósł współwłasność powyżej opisanego lokalu mieszkalnego w ten sposób ,iż przyznał go na rzecz E. K. (1) , a tytułem spłaty zasądził od E. K. (1) na rzecz J. K. kwotę 77 000 złotych płatną jednorazowo w terminie 2 lat od dni uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami w razie zwłoki w płatności tej kwoty. Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy oparł na następujących ustaleniach: E. K. (1) i J. K. są współwłaścicielkami lokalu nr (...) położonego w S. przy ul. (...) , dla którego Sąd Rejonowy Szczecin P. i Zachód w S. prowadzi księgę wieczystą za nr (...) . Z własnością lokalu związany jest udział do 35/1.000 we wspólnej części budynku i w prawie wieczystego użytkowania terenu objętych księgą wieczystą nr (...) . Udział swój E. K. (1) nabyła na podstawie umowy darowizny z dnia 9 maja 2011 r. mocą której G. K. darował córce, E. K. (1) , swój udział wynoszący ½ część w przedmiotowym lokalu mieszkalnym. W przedmiotowym lokalu E. K. (1) mieszka od drugiego roku życia. Jej ojciec G. K. wyprowadził się z tego lokalu po rozwodzie z matką wnioskodawczyni J. K. tj. na przełomie 2007-2008 roku. Od 2009 roku w lokalu nie zamieszkuje J. K. . Sąd I instancji ustalił także , że kredyt zaciągnięty na zakup tego mieszkania został spłacony w całości przez ojca wnioskodawczyni. Opłaty związane z użytkowaniem lokalu w połowie ponosi wnioskodawczyni, dokonała także spłaty połowy zadłużenia, jakie pozostawiła jej matka. E. K. (1) dokonywała wpłat za gaz dnia 11 czerwca 2010r. w kwocie 700 zł, dnia 25 stycznia 2011r. w kwocie 300 zł oraz dnia 5 maja 2011r. w kwocie 839,61 zł. W lokalu tym E. K. (1) z powodu pleśni i dużej wilgotności wymieniła wszystkie okna i drzwi. Dokonała naprawy pieca, której łączny koszt wynosił 3.000 zł. Opłaty za gaz wynoszące za dwa miesiące około 2.000 zł pokrywał chłopak E. K. (2) , obywatel Szwajcarii, z którym planują się pobrać. Wnioskodawczyni otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.900 zł, jednak obecnie podjęła pracę na stanowisku przedstawiciela handlowego, co miało wiązać się ze wzrostem jej zarobków. Ponadto Sąd Rejonowy ustalił , iż wartość rynkowa odrębnej własności lokalu mieszkalnego nr (...) o pow. 56,03 m 2 położonego na 3 piętrze, wraz z udziałem w wysokości (...) części we wspólnych częściach wielorodzinnego budynku mieszkalnego w S. przy ul. (...) według stanu sprzed remontu i cen obecnych wynosi 154.000 zł. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy zważył, co następuję: W myśl art. 210 k.c. każdy współwłaściciel może domagać się zniesienia współwłasności rzeczy w każdym czasie. Żądanie zniesienia współwłasności jest jednym z podstawowych uprawnień współwłaścicieli, bowiem współwłasność ze swej istoty jest stanem nietrwałym, tymczasowym, którego likwidacja następuje na żądanie każdego ze współwłaścicieli. W myśl art. 211 kc każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział fizyczny rzeczy wspólnej chyba, że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy, albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości. Kolejnymi sposobami zniesienia współwłasności wskazanymi przez ustawodawcę jest przyznanie rzeczy stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych, a gdy to nie jest możliwe wówczas sprzedaż lokalu w drodze licytacji publicznej przez komornika sądowego ( art. 212 § 2 kc ). Następnie Sąd Rejonowy zważył ,iż podstawowym sposobem zniesienia współwłasności preferowanym przez ustawodawcę jest podział fizyczny rzeczy wspólnej, jako najbardziej sprawiedliwy i pożądany. Dlatego też, jeżeli zniesienie współwłasności następuje z mocy orzeczenia sądu, sąd powinien przede wszystkim brać pod uwagę ten sposób wyjścia ze współwłasności, chyba że współwłaściciele żądają przyznania rzeczy