II CA 206/12

Sygn. akt II Ca 206/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ K. , dnia 19 kwietnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Kaliszu II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Henryk Haak (spr.) Sędziowie: SSO Marian Raszewski SSO Janusz Roszewski Protokolant: Elżbieta Wajgielt po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2012 r. w Kaliszu na rozprawie sprawy z powództwa K. F. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) w O. o odszkodowanie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Ostrowie Wielkopolskim z dnia 3 lutego 2012r. sygn. akt I C 529/11 I. oddala apelację, II. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, III. nie obciąża powoda pozostałymi kosztami postępowania apelacyjnego, IV. przyznaje adw. M. A. z Kancelarii Adwokackiej w K. od Skarbu Państwa- Sądu Okręgowego w K. kwotę 1.800 zł podwyższoną o 23% podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi w postępowaniu apelacyjnym przez tego adwokata ustanowionego z urzędu. Sygn. akt II Ca 206/12 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 3 lutego 2012 r. Sąd Rejonowy w Ostrowie Wielkopolskim oddalił powództwo K. F. przeciwko Skarbowi Państwa – (...) w O. o zasądzenie 70.000 zł z tytułu naruszenia dóbr osobistych powoda i orzekł o kosztach postępowania. Swoje rozstrzygnięcie Sąd oparł na następujących ustaleniach faktycznych: Powód K. F. przebywał w Areszcie Śledczym w O. odbywając kary pozbawienia wolności w terminach: - od 18.07.2006 r. do 3.08.2006 r. jako skazany na karę 3 lat pozbawienia wolności - od 6.09.2006 r. do 18.10.2006 r. jako skazany na karę 3 lat pozbawienia wolności - od 15.11.2006 r. do 7.12.2006 r. jako skazany na karę 3 lat pozbawienia wolności - od 13.04.2007 r. do 6.06.2007 r. i od 7.05.2008 r. do 29.05.2008 r. jako skazany na karę 3 lat pozbawienia wolności. W trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w O. powód osadzony został w kilku celach w następujących okresach: - od 13.04.2007 r. do 17.05.2007 r. - cela 405 o pow. 15 m 2 przeznaczonej dla 5 osób, - od 17.05.2007 r. do 23.05.2007 r. - cela 409 o pow. 9 m 2 przeznaczonej dla 3 osób, - od 23.05.2007 r. do 6.06.2007 r. - cela 403 o pow. 31 m 2 przeznaczonej dla l0 osób, - od 7.05.2008 r. do 7.05.2008 r. - cela 414 o pow. 19 m 2 przeznaczonej dla 6 osób, - od 7.05.2008 r. do 29.05.2008 r. - cela 413 o pow. 19 m 2 przeznaczonej dla 6 osób, Sąd Rejonowy ustalił również, że w czasie kiedy powód przebywał w Areszcie Śledczym w O. występowało zjawisko przeludnienia na poziomie od 91,73 % do 118,1 %. Nie oznacza to jednak, że powód cały czas przebywał w warunkach przekroczenia normy mieszkalnej (...) m 2 na jedną osobę, gdyż pozwany podejmował działania sprzyjające zapobieganiu ciągłego umieszczania powoda w tych warunkach. Z tej przyczyny w okresie objętym pozwem powód przebywał w wielu celach, gdyż zgodnie ze stosowaną w areszcie praktyką osadzeni w celu zminimalizowania skutków występującego przeludnienia byli przenoszeni do różnych cel. Granice przeludnienia wyznaczała możliwość dostawiania kolejnych łóżek i sprzętu kwaterunkowego. Z reguły norma była przekroczona o jedną, maksymalnie o 2 osoby. Jednocześnie pozwany wykonał wszystkie przewidziane prawem dodatkowe wymogi formalne - powiadomienie sędziego penitencjarnego w formie ustnej podczas posiedzeń Sądu Penitencjarnego na terenie aresztu oraz w formie pisemnej. Powód nie przebywał w warunkach przeludnienia w okresie od 7.05.2008 r. do 29.05 2008 r. W okresie, w którym powód przebywał w Areszcie Śledczym w O. miał on zapewnione wszystkie uprawnienia wynikające z Kodeksu karnego wykonawczego w tym m.in. możliwość spacerów, widzeń z osobami