II CA 37/19

Sygn. akt II Ca 37/19 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 17 września 2018 r. Sąd Rejonowy w Gryfinie po rozpoznaniu sprawy z powództwa Gminy G. przeciwko T. S. o opróżnienie lokalu mieszkalnego oraz z powództwa wzajemnego T. S. przeciwko Gminie G. o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu (sygn. akt I C 1356/17): I. nakazał pozwanej opuszczenie i opróżnienie z rzeczy lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w G. przy ul. (...) oraz wydanie go powódce; II. orzekł o braku uprawnień pozwanej do lokalu socjalnego; III. oddalił powództwo wzajemne; IV. rozstrzygnął zasadę ponoszenia kosztów procesu w ten sposób, że pozwana zobowiązana jest zwrócić powódce całość kosztów pozwu głównego i pozwu wzajemnego, pozostawiając ich ustalenie referendarzowi sądowemu. Sąd rejonowy oparł powyższe orzeczenie na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach. Pozwana poznała S. B. w 2008 r. Początkowo byli jedynie znajomymi. S. B. był osobą bezdomną, a pozwana okazjonalnie udzielała mu schronienia. W 2012 r. wykryto u S. B. raka - chłoniaka. W tym czasie związek S. B. i pozwanej przerodził w zbliżony do konkubinatu, ale stałe wspólne zamieszkiwanie nie było możliwe z uwagi na konflikty S. B. z młodszym z synów pozwanej D. B. (1) , który mieszkał z matką w lokalu przy ul. (...) . S. B. ubiegał się o przydział lokalu mieszkalnego od Gminy G. . W licznych pismach kierowanych do Gminy podawał się za osobę bezdomną i samotną. W dniu 28 grudnia 2015 r. powódka zawarła z S. B. umowę najmu lokalu mieszkalnego położonego przy ul. (...) w G. . Pozwana pomagała w urządzeniu tego lokalu i często tam przebywała dysponując kompletem kluczy do mieszkania oraz nocowała. Odbierała tam korespondencję kierowaną do S. B. . Za swe miejsce zamieszkania uznawała lokal przy ul. (...) . Nie zamieszkiwała stale w lokalu przy ul (...) , choć była tam widywana. Na stale zamieszkała w tym lokalu po śmierci S. B. . W tak ustalonym staniem faktycznym sąd rejonowy uznał żądanie wydania oparte na art. 222 § 1 k.c. za zasadne. Zważył, iż bezspornie powódce przysługuje prawo własności spornego lokalu, więc to pozwana winna wykazać istnienie po jej stronie tytułu prawnego do władania lokalem powódki, co próbowała wykazać składając powództwo wzajemne o ustalenie. Wskazywała, że w trybie art. 691 § 1 i 2 k.c. wstąpiła w stosunek najmu lokalu w związku z tym, że pozostawała we wspólnym pożyciu z S. B. i stale zamieszkiwała w tym lokalu z najemcą w dacie śmierci S. B. . Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego sąd pierwszej instancji ustalił, iż pozwaną i S. B. łączył stosunek bliskości, w tym od 2012 r. okresowo zamieszkiwała z nim przy ul. (...) . Przyjęciu tych ustaleń nie sprzeciwia się treść oświadczeń S. B. , w których opisuje on siebie jako osobę bezdomną i samotną, albowiem jak zeznała pozwana, zamieszkiwanie to nie miało charakteru stałego. Istotnym dla oceny sytuacji prawnej stron był w przekonaniu sądu okres 28 grudnia 2015 r. - 2 kwietnia 2017 r., tj. czas w jakim trwał stosunek najmu lokalu przy ul. (...) , a jego zdaniem pozwana nie wykazała, że wówczas mieszkała stale z S. B. przy ul. (...) jako jego konkubina. Świadkowie wprawdzie wskazywali na stałość jej pobytu przy ul. (...) w okresie życia najemcy, jednak jak zauważył sąd rejonowy, pozwana okresowo wracała na ul. (...) . Sąsiadki Pani N. i O. wskazały, że pozwana stale w tym lokalu za życia najemcy nie zamieszkiwała i sprowadziła się tam dopiero po jego śmierci. Zeznania te w połączeniu z oświadczeniami