I.Ca 428/14

Sygn. aktI.Ca 428/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 stycznia 2015r. Sąd Okręgowy w Suwałkach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Dariusz Małkiński Sędziowie: SO Cezary Olszewski (spr.) SO Joanna Walczuk Protokolant: st. sekr. sąd. Wioletta Mierzejewska po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2015 roku w Suwałkach na rozprawie sprawy z powództwa małoletniego W. K. zastąpionego przez przedstawiciela ustawowego – ojca E. K. przeciwko D. S. o alimenty na skutek apelacji pozwanej D. S. od wyroku Sądu Rejonowego w Ełku z dnia 20 października 2014r. sygn. akt III RC 240/14 oddala apelację. Sygn. akt: I. Ca. 428/14 UZASADNIENIE Małoletni powód W. K. reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego E. K. wystąpił z pozwem przeciwko D. S. , w którym domagał się zasądzenia alimentów w kwocie po 800 zł miesięcznie. Pozwana D. S. nie uznała powództwa i wniosła o jego oddalenie. Wyrokiem z dnia 20 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt: III. RC. 240/14 Sąd Rejonowy w Ełku zasądził od pozwanej tytułem alimentów na rzecz małoletniego W. K. kwotę po 200 zł miesięcznie, płatną z góry do dnia 10-go każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w płatności każdej raty do rąk E. K. jako ustawowego przedstawiciela małoletniego, poczynając od dnia 4 lipca 2014 r. i w pozostałym zakresie oddalił powództwo. Ponadto Sąd ten zniósł pomiędzy stronami koszty procesu; ustalił, iż brakujące koszty sądowe w postaci opłaty od pozwu, której strona powodowa nie miała obowiązku uiszczać ponosi Skarb Państwa oraz wyrokowi w pkt I nadał rygor natychmiastowej wykonalności. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy wynika, że małoletni powód W. K. urodzony dnia (...) jest synem E. K. i P. S. – córki pozwanej zmarłej w kwietniu 2014 r. Pozwana jest skarbnikiem powiatu (...) , w 2013 r. zarobiła 80.000 zł, a rok wcześniej 67.000 zł. W skład majątku pozwanej wchodzi mieszkanie spółdzielcze o powierzchni 60 m 2 o wartości 165.000 zł, udział wynoszący 1/3 części w nieruchomości o powierzchni 6 arów o wartości 19.000 zł i samochód O. (...) z 1992 r. Ponadto pozwana wspólnie z synem Ł. S. (1) jest współkredytobiorcą – zadłużenie z tego tytułu wynosi około 110.000 zł, a miesięczna rata około 1.000 zł. Pozwana na utrzymanie mieszkania przeznacza 500 zł i dodatkowo za mieszkanie wynajmowane w W. prawie 300 zł, internet 30 zł, energię elektryczną w granicach kilkudziesięciu złotych oraz telefon stacjonarny około 30 zł. Ojciec małoletniego powoda, E. K. posiada dwa kredyty do spłaty: jeden w (...) Bank (...) S.A. , którego miesięczna rata wynosi około 540 zł i drugi w (...) S.A. , którego miesięczna rata wynosi około 190 zł. Dodatkowo ponosi on koszt korzystania z telefonu komórkowego w wysokości ok. 100 zł oraz Internetu i telewizji - ponad 50 zł. Jesienią 2013 r. matka małoletniego W. K. wniosła przeciwko E. K. pozew o alimenty w wysokości po 700 zł. Ostatecznie wyrokiem z dnia 7 marca 2014 r. zasądzono alimenty w wysokości 350 zł miesięcznie. W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy, stosownie do art. 132 k.r.o. Sąd Rejonowy wskazał, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności. Skoro więc matka dziecka nie żyje, to ewentualny obowiązek alimentacyjny może obciążać dziadków dziecka. Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy wówczas od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Poza obowiązkiem alimentacyjnym rodziców wobec dzieci stosownie do art. 133 § 2 k.r.o. do świadczeń alimentacyjnych uprawniony jest tylko ten kto pozostaje w niedostatku. Sąd Rejonowy wskazał także, że przy orzekaniu o alimentach obciążających dziadka lub babcię przesłanką orzeczenia nie jest realizacja zasady utrzymania równej stopy życiowej, ale jedynie niedostatek. W konsekwencji Sąd Rejonowy uznał, że realne możliwości zarobkowe i majątkowe pozwanej nie mają w sprawie niniejszej większego znaczenia, albowiem rozstrzygnięcie