wspólnej jednemu z nich w zamian za spłaty albo sprzedaży stosownie do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (postanowienie SN z dnia 2001-01-19, sygn. akt V CKN 1436/00, LEX nr 52398). Sąd I Instancji wskazała ,że taką sytuacją sąd miał do czynienia rozpoznając przedmiotową sprawę, gdzie wnioskodawczyni E. K. (1) wniosła o przyznanie jej przedmiotowej nieruchomości na wyłączną własność z obowiązkiem spłaty na rzecz uczestniczki. Ten ze sposobów zniesienia współwłasności był możliwy. Wnioskodawczyni bowiem wyraziła chęć przejęcia lokalu dla siebie i jak wskazała ma możliwość dokonania spłaty na rzecz drugiego ze współwłaścicieli. E. K. (1) osiąga dochód w kwocie 1.900 zł, jednak jak oświadczyła podjęła pracę jako przedstawiciel handlowy co pozwoli jej otrzymywać zarobki w wysokości 3.000 zł miesięcznie. Nie ma ona nikogo na utrzymaniu, natomiast korzysta z finansowego wsparcia swojego chłopaka, który jak wskazała zarabia w Szwajcarii kwoty rzędu 20.000 zł miesięcznie. W ocenie Sądu Rejonowego tym samym wnioskodawczyni wykazała nie tylko zainteresowanie nabyciem rzeczy w całości, ale również preferencje, co do angażowania w przyszłości swoich środków finansowych na przedmiotowy lokal. Sąd I instancji zważył ponadto ,że E. K. (1) w lokalu tym zamieszkiwała i zamieszkuje obecnie. To ona w głównej mierze ponosi z tego tytułu wydatki nie tylko tytułem bieżących opłat, ale także wydatki mające na celu utrzymanie lokalu w stanie niepogorszonym. W ocenie sądu rozstrzygnięcie o przyznaniu własności lokalu E. K. (1) z obowiązkiem spłaty drugiego ze współwłaścicieli jest zgodne z zasadami współżycia społecznego i nie narusza interesów stron. Rozwiązanie takie prowadzi do wyważenia tych interesów zarówno współwłaściciela zobowiązanego do spłaty, jak również współwłaściciela uprawnionego do tego świadczenia. Sąd zatem rozważając wszystkie okoliczności sprawy, w tym także możliwość dokonania spłaty przez współwłaściciela, któremu ma być rzecz przyznana - uznając to za możliwe, dokonał zniesienia współwłasności lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość położonego w S. przy ul. (...) przyznając go na rzecz E. K. (1) zgodnie z wolą wnioskodawczyni. Dla ustalenia wysokości spłaty należnej uczestniczce, sąd dopuścił dowód z opinii biegłej na okoliczność obliczenia tej wartości. Opinia nie została zakwestionowana. Wycena biegłej dokonana została według stanu sprzed remontu lokalu na podstawie dotychczasowych obserwacji zachowań lokalnego rynku, poprzez analizę cen praw do lokali porównywalnych, które były przedmiotem obrotu rynkowego. Sąd uznał, że biegła prawidłowo wyliczyła wartość prawa do mieszkania ustalając ją na kwotę 154.000 zł, stąd równowartość udziału wnioskodawczyni i uczestniczki w tym majątku wynosi 77.000 zł. W rezultacie, tytułem spłaty, wnioskodawczyni winna uiścić na rzecz uczestniczki kwotę 77.000 zł. Sąd rejonowy uznał, że kwota powyższa powinna być płatna jednorazowo w terminie 2 lat od daty uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami w razie zwłoki w płatności tej kwoty argumentując ,iż co do zasady spłata powinna być dokonana jednorazowo, ponieważ w taki sposób zachowana jest jej realna wartość. Sąd mając jednak na względzie, iż wnioskodawczyni nie może poczynić znacznych oszczędności, określił termin spłaty na okres 2 lat. W ocenie sądu jest to okres niezbędny, a jednocześnie wystarczający na zgromadzenie zasądzonej kwoty. Choć zwrócić uwagę należy, że w wyniku zniesienia współwłasności wnioskodawczyni otrzymuje składnik majątku o łącznej wartości 154.000 zł, który dodatkowo może stanowić przedmiot zabezpieczenia w razie zaciągnięcia kredytu lub pożyczki bankowej. Stąd w ocenie sądu I instancji należało orzec jak w pkt I-III orzeczenia, zaś w