pozwanej kierowanymi do Gminy G. , w których wskazywała ona, że zamieszkuje na ul. (...) , nie pozwalały w ocenie sądu na uznanie, że w okresie życia S. B. uczyniła ona ośrodkiem swoich spraw lokal przy ul. (...) . Nigdy nie była tam zameldowana, nie przeniosła wszystkich swoich rzeczy do mieszkania. Przez część osób mieszkających tą samą klatkę schodową nie była postrzegana jako sąsiadka. Sąd rejonowy podniósł, że pozwana nie wytłumaczyła w sposób przekonujący dlaczego w piśmie kierowanym do (...) wskazała, że zamieszkuje na ul. (...) i jest jedyną osobą osiągającą tam dochody. Wskazanie, że pismo składała jako pełnomocnik swego brata K. B. nie wyjaśnia podania tych danych, tym bardziej, że ich podanie nie było w żaden sposób korzystne dla K. B. . W konsekwencji powyższych ustaleń sąd rejonowy oddalił powództwo wzajemne, a uwzględnił powództwo główne. Jednocześnie nie orzekał o lokalu socjalnym, gdyż pozwana zajmuje już lokal na terenie G. . O kosztach procesu sąd pierwszej instancji orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Apelację od powyższego wyroku wywiodła pozwana (powódka wzajemna) zarzucając: a) sprzeczność ustaleń sądu z treścią zebranego materiału dowodowego poprzez przyjęcie, iż: - pozwana za swoje miejsce zamieszkania uznawała lokal przy ul. (...) , podczas gdy powyższemu przeczą zeznania świadków: D. B. (1) , A. S. , M. W. , E. Ł. (1) , Z. Ł. (1) , K. K. (1) , A. K. , A. C. , H. B. , G. A. oraz dokumenty potwierdzające niejednokrotny odbiór korespondencji przez pozwaną w lokalu przy ul. (...) kierowanej do S. B. oraz podpis na karcie montażu gazomierza w lokalu, - pozwana często nocowała w lokalu przy ul. (...) i nie przeniosła wszystkich swoich rzeczy do lokalu przy ul. (...) , podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika zupełnie odmienny wniosek, w tym wskazani przez sąd świadkowie nie wskazywali w swoich zeznaniach twierdzeń, na podstawie których sąd mógłby poczynić takie ustalenie, - pozwana przez część osób zamieszkujących tę samą klatkę schodową ( ul. (...) ) nie była spostrzegana jako sąsiadka, podczas gdy świadek, na której zeznaniach sąd się oparł - I. N. pozostaje w konflikcie z pozwaną, a świadek J. O. wskazała, iż nie obserwowała pozwanej i nie wie jak często przebywała w lokalu i czy tam nocowała. Natomiast świadek A. S. - sąsiadka zeznała, iż wprowadziła się na ul. (...) w sierpniu 2016 r. i pozwana już tam mieszkała z S. B. i psem. W jej opinii pozwana mieszkała tam na stałe, widywała ją z psem o 7 rano i wieczorem o 22. Inni sąsiedzi odmówili pracownikom powódki podpisania oświadczeń bądź byli nieobecni, - pozwana wskazała w piśmie do (...) w G. , że zamieszkuje na ul. (...) i jest jedyną osobą w tym lokalu osiągającą tam dochody, podczas gdy przeczy temu zebrany w sprawi materiał dowodowy przedłożony także przez powódkę; b) naruszenie art. 233 k.p.c. poprzez dokonanie oceny dowodów w sposób nie wszechstronny, sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. W świetle tych zasad nie można zaakceptować ustaleń dotyczących przyjęcia, iż pobyt pozwanej w lokalu przy ul. (...) w G. nie miał charakteru stałego zamieszkiwania ze zmarłym S. B. W szczególności niewłaściwie ocenione - w ogóle nie wzięte pod uwagę - zeznania świadków: E. i Z. Ł. (1) - rodziny S. B. , a więc nie mających żadnego interesu w „pomaganiu” procesowym pozwanej. Wskazywali, iż pozwana zamieszkiwała z S. B. przez cały czas od kiedy wprowadził się do lokalu przy ul. (...) aż do jego śmierci i mieszkała tam w trakcie jego długotrwałych pobytów szpitalach. Podobnie świadek A. K. zeznała, iż była przekonana, że lokal przy ul. (...) należy do pozwanej, to tam odbywały się spotkania, imprezy, itd., była zaskoczona, gdy dowiedziała się, iż pozwana „ma mieć” jakiś inny lokal. Wskazała, że w lokalu widać było kobiecą rękę i były tam rzeczy osobistej pozwanej, w tym kosmetyki. Świadek K. K. (1) zeznała, iż wraz z synem pozwanej przychodzili do pozwanej na obiady do lokalu przy ul. (...) . Świadek G. A. zeznała, iż jej córka chodziła do babci - pozwanej na obiady po szkole do lokalu przy ul. (...) . Pozostali świadkowie pozwanej wskazywali, że jak chcieli ją odwiedzić, to szli do lokalu przy ul (...) nie zaś na ul. (...) ; c) naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 236 k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c poprzez nieprzeprowadzenie oględzin lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w G. na okoliczność ustalenia rzeczywistych warunków lokalowych i mieszkalnych w lokalu (odbiegających od twierdzeń powódki sprzecznych z umową najmu z dnia 06 kwietnia 2003 r.), w tym zweryfikowania warunków lokalowych i mieszkalnych pozwanej oraz braku łazienki w całym w/w lokalu mieszkalnym, co ma przełożenie na ewentualne przyznanie lokalu socjalnego. Sąd nie ustosunkował się do tego wniosku dowodowego, więc nie było możliwym złożenie ewentualnego zastrzeżenia do protokołu; d) naruszenie art. 691 § 2 k.p.c. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż zameldowanie pozwanej w lokalu przy ul. (...) i jej niezameldowanie w spornym lokalu ma wpływ na wstąpienie pozwanej w stosunek najmu po zmarłym, podczas gdy we wskazanym artykule brak jest negatywnych przesłanek wstąpienia w stosunek najmu lokalu. Wskazując na powyższe apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz ustalenie, iż pozwana wstąpiła z mocy prawa w stosunek najmu lokalu mieszkalnego położonego w G. przy ul. (...) po zmarłym S. B. . Jednocześnie wniosła o zasądzenie kosztów procesu według spisu kosztów przedłożonego na rozprawie w dniu 7 września 2018 r. oraz za postępowanie przed sądem drugiej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ewentualnie apelująca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Z ostrożności procesowej wniosła również o orzeczenie, iż przysługuje jej lokal socjalny i nie obciążanie pozwanej kosztami postępowania z uwagi na sytuację życiową i materialną pozwanej. W uzasadnieniu apelacji skarżąca podniosła, iż art. 691 § 1 k.c. nie podaje negatywnych przesłanek wstąpienia w stosunek najmu po zmarłym najemcy, stąd fakt zameldowania w innym lokalu, czy posiadanie tytułu prawnego do innego lokalu nie wpływa na ocenę przesłanki stałego zamieszkiwania. Z zebranego zaś materiału dowodowego wynika, iż centrum życiowe pozwanej mieściło się w lokalu przy ul. (...) Wszyscy świadkowie zawnioskowani przez pozwaną wskazywali, iż spotkania, imprezy, obiady, załatwianie spraw, odwiedzanie jej miało miejsce w lokalu przy ul. (...) . Syn pozwanej wskazywał, iż przychodziła czasami go odwiedzić, ale zamieszkiwał sam, w lokalu przy ul. (...) nie ma łazienki, pralki, pozwana przychodziła sprawdzić co u niego oraz wziąć rzeczy do prania. Pozwana sama wskazywała, iż zdarzało się, że z powodu napadów agresji S. B. wychodziła na dzień do rodziny do lokalu przy ul. (...) , bądź raz na dwa miesiące zdarzało się jej tam przenocować, niemniej miało to charakter okazjonalny. Wszystkie jej rzeczy pozostawały w lokalu przy ul. (...) i tam koncentrował się jej ośrodek życiowy. Skarżąca zarzuciła, że sąd pominął zeznania świadków E. i Z. Ł. (1) , którzy wskazali, że zamieszkiwała stale z S. B. do chwili jego śmierci, co więcej mieszkała w tym lokalu w trakcie, gdy przebywał on w szpitalach, nie wracała do lokalu przy ul. (...) . W mieszkaniu tym były jej rzeczy, urządzała imprezy, gotowała obiady, przyjmowała gości. Także A. K. zeznała, iż była przekonana, ze lokal przy ul. (...) należy do pozwanej, tam jej córka K. chodziła wraz z synem pozwanej na obiady. Do lokalu przy ul. (...) na obiady i w odwiedziny do pozwanej przychodziła jej wnuczka - córka świadek G. A. . Ponadto do akt zostały dołączone dokumenty, potwierdzenia odbioru korespondencji dla S. B. przez pozwaną w lokalu przy ul. (...) w trakcie kiedy przebywał w szpitalu i podpis pozwanej na karcie wymiany gazomierza. Była to korespondencja nie zapowiedziana, odbierana osobiście przez pozwaną w lokalu, co jej zdaniem potwierdza, iż to w tym lokalu pozwana stale przebywała, a nie okazjonalnie z uwagi na pomoc przy schorowanym najemcy. Jak podniosła apelująca, sąd pominął w/w materiał dowodowy, opierając się na zeznaniach I. N. , która jest w konflikcie z pozwaną, a J. O. zeznała, iż nie obserwował jak często pozwana przychodziła i nie ma wiedzy czy nocowała u S. B. . Sąd pominął także zeznania świadka A. S. , zamieszkałej przy ul. (...) , która wskazała, iż w czasie kiedy się wprowadziła pozwana tam mieszkała. Widywała ją z partnerem i psem. Ponadto, jak odprowadzał dzieci to widziała pozwaną z psem o 7 rano i wieczorami o 22. w jej ocenie pozwana mieszkała tam na stałe. To wszystko w ocenie apelującej wskazuje, że zamieszkiwała w sposób stały wraz S. B. do chwili jego śmierci w lokalu położonym przy ul. (...) . W odpowiedzi powódka (pozwana wzajemna) wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanej (powódki wzajemne) na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych. Sąd okręgowy zważył, co następuje: Apelacja pozwanej (powódki wzajemnej) w całości zasługiwała na uwzględnienie. Wstępnie wyjaśnienia wymaga, iż Gmina G. w tym postępowaniu domagała się nakazania T. S. wydania lokalu mieszkalnego położonego w G. przy ul. (...) . Wedle powódki, pozwana pozostaje w posiadaniu przedmiotu jej własności, nie mając ku temu tytułu prawnego, wobec czego domagała się wydania spornej nieruchomości przez pozwaną w stanie wolnym od osób i rzeczy. W świetle tak zakreślonej podstawy faktycznej powództwa trafnie sąd rejonowy ocenił, iż znajduje swą podstawę prawną w art. 222 § 1 k.c. w myśl którego, właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą . Uregulowane we wskazanym wyżej przepisie powództwo windykacyjne służy ochronie prawa własności i przysługuje właścicielowi w stosunku do osoby, która bez tytułu prawnego jest w posiadaniu przedmiotu stanowiącego własność innej osoby (roszczenie nieposiadającego właściciela przeciwko posiadającemu niewłaścicielowi). Treścią roszczenia windykacyjnego jest żądanie wydania rzeczy, które obejmuje wydanie rzeczy w takim stanie, w jakim na się znajduje w czasie realizacji roszczenia (E. Gniewka (red.): Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz , Zakamycze 2001). Przepis ten przyznaje właścicielowi roszczenie o wydanie rzeczy, adresując je do osoby, która „włada faktycznie rzeczą”. Legitymowanym biernie w sprawie o wydanie jest zatem ten, kto faktycznie włada rzeczą stanowiącą własność powoda, nie będąc do tego uprawniony, we własnym imieniu, jak i od tego, kto włada rzeczą za kogo innego lub swoje prawo wywodzi od innej osoby. W procesie o wydanie legitymowany biernie jest ten, kto włada przedmiotem cudzej własność. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 31 marca 2004r. (II CK 102/03, LEX nr 303343), roszczenie windykacyjne przysługuje właścicielowi przeciwko osobie, która bez podstawy prawnej włada jego rzeczą. Czynnie materialnie legitymowany jest tu wyłącznie właściciel, a biernie ten, kto bez podstawy prawnej faktycznie włada jego rzeczą. Wymaga podkreślenia, iż roszczenie windykacyjne ma charakter obiektywny, dlatego dla jego uwzględnienia wystarczające jest ustalenie, że powód jest właścicielem opisanego w pozwie lokalu mieszkalnego, pozwany zaś pozostaje w posiadaniu tego lokalu nie posiadając żadnego tytułu prawnego do władania przedmiotem własności powoda. Mając na względzie całokształt materiału dowodowego ujawnionego w tym postępowaniu sąd okręgowy doszedł do przekonania, iż wbrew temu co ustalił sąd pierwszej instancji, pozwanej przysługuje skuteczne względem powodowej Gminy prawo do władania lokalem mieszkalnym położonym w G. przy ul. (...) . Okolicznością bezsporną było to, że pozwana nie była stroną pierwotnie zawartej dnia 28 grudnia 2015 r. umowy najmu lokalu mieszkalnego nr (...) , albowiem jako najemca w umowie wskazany został jedynie S. B. (vide umowa najmu na k. 7 – 10). Nie było również sporne, że najemca zmarł w dniu 2 kwietnia 2017 r. (k. vide odpis skrócony aktu zgonu na k. 11). Przeciwstawiając się żądaniu windykacyjnemu oraz zgłaszając powództwo wzajemne o ustalenie, pozwana wskazywała w toku tego postępowania na istnienie po jej stronie tytułu prawnego do władania przedmiotowym lokalem mieszkalnym powołując się na okoliczność, iż miała ona w trybie art. 691 § 1 i 2 k.c. wstąpić w stosunek najmu lokalu po śmierci najemcy. Kluczowym dla rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy było więc ustalenie, czy istotnie pozwana w trybie w/w przepisu wstąpiła w stosunek najmu przedmiotowego lokalu, albowiem pozytywna odpowiedź na tak postawione pytanie czyniła zasadne żądanie ustalenia zgłoszone w ramach powództwa wzajemnego, jednocześnie skutkując koniecznością oddalenia żądania windykacyjnego powódki. Ustalenie bowiem, że pozwana wstąpiła w stosunek najmu spornego lokalu i posiada tym samym tytuł prawny do władania nim, unicestwiało po stronie powodowej gminy żądanie wydania przedmiotu jej własności. Rozważając tę kwestię sąd odwoławczy miał na uwadze, iż stosownie do art. 691 § 1 k.c. , w razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego w stosunek najmu lokalu wstępują: małżonek niebędący współnajemcą lokalu, dzieci najemcy i jego współmałżonka, inne osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych, oraz osoba, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą . Nadto § 2 w/w przepisu ustawodawca ustanowił dodatkową przesłankę stałego zamieszkiwania z najemcą w tym lokalu do chwili jego śmierci. W razie braku osób wskazanych w § 1 stosunek najmu stosownie do § 3 w/w przepisu wygasa. Z treści powyższych przepisów jednoznacznie wynika, iż wstąpienie w stosunek najmu następuje wówczas, gdy spełnione są kumulatywnie dwie przesłanki, tj. dana osoba znajduje się w ustawowym kręgu osób, które mają prawo wstąpić w taki stosunek najmu, a przy tym osoba ta do chwili śmierci najemcy zamieszkiwała wspólnie z najemcą. Nie ulega najmniejszym wątpliwościom, iż pozwana T. S. jako osoba pozostająca we wspólnym pożyciu z S. B. , który była najemcą spornego lokalu mieszkalnego znajdowała się w ustawowym kręgu osób, które zgodnie z art. 691 § 1 k.c. wstępują z mocy ustawy w prawo najmu lokalu mieszkalnego. Podkreślić trzeba, iż faktyczne wspólne pożycie, w rozumieniu art. 691 § 1 k.c. , oznacza więź łączącą dwie osoby pozostające w takich relacjach jak małżonkowie. Chodzi tu zatem o osobę połączoną z najemcą więzią uczuciową, fizyczną i gospodarczą (por. uchwały SN z dnia 20 listopada 2009 r., III CZP 99/09, OSNC 2010/5/74 oraz z dnia 28 listopada 2012 r., III CZP 65/12, OSNC 2013/5/57). Takie zaś relacje niewątpliwie łączyły pozwaną i zmarłego S. B. , na co wskazywały nie tylko zeznania samej pozwanej, ale także świadków D. B. (2) , M. W. („ byli razem chyba jako para ” k. 124), E. Ł. (2) („ S. B. żył z nią w konkubinacie przez wiele lat, mieszkał z nią ” k. 125), Z. Ł. (2) („ Znam pozwaną. Była w związku z S. B. ” k. 126), H. B. („ Mama z S. żyli w konkubinacie ” k. 128), G. A. „ Znam pana S. B. . On był dla mamy partnerem, Byli w związku około 10 lat ” k. 129), A. C. („ ciocia zadawała się z S. B. . Byli w konkubinacie ” k. 129). Spełniona zatem została pierwsza przesłanka wstąpienie w stosunek najmu, albowiem pozwana znajduje się w ustawowym kręgu osób, które mają prawo wstąpić w taki stosunek. Istotnym było w związku z tym to, czy rzeczywiście pozwana do chwili śmierci najemcy zamieszkiwała wspólnie z S. B. w spornym lokalu, albowiem zgodnie z art. 691 § 2 k.c. był to warunek konieczny, aby mogła wstąpić w stosunek najmu po jego śmierci. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, iż stałe zamieszkiwanie w lokalu mieszkalnym oznacza ześrodkowanie przez tę osobę całej swej działalności życiowej w lokalu najemcy, tak by zajmowany przez tę osobę lokal stanowił jej centrum życiowe ( vide wyroki SN z dnia 8 stycznia 1976 r., I CR 926/75, OSP 1977, z. 11- 12, poz. 193; z dnia 13 lutego 1976 r., I CR 930/75, OSNC 1977, Nr 1, poz. 5; z dnia 6 maja 1980 r., III CRN 61/80, Mon. Praw. 1994, nr 9, s. 273; z dnia 15 stycznia 1981 r., III CRN 314/80, OSN 1981, Nr 6, poz. 119; z dnia 20 marca 1981 r., III CRN 30/81, Mon. Praw. 1994, nr 9, s. 273; z dnia 15 października 1984 r., I CR 309/84, OSN 1985, Nr 6, poz. 113, z dnia 3 lutego 2000 r., I CKN 40/99, LEX nr 811808 ). W rozpoznawanej sprawie sąd pierwszej instancji mając na uwadze zeznania świadków D. N. i J. O. oraz treść oświadczeń pozwanej kierowanych do Gminy G. w czasie trwania stosunku najmu, w którym wskazywała na fakt zamieszkiwania przy ul. (...) w G. , ustalił, że w przypadku T. S. przesłanka ta nie została spełniona, gdyż w chwili śmierci najemcy w spornym lokalu nie koncentrowała swojego centrum życiowego, wykazując zamiar stałego tam pobytu. Mając jednak na uwadze całokształt ujawnionego w niniejszym postępowaniu materiału dowodowego z powyższą oceną nie sposób było się zgodzić, albowiem stanowisko sądu rejonowego nie uwzględniało w dostateczny sposób tych okoliczności, które płynęły z zeznań świadków niezależnych, niespokrewnionych z pozwaną, a tym samym niezainteresowanych korzystnym rozstrzygnięciem sprawy dla niej. Okoliczność wspólnego zamieszkania pozwanej i S. B. w dacie jego śmierci w lokalu przy ul. (...) wynikała nie tylko z zeznań samej pozwanej oraz członków jej rodziny D. B. (2) , H. B. , G. A. i A. C. , ale także z zeznań jednej z sąsiadek świadek A. S. , która wskazywała, że „ Ja się wprowadziłam 12 sierpnia 2016 roku. Pani T. wówczas już tam mieszkała. Mieszkała z partnerem i psem. Panią T. widywałam z psem jak odprowadzałam dzieci. (…) Wydaje mi się, że mieszkała tam stale. Wyprowadzała psa o godzinie siódmej, dwudziestej drugiej ” (k. 123). Fakt stałego zamieszkania pozwanej w spornym lokalu potwierdziła również E. Ł. (2) , członek rodziny zmarłego,, która przyznała, że „ Znam Panią T. , mój siostrzeniec S. B. żył z nią w konkubinacie przez wiele lat, mieszkał z nią. Najpierw mieszkał z nią na (...) , a później jak dostał mieszkanie to na Łużyckiej. (…) Jak S. był w szpitalu to jego rzeczy przywoziliśmy na (...) , gdzie zawsze była pani T. ” (k. 125). Świadek Z. Ł. (2) potwierdził zeznania żony. Także dziewczyna syna pozwanej D. B. (3) , tj. K. K. (1) , i jej matka A. K. wskazywały mieszkanie przy ulicy (...) jako miejsce stałego zamieszkiwania pozwanej. Szereg świadków potwierdziło zatem okoliczność zamieszkiwania pozwanej w lokalu przy ul. (...) i nie sposób przyjąć, że zamieszkiwanie to nie miało charakteru stałego, skoro liczne osoby odwiedzały tam pozwaną, była widywana jak wyprowadza na spacery psa i to w różnych porach dnia, Nielogicznym byłoby przyjęcie, że pozwana nie mieszkała w tamtym czasie na stałe w spornym lokalu, skoro przebywała tam nawet wtedy, gdy S. B. pozostawał w szpitalu. Gdyby bowiem jedynie odwiedzała go, to w czasie jego nieobecności w mieszkaniu zapewne by w nim nie przebywała, a fakt, że tam wówczas przebywała wynikał nie tylko z zeznań świadków, ale również tego, iż pod w/w adresem odbierała korespondencję kierowaną do najemcy i to co znamienne - w miesiącach bezpośrednio poprzedzających śmierć S. B. (luty 2017 r., marzec 2017 r. k. 97). Powyższe świadczy dobitnie o tym, że pozwana przed śmiercią najemcy wspólnie zamieszkała z nim w przedmiotowym lokalu i oceny tej nie zmieniają zeznania świadków I. N. oraz J. O. . Analiza zeznań świadek I. N. jednoznacznie wskazuje na negatywny stosunek świadka do pozwanej, a przy tym jej wyjaśnienia pozostają w rażącej sprzeczności z zeznaniami szeregu pozostałych. Z kolei świadek J. O. nie potrafiła wskazać tego, jak często pozwana przychodziła do lokalu i jak zeznała że „ ja jej nie obserwowałam. Ja nie wiem czy nocowała u Pana S. ” (k. 142). Oznacza to, że świadek nie posiadała dostatecznej wiedzy na której można czynić w sprawie tak istotne ustalenia. Przy tym nie uszło uwadze sądu odwoławczego, że nawet świadkowie zeznający na niekorzyść pozwanej bardzo często ją widywały w miejscu zamieszkania S. B. ( I. N. i J. O. zgodnie wskazywały na awantury jakie tam miały odbywać się z udziałem pozwanej i S. B. ). Jak wskazuje lektura uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, sąd pierwszej instancji na poparcie swego stanowiska powołał się również na oświadczenie złożone do (...) sp. z o.o. , w którym wskazano, że pozwana wspólnie zamieszkuje z A. B. przy ul. (...) w G. (k. 29-32). Uszło jednak uwadze sądu rejonowego, iż był to wniosek o rozłożenie zaległości czynszowych na raty, który został sporządzony przez pozwaną jako pełnomocnika jej brata A. B. . Wiarygodne są w tym kontekście wyjaśnienia pozwanej, że skoro była zameldowana w przedmiotowym lokalu, to wskazała również siebie jako zamieszkująca w lokalu przy ul. (...) . Było to o tyle zasadne, że w sytuacji, gdy sam najemca był osobą bezrobotną, oczywistym jest, że wskazanie we wniosku również pozwanej jako współzamieszkującej mającej określony dochód, miało na celu wywołanie przekonania, że najemca będzie mógł raty spłacać i w ten sposób doprowadzenie do korzystnego rozpoznania wniosku. Ponadto w mieszkaniu przy ul. (...) pozostali jej dwaj synowie i dlatego mogła czuć się współodpowiedzialna za zapłatę zaległego czynszu. Nie miało to jednak odzwierciedlenia w faktycznej sytuacji mieszkaniowej, dlatego też dokument ten nie mógł stanowić podstawy do podważenia twierdzeń o pozwanej odnośnie zamieszkiwania w lokalu przy ul. (...) . Na zakończenie należy stwierdzić, iż oświadczenia S. B. o byciu osobą samotną i bezdomną nie mogą przesądzać o braku pożycia z pozwaną. Zauważyć bowiem trzeba, że oświadczenia te S. B. składał kiedy starał się o lokal. Całkowicie logiczne oraz zgodne z zasadami doświadczenia życiowego są więc zeznania pozwanej, iż twierdzenia te miały zwiększyć jego szanse na zawarcie umowy najmu. Uwzględniając całokształt okoliczności faktycznych sprawy wynikający ze wszystkich dowodów przeprowadzonych w toku tego postępowania, sąd odwoławczy w świetle ich treści nie miał wątpliwości, że pozwana do chwili śmierci S. B. , w przedmiotowym lokalu zamieszkiwała wspólnie z najemcą i to zamieszkiwanie miało charakter stały. Z mocy art. 691 § 1 i 2 k.c. pozwana wstąpiła zatem w stosunek najmu przedmiotowego lokalu, co zgodnie z jej żądaniem należało stwierdzić w ramach rozpatrywania powództwa wzajemnego. Z tych względów sąd okręgowy zmienił zaskarżone orzeczenie w zakresie jego punktu III. sentencji w ten sposób, iż ustalił, że T. S. wstąpił w stosunek najmu lokalu mieszkalnego położonego w G. przy ul. (...) z dniem 2 kwietnia 2017 r. (data śmierci S. B. ). Konsekwentnie, skoro strona pozwana legitymuje się tytułem prawym do władania przedmiotem własności Gminy G. , należało zmienić punkt I. poprzez oddalenie powództwa windykacyjnego. Oddalenie żądania wydania lokalu mieszkalnego skutkowało jednocześnie tym, że zbędne było orzekanie o uprawnieniu osoby eksmitowanej do lokalu socjalnego, dlatego też uchylono rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II. wyroku. Powyższa zmiana skutkowała nadto koniecznością modyfikacji zawartego w punkcie IV. wyroku rozstrzygnięcia o kosztach procesu, o czym orzeczono zgodnie z wynikającą z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. regułą odpowiedzialności za wynik procesu. Bacząc, że ostatecznie pozwana (powódka wzajemna) okazała się stroną wygrywającą to postępowanie, powódka (pozwana wzajemna) powinna zwrócić jej całość kosztów procesu tak w sprawie z powództwa głównego, jak również wzajemnego. W konsekwencji zgodnie z art. 108 zdanie drugie k.p.c. przesądzono o powyższych zasadach ponoszenia przez strony kosztów procesu pozostawiając szczegółowe ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. Tak argumentując zmieniono zaskarżony wyrok we wskazanym wyżej zakresie, o czym na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. orzeczono w punkcie 1. wyroku. O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto w punkcie 2. wyroku zgodnie z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Pozwana (powódka wzajemna) finalnie uzyskała poszukiwaną przez nią ochronę prawną, toteż uznano ją za wygrywającą postępowanie apelacyjne, której powódka (pozwana wzajemna) winna zwrócić poniesione koszty instancji odwoławczej zarówno tytułem kosztów postępowania apelacyjnego w sprawie z powództwa głównego, jak i wzajemnego. Na koszty te składało się wyłącznie wynagrodzenie jej pełnomocnika w osobie adwokata, które z uwagi na przedmiot postępowania ustalono za oba postępowania apelacyjne na łączną kwotę 240 zł na podstawie § 2 pkt 1 i § 7 pkt 1 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Jednocześnie nieuiszczonymi kosztami sądowymi w kwocie 400 zł (opłata od apelacji od której uiszczenia pozwana została zwolniona) na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2019 r.; poz. 785 t.j.) obciążono w punkcie 3. wyroku stronę powodową (pozwaną wzajemną), jako że okazała się być stroną przegrywającą to postępowanie. Violetta Osińska Małgorzata Grzesik Ziemowit Parzychowski