bliskimi, uczestniczenia w zajęciach kulturalno - oświatowych i sportowych, korzystania z biblioteki i posług religijnych. Powód mając możliwość oglądania programów telewizyjnych, słuchania audycji radiowych, czytania prasy oraz grania w gry stolikowe czas wolny spędzał w celi mieszkalnej. Cele, w których przebywał powód były wyposażone zgodnie z obowiązującymi przepisami. Ilość sprzętu kwaterunkowego była dostosowana do liczby osadzonych w niej osób. K. F. miał zapewnione łóżko do spania, szafkę, taboret oraz miejsce przy stole do spożywania posiłków, wydano mu także odzież, bieliznę, obuwie, pościel, środki higieny i konserwacji. Każda cela posiadała trwale oddzielone od celi mieszkalnej, murowany kącik sanitarny i ciepłą wodę oraz własny przewód wentylacyjny a także otwierane i uchylne okno. Regularnie kontrole Państwowej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej w O. dotyczące stanu czystości wszystkich pomieszczeń nie wykazały uchybień w zakresie stanu sanitarnego jednostki. W celach nie było wilgoci, ściany były pomalowane i czyste, a oświetlenie celi zostało sprawdzane i kontrole, nie wykazały uchybień. Wszystkie cele były ogrzewane a okna szczelne. Areszt podlega zewnętrznym wizytacjom, które nie wykazały żadnych uchybień. K. F. mimo stosownego pouczenia i nieograniczonego dostępu do wychowawcy nie zgłaszał skarg i próśb dotyczących osadzenia. Nie zdarzyły się również żadne przypadki łamania przysługujących powodowi praw przez administrację Aresztu Śledczego w O. . Rozstrzygając niniejszą sprawę Sąd Rejonowy wskazał na brzmienie art. 24 k.c. i art. 448 k.c. , statuujących możliwość przyznania zadośćuczynienia w razie naruszenia dóbr osobistych. Analizując ustalony w sprawie stan faktyczny Sąd I instancji uznał, że w czasie odbywania u pozwanego kary pozbawienia wolności nie zostały naruszone dobra osobiste powoda, albowiem cele w których przebywał miały odpowiednią wentylację, odpowiednią ilość miejsc do jedzenia, wystarczająca ilość środków do utrzymania higieny, odpowiednie oświetlenie i dostęp do światła dziennego oraz dopływ świeżego powietrza. W ocenie Sądu Rejonowego zarzuty podniesione przez powoda nie znalazły potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Brak jest również przesłanek aby przyjąć, że K. F. był poniżany przez pracowników służby więziennej. Sąd Rejonowy wskazał, iż w czasie osadzenia u pozwanego powód nie zgłaszał żadnych skarg co do warunków osadzenia a zarzuty powoda nie zostały poparte żadnymi dowodami. K. F. nie wykazał także aby doznał jakiejkolwiek krzywdy ani jej rozmiaru a także aby funkcjonariusze pozwanego dopuścili się względem powoda jakichkolwiek działań lub zaniechań bezprawnych przy wykonywaniu władzy publicznej. Analizując zarzut umieszczenia powoda w przeludnionej celi Sąd I instancji wskazał, iż działanie pozwanego w tym zakresie nie posiada znamion bezprawności, gdyż zostało dokonane w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, tj. ówczesne brzmienie art. 248 § 1 k.k.w. Jako istotne zauważono, iż przeludnienie w celach, w których przebywał powód było nieznaczne a pozwany celem zminimalizowania dolegliwości związanych z przeludnieniem przenosił powoda do różnych cel. Z tej przyczyny działanie pozwanego nie było niehumanitarne, ani dokonywane z premedytacją, nie miało też charakteru ciągłego i faktycznie nie prowadziło do naruszenia ciała powoda czy spowodowania u niego dotkliwego cierpienia psychicznego i fizycznego. W konsekwencji Sąd Rejonowy przyjął, iż zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego ( art. 5 k.c. ). Powód odbywał bowiem karę pozbawienia wolności nie po raz pierwszy i dobrze zdawał sobie sprawę jakie panują warunki w zakładach karnych i aresztach śledczych w Polsce a mimo to dopuścił się kolejnych przestępstw. Skoro zatem w sposób wyraźny i rażący nie naruszono dóbr osobistych powoda nie ma podstaw do zasądzenia na jego rzecz zadośćuczynienia. Sąd Rejonowy wskazał nadto, że z uwagi na brzmienie art. 442 1 § 1 k.c. na uwzględnienie zasługuje zarzut przedawnienia podniesiony przez stronę pozwaną, a dotyczący okresu od 18.07.2006 r. do 4.05.2007 r. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wniósł powód K. F. zaskarżając je w zakresie punktu I i II, zarzucając mu błędne ustalenie, że mimo przeludnienia w celach nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda a także krzywdzące obciążenie powoda kosztami, w sytuacji gdy nie posiada on żadnego majątku i przebywa w zakładzie karnym. W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie o przyznanie kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie . Analizując zarzuty apelacji oraz zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w ocenie Sądu Okręgowego nie sposób uznać, iż Sąd I instancji naruszył, czy też przekroczył zasadę swobodnej oceny dowodów wynikającą z art. 233 § 1 k.p.c. Z tej przyczyny zarzut sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego nie może zostać uznany za trafny. Sąd Okręgowy w pełni podziela rozważania Sądu I instancji uwzględniające zarzut przedawnienia części roszczenia podniesiony przez pozwanego, tj. żądania zadośćuczynienia za okres od 18.07.2006 r. do 4.05.2007 r. W konsekwencji na rozważenie zasługują zarzuty apelującego jedynie co do pozostałego okresu jego osadzenia w Areszcie Śledczym w O. objętego pozwem a zatem za termin od 5.05.2007 r. do 29.05.2008 r. Podkreślenia wymaga, iż powód w toku postępowania wskazał, że nie pamięta w jakich celach został osadzony oraz w których z nich panowało przeludnienie a także, iż nie pamięta osób współosadzonych, ani którym funkcjonariuszom składał skargi (zeznania powoda k. 116). W obliczu takiego stanowiska powoda przyjąć należało za wiarygodne twierdzenia pozwanego wynikające z prowadzonej przez niego dokumentacji. Z tej przyczyny istotne znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego posiadają notatki służbowe (k. 297, k. 269 - 270), z których wynika, iż powód w okresie od 7.05.2008 r. do 29.05.2008 r. przebywał w celach nr 414 oraz nr 413. Obie te cele posiadały powierzchnię 19 m 2 i przeznaczone były dla 6 osób. Istotnym jest, iż jedynie w celi nr 414 panowało przeludnienie, albowiem w czasie osadzenia w niej powoda było w niej 9 osób. Podkreślenia jednak wymaga, że powód przebywał w niej bardzo krótko tj. niecały dzień w dniu 7.05.2008 r. W tym samym dniu przeniesiony został do celi nr 413, w którym nie było przeludnienia. Już z uwagi na te okoliczności nie sposób przyjąć aby naruszone zostały dobra osobiste powoda z uwagi na jego osadzenie w przeludnionej celi, albowiem okoliczność ta była bardzo krótkotrwała i jedynie przejściowa. Wskazać również trzeba, że zgodnie z brzmieniem art. 4 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 1997 r., Nr 90, poz. 557 z późn. zm.) – zwanej dalej k.k.w. , kary, środki karne, zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Przepis ten zakazuje ponadto stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Przepisy Kodeksu karnego wykonawczego przewidują, iż w celu zapewnienia bezpieczeństwa i realizacji zadań kary pozbawienia wolności, w tym ochrony społeczeństwa przed przestępczością w zakładzie karnym utrzymuje się dyscyplinę i porządek ( art. 73 § 2 k.k.w. ). Z tej też przyczyny funkcjonariusze i pracownicy zakładu karnego, a także osoby kierujące jego pracą lub innymi zajęciami są, w zakresie wykonywanych przez nich czynności