pozostałej części wniosek oddalić (pkt IV), tak ci do odmiennego ustalenia wartości lokalu, jak i odmiennego sposoby dokonania spłaty. Nie zostały zgłoszone w niniejszym postepowaniu inne żądania podlegające rozpoznaniu, w tym rozliczenia ewentualnych nakładów i wydatków. W punkcie V postanowienia Sąd na podstawie § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2013 r., poz. 1476) zasądził na rzecz ustanowionego w sprawie kuratora wynagrodzenie w kwocie 50 zł. Apelację od powyższego postanowienia wniosła uczestniczka. W apelacji oraz pismach stanowiących uzupełnienie apelacji uczestniczka wniosła o uchylenie w całości postanowienia sądu I instancji . J. K. wskazała ,iż w jej ocenie sąd rejonowy popełnił szereg uchybień . Po pierwsze nie sprawdził czy uczestniczka ma rodziców , rodzeństwo , czy utrzymuje z nimi kontakt . Podniosła również ,iż sąd nie sprawdził na jaki adres zarządca spółdzielni w zasobach , której znajduje się lokal będący przedmiotem postępowania doręcza jej korespondencję , a doręcza na doskonale znany w Spółdzielni adres korespondencyjny uczestniczki. J. K. zarzuciła także ,że Sąd I instancji nie zlecił wywiadu dzielnicowemu celem ustalenia jej adresu zamieszkania. Uczestniczka w apelacji podniosła również ,że wnioskodawczyni celowo i z premedytacją oszukała sąd , ponieważ znała jej adres korespondencyjny , którym jest adres rodziców uczestniczki a dziadków wnioskodawczyni. Wskazała ,iż to wnioskodawczyni w 2011r. wymeldowała ją z lokalu będącego przedmiotem postępowania podnosząc jednocześnie, iż cała korespondencja była wówczas kierowana także na adres do korespondencji uczestniczki tj . adres jej rodziców .Oświadczyła również ,iż o sprawie o zniesienie współwłasności dowiedziała się na skutek pisma przesłanego jej właśnie na adres rodziców przez pełnomocnika wnioskodawczyni . Pismo to zostało do niej skierowane już po zakończeniu postepowania o zniesienie współwłasności i zawierało informację ,że orzeczenie się uprawomocniło. Dodatkowo w apelacji uczestniczka J. K. zakwestionowała ustaloną przez sąd wartość lokalu mieszkalnego oraz wysokość przyznanej na jej rzecz spłaty. Uczestniczka podniosła ,iż wnioskodawczyni swoim działaniem uniemożliwiła jej uczestnictwo w postepowaniu i wniosła o uchylenie wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy zważył co następuje Apelacja uczestniczki J. K. podlegała uwzględnieniu. Zgodnie z treścią art. 386 § 2 kpc w razie stwierdzenia nieważności postępowania Sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazuje sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Jednocześnie podkreślić należy ,iż nieważność postępowania Sąd odwoławczy bierze pod uwagę z urzędu, niezależnie od zgłoszonych w tym zakresie zarzutów w apelacji. Jedną z przesłanek nieważności jest pozbawienie strony możności obrony swych praw ( art. 379 pkt 5 k.p.c. ). Pozbawienie możności obrony swych praw przez stronę polega na tym, że strona na skutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na następnych rozprawach przed wydaniem w danej instancji wyroku. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że nieważność postępowania wskutek pozbawienia strony możności obrony jej praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. ma miejsce wówczas, gdy w następstwie naruszenia przez sąd przepisów postępowania strona, wbrew swej woli, została faktycznie pozbawiona możności działania, w szczególności zaprezentowania przed sądem swoich racji - przedstawienia swoich twierdzeń faktycznych, zgłoszenia dowodów na ich poparcie, odniesienia się do argumentów i dowodów prezentowanych przez stronę przeciwną, odniesienia się do przeprowadzonych już przez sąd dowodów Naruszeniem prawa do obrony są zatem takie uchybienia procesowe popełnione