uzależnione jest od oceny sytuacji majątkowej uprawnionego do alimentów pod kątem pozostawania lub nie w stanie niedostatku. W tym kontekście Sąd Rejonowy wskazał, że niedostatek nie musi wiązać się z sytuacją, w której wierzyciel alimentacyjny nie ma żadnych środków utrzymania, gdyż wystarcza, aby nie był on w stanie samodzielnie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb w zakresie utrzymania i wychowania. W świetle powyższego Sąd Rejonowy zważył, że małoletni powód wraz ze swoim ojcem, jego partnerką życiową i jej córką stanowią rodzinę praktycznie średniozamożną. Posiadają bowiem mieszkanie, używany samochód i oboje dorośli domownicy pracują na normalną umowę o pracę i nie jest to praca fizyczna. W ocenie Sądu Rejonowego w tych warunkach jako adekwatną granicę niedostatku należałoby przyjąć dwukrotność minimum socjalnego – 910 zł. Dochody rodziny małoletniego powoda wyglądają następująco: wynagrodzenie E. K. 1.700 – 1.800 zł (średnio 1.750 ), wynagrodzenie J. S. – 680 zł, alimenty na Ł. S. (2) – 400 zł i zasiłek rodzinny na nią – 77 zł, czyli w sumie 2,900 zł, czyli średni dochód na jedną osobę daje kwotę około 720 zł, a więc jest to około 200 zł mniej niż hipotetycznie określona granica niedostatku w rodzinie małoletniego powoda i dlatego też alimenty w takiej wysokości Sąd Rejonowy zasądził. Sąd Rejonowy zwrócił również uwagę (odnosząc się do niepełnego wykorzystywania możliwości zarobkowych przez ojca małoletniego powoda), że z przeprowadzonych dowodów wynika, że E. K. współpracował z mężem pozwanej w świadczeniu usług remontowo - budowlanych. Jednak wykazany zakres tych prac wskazuje, że dochód z nich stanowił mocno pomocnicze źródło utrzymania dla E. K. . Ponadto wówczas, gdy podejmował te zajęcia znajdował się w diametralnie różnej sytuacji życiowej albowiem gdy on dorabiał na budowie dzieckiem mogła zająć się jego matka. Obecnie ojciec małoletniego powoda samodzielnie musi zadbać o wychowanie dziecka, co zdaniem Sądu w najbliższej przyszłości raczej uniemożliwia E. K. podjęcie dodatkowego zatrudnienia w większym zakresie. O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na mocy art. 100 k.p.c. , a o brakujących kosztach sądowych, których strona powodowa nie miała obowiązku uiszczać, postanowił na podstawie art. 113 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych . O rygorze natychmiastowej wykonalności orzekł na mocy art. 333 § 1 pkt 1 k.p.c. Powyższy wyrok w zakresie pkt I zaskarżyła pozwana D. S. zarzucając mu: 1) obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie: a) art. 133 § 2 k.r.o. w zw. z art. 132 k.r.o. poprzez dokonanie ich błędnej wykładni polegającej na nieprawidłowym rozumieniu przez Sąd pojęcia niedostatku jako dwukrotności minimum socjalnego, podczas gdy zgodnie z jednolitym stanowiskiem wypracowanym w orzecznictwie i doktrynie niedostatek wiązać należy z sytuacją uniemożliwiającą samodzielne utrzymani małoletniego przez ojca, zaś przy prawidłowym ustaleniu Sądu co do wysokości osiąganych przez E. K. zarobków (1.700-1.800 zł miesięcznie) uznać należy, że jest on w stanie samodzielnie pokryć wszystkie koszty utrzymania małoletniego jako zobowiązany alimentacyjnie w pierwszej kolejności, b) obrazę przepisu art. 132 k.r.o. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie w ustalonym stanie faktycznym, iż w niniejszej sprawie powstał obowiązek alimentacyjny po stronie babki macierzystej D. S. , podczas gdy ojciec dziecka według własnych deklaracji zarabia kwotę nie mniejszą niż 1.700 zł miesięcznie, co umożliwia mu zaspokajanie potrzeb małoletniego samodzielnie w całości, 2) obrazę przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 229 k.p.c. w zw. z art. 316 k.p.c. mających wpływ na treść orzeczenia poprzez wypaczenie znaczenia procesowego oświadczenia pozwanej w ramach pertraktacji ugodowych jako przyznanie przez stronę pozwaną, iż powód E. K. pozostaje w niedostatku i oparcie na tym orzeczenia, podczas gdy oświadczenie to zostało złożone przez pozwaną w