służbowych, przełożonymi skazanego ( art. 72 § 2 k.k.w. ). Jednocześnie administracja zakładu karnego ma obowiązek podejmowania odpowiednich działań celem zapewnienia skazanym bezpieczeństwa osobistego w czasie odbywania kary. Celem realizacji tego prawa skazany jest jednak obowiązany poinformować niezwłocznie przełożonego o zagrożeniach dla jego bezpieczeństwa osobistego oraz unikać tych zagrożeń ( art. 108 § 1 i § 2 k.k.w. ). Zgodnie z treścią art. 110 § 1 k.k.w. skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej. Powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m 2 ( art. 10 § 2 k.k.w. ) Podkreślenia wymaga, że w czasie osadzenia powoda w Areszcie Śledczym wyjątek od zasady dotyczącej powierzchni celi mieszkalnej przewidywał art. 248 § 1 k.k.w. , zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego mógł umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 . Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 maja 2008 r. w sprawie sygn. akt SK 25/07 (Dz.U. z 2008 r., Nr 96, poz. 620) wprawdzie orzekł, iż art. 248 § 1 k.k.w. jest niezgodny z art. 31 ust. 3, art. 40, art. 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , jednak orzeczenie to przewidywało, że przepis art. 248 § 1 k.k.w. utraci moc obowiązującą z upływem osiemnastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej – tj. z dniem 6 grudnia 2009 r., a zatem obowiązywał w czasie przebywania powoda u pozwanego i mógł on z tej regulacji skorzystać. Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego pozwany wykonał wszystkie przewidziane prawem dodatkowe wymogi formalne. O osadzeniu dziewięciu osób w celach sześcioosobowych decydował Dyrektor Aresztu Śledczego w O. , o czym informowano Sędziego Penitencjarnego (k. 173, k. 174). Ponadto jak już wskazano z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż osadzenie powoda w celi nr 414 miało miejsce na bardzo krótki czas i było wprowadzane rotacyjne celem zmniejszenia związanych z przeludnieniem dolegliwości dla każdego z osadzonych. Z tych okoliczności wynika, iż pozwany mimo, że nie miał formalnie takiego obowiązku czynił dodatkowe starania celem zminimalizowania skutków sytuacji, na którą z uwagi na fakt, iż jest aresztem śledczym w istocie nie miał wpływu. Z uwagi na powyższe okoliczności wskazać należy, iż osadzenie skazanego w celi w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 248 § 1 k.k.w. , było zgodne z prawem (por. wyrok SN z 2 października 2007 r., sygn. akt II CSK 269/07, publ. OSNC- ZD 2008/3 /75). Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd Okręgowy w pełni podziela stanowisko Sądu Rejonowego, iż wskazane przez powoda zarzuty nie mogą stanowić podstawy uwzględnienia żądania powoda, albowiem działanie pozwanego nie nosiło znamion bezprawności. Analizując zarzuty dotyczące rozstrzygnięcia o kosztach zawartych w zaskarżonym wyroku wskazać należy, iż zwolnienie od kosztów dotyczy jedynie kosztów sądowych a nie zwrotu kosztów postępowania przeciwnikowi procesowemu ( art. 100 i art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 z późn. zm.). Z tej przyczyny Sąd Rejonowy w niniejszej sprawie, mając na uwadze tą regulację oraz brzmienie art. 98 k.p.c. , zasadnie obciążył powoda zwrotem kosztów zastępstwa procesowego pozwanego. Mając na uwadze powyższe rozważania apelacja jako oczywiście bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. – punkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. oraz na podstawie § 12 ust 1 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.) – pkt II wyroku oraz na podstawie § 13 ust 1 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 6 i § 2 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.) – pkt IV wyroku.