przez sąd, które w praktyce uniemożliwiają stronie podjęcie stosownej obrony . (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 19 września 2002 r. I PKN 400/2001 OSNP 2004/9 poz. 152, oraz powołane tam: orzeczenie Sądu Najwyższego z 21 czerwca 1961 r. 3 CR 953/60 Nowe Prawo 1963/1 str. 117 z glosą W. Siedleckiego). Należy również zaznaczyć, iż wyodrębnienie błędów postępowania powodujących nieważność spośród innych uchybień procesowych, które mogą stanowić zarzuty apelacyjne, uzasadnione jest wagą tego rodzaju uchybień. Wobec powyższego skarżący nie musi wykazywać związku przyczynowego między uchybieniem procesowym powodującym nieważność postępowania a wynikiem sprawy. Sąd Okręgowy, uwzględniając te uchybienia z urzędu lub na zarzut skarżącego, również nie bada tej kwestii. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy ,iż w postepowaniu tym bez wątpienia doszło do naruszenia prawa do obrony uczestniczki J. K. . W wyniku działań podjętych przez wnioskodawczynię została ona bowiem wbrew swojej woli pozbawiona możliwości uczestniczenia w postępowaniu o zniesienie współwłasności nieruchomości i przedstawienia w nim swojego stanowiska , swoich twierdzeń oraz wniosków i dowodów . W ocenie sądu odwoławczego J. K. w sposób niebudzący wątpliwości wykazała ,iż po stronie wnioskodawczyni istniała możliwość ustalenia adresu , na który możliwe było skuteczne doręczenie uczestniczce odpisu wniosku o zniesienie współwłasności oraz dalszych pism procesowych. Zwłaszcza, iż adresem tym był adres rodziców uczestniczki , a dziadków wnioskodawczyni . Adres , który wnioskodawczyni E. K. (1) był doskonale znany , a przez dziadków wnioskodawczyni niezmieniany od lat. Nadto jak wynika z dowodów dołączonych do apelacji to wnioskodawczyni złożyła w 2011r. wniosek o wymeldowanie uczestniczki z lokalu będącego przedmiotem postępowania i w toku powyższego postępowania korespondencja do uczestniczki kierowania była przez organ administracyjny właśnie na adres rodziców uczestniczki. Dodatkowo z dokumentów dołączonych do apelacji wynika ,iż korespondencja ze spółdzielni, w zasobach której znajduje się lokal będący przedmiotem postępowania do uczestniczki kierowana była także na powyższy adres tj. adres rodziców uczestniczki . Na wskazywany powyżej adres przychodziły także zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Na ten też adres pełnomocnik wnioskodawczyni przesłał uczestniczce pismo zawierające informację o orzeczeniu Sądu I instancji z dnia 30 października 2013r. Wobec powyższego w ocenie Sądu II instancji w niniejszym postępowaniu doszło do nieważności postępowania w związku z pozbawieniem uczestniczki J. K. możności obrony swych praw, dlatego też należało uchylić zaskarżone postanowienie , znieść postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością tj. poczynając od dnia ustanowienia dla uczestniczki J. K. kuratora. Podstawą uchylenia zaskarżonego orzeczenia jest stwierdzenie nieważności postępowania zatem w tej sytuacji nie ma potrzeby odnoszenia się do pozostałych zarzutów apelacji. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Sąd Rejonowy powinien przede wszystkim zapewnić udział w toczącym się postępowaniu uczestniczce J. K. i stosownie do podjętych przez nią czynności prowadzić dalsze postępowanie . Mając na uwadze powyższe sąd na podstawie art. art. 386 § 2 kpc orzekł jak w sentencji. Orzeczenie w przedmiocie kosztów postępowania drugoinstancyjnego oparte zostało na art. 108 § 2 kpc , zgodnie z którym Sąd drugiej instancji uchylając zaskarżone orzeczenie i przekazując sprawę Sądowi pierwszej instancji do rozpoznania , pozostawia temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. SSR del. Anna Winnicka Kaliszewska SSO Zbigniew Ciechanowicz SSO Mariola Wojtkiewicz