II CA 358/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSpółdzielnia mleczarska domagała się od R. B. i S. K. zapłaty kar umownych w łącznej wysokości ponad 89 tys. zł z tytułu zerwania umów dostawy mleka. Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim, połączając sprawy, zasądził od każdego z pozwanych kwoty po ok. 10-12 tys. zł, obniżając dochodzone kary umowne na podstawie art. 484 § 2 k.c. z uwagi na ich rażące wygórowanie. Sąd Rejonowy argumentował, że spółdzielnia nie wykazała poniesienia szkody w dochodzonej wysokości, a także wskazał na dyskryminujące postanowienia umowne dotyczące okresu wypowiedzenia, które wpływały na stopień winy pozwanych. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, rozpoznając apelację spółdzielni, oddalił ją jako bezzasadną. Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne i argumentację Sądu Rejonowego, uznając, że kary umowne były rażąco wygórowane ze względu na brak wykazania szkody przez powódkę, okoliczności rzutujące na stopień winy pozwanych (w tym dyskryminujące postanowienia umowy), porównanie wysokości kar z przychodami pozwanych oraz szczególny status spółdzielni działającej na rzecz członków. Sąd Okręgowy utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego, zasądzając od powódki na rzecz pozwanych zwrot kosztów postępowania odwoławczego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących kar umownych, miarkowania kar, statusu rolnika jako przedsiębiorcy, klauzul abuzywnych w umowach z rolnikami oraz specyfiki umów spółdzielczych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umów spółdzielczych z rolnikami i może wymagać adaptacji do innych typów umów i podmiotów.
Zagadnienia prawne (3)
Czy kara umowna zastrzeżona w umowie dostawy mleka może zostać obniżona z powodu jej rażącego wygórowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, kara umowna może zostać obniżona na podstawie art. 484 § 2 k.c., jeśli jest rażąco wygórowana, nawet jeśli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane lub wierzyciel nie poniósł szkody.
Uzasadnienie
Sąd ocenił, że kary umowne były rażąco wygórowane ze względu na brak wykazania szkody przez spółdzielnię, dyskryminujące postanowienia umowne, porównanie kar z przychodami pozwanych oraz status spółdzielni działającej na rzecz członków. Zmniejszono kary o 75%.
Czy rolnik indywidualny prowadzący gospodarstwo rolne i sprzedający produkty rolne jest przedsiębiorcą w rozumieniu prawa cywilnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, rolnik indywidualny wykonujący we własnym imieniu działalność wytwórczą w rolnictwie, nawet bez zamiaru osiągnięcia zysku, jest przedsiębiorcą spełniającym kryteria z art. 43¹ k.c., jeśli uczestniczy w obrocie gospodarczym.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że pozwani, prowadząc zorganizowane gospodarstwo rolne o znacznym rozmiarze, nastawione na obrót i będąc podatnikami VAT, byli przedsiębiorcami, co wykluczało stosowanie przepisów o ochronie konsumentów (art. 385¹ k.c.) do oceny klauzul umownych.
Czy postanowienie umowy kontraktacji ograniczające wynagrodzenie członka spółdzielni w okresie wypowiedzenia jest ważne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postanowienie umowne dyskryminujące członka spółdzielni w okresie wypowiedzenia umowy kontraktacji, poprzez pozbawienie go świadczeń przysługujących innym członkom, jest nieważne.
Uzasadnienie
Sąd uznał za nieważne postanowienie § 5 umów ograniczające cenę mleka w okresie wypowiedzenia, uznając je za dyskryminujące i sprzeczne z prawem spółdzielczym oraz zasadami współżycia społecznego, co wpływało na ocenę winy pozwanych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) Spółdzielnia (...) w K. | spółka | powódka |
| R. B. | osoba_fizyczna | pozwany |
| S. K. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (17)
Główne
k.c. art. 483 § § 1
Kodeks cywilny
Możliwość zastrzeżenia w umowie kary umownej za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania niepieniężnego.
k.c. art. 484 § § 1
Kodeks cywilny
Kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody.
k.c. art. 484 § § 2
Kodeks cywilny
Dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej, jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane lub kara jest rażąco wygórowana.
Pomocnicze
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Podstawowe przesłanki odpowiedzialności kontraktowej, w tym domniemanie winy dłużnika.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu w postępowaniu cywilnym.
k.c. art. 359
Kodeks cywilny
Odsetki od sumy pieniężnej.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Termin spełnienia świadczenia nieoznaczonego.
k.c. art. 385¹
Kodeks cywilny
Niedozwolone postanowienia umowne (klauzule abuzywne).
k.c. art. 22¹
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta.
k.c. art. 43¹
Kodeks cywilny
Definicja przedsiębiorcy.
k.c. art. 58
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej.
u.o.k.i.k. art. 6
Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów
Zakaz porozumień ograniczających konkurencję.
Prawo spółdzielcze art. 18 § ust. 1
Zasada równości członków spółdzielni.
Prawo spółdzielcze art. 67
Obowiązek działania spółdzielni na korzyść członków.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach procesu w przypadku częściowego uwzględnienia żądań.
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek przedstawienia dowodów przez strony.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kara umowna jest rażąco wygórowana. • Nieważność postanowienia umownego ograniczającego wynagrodzenie w okresie wypowiedzenia. • Rolnicy są przedsiębiorcami, a nie konsumentami.
Odrzucone argumenty
Kara umowna powinna być zasądzona w pełnej wysokości. • Sąd Rejonowy naruszył przepisy prawa procesowego i materialnego poprzez błędne ustalenie, że kary umowne są rażąco wygórowane.
Godne uwagi sformułowania
kara umowna w zastrzeżonej wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody • kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody • odpowiedzialność dłużnika z tytułu kary umownej determinowana jest ogólnymi przesłankami odpowiedzialności kontraktowej z art. 471 K.c. • wystąpienie szkody w majątku wierzyciela nie jest przesłanką warunkującą powstanie odpowiedzialności z tytułu kary umownej • indywidualna kontrola wzorca umownego, zastrzeżona z istoty swej dla obrotu konsumenckiego, nie mogła znaleźć zastosowania • kara umowna w zastrzeżonej wysokości jawić się będzie jako nieadekwatna • kara umowna zredukowana odpowiednio do poziomu 11.959 zł oraz 10.281 zł, założenia te spełnia, z jednej strony jest bowiem dolegliwa (niesymboliczna), a z drugiej strony nie jest rażąco wygórowana
Skład orzekający
Paweł Hochman
przewodniczący
Dariusz Mizera
sprawozdawca
Przemysław Maciejewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących kar umownych, miarkowania kar, statusu rolnika jako przedsiębiorcy, klauzul abuzywnych w umowach z rolnikami oraz specyfiki umów spółdzielczych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umów spółdzielczych z rolnikami i może wymagać adaptacji do innych typów umów i podmiotów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak sądy stosują przepisy o karach umownych i ochronie konsumentów w kontekście umów rolniczych, a także jak ważna jest analiza postanowień umownych pod kątem ich rażącego wygórowania i dyskryminacji.
“Rolnik przedsiębiorcą, nie konsumentem? Jak sądy oceniają kary umowne w umowach spółdzielczych.”
Dane finansowe
WPS: 47 835,66 PLN
kara umowna: 11 959 PLN
kara umowna: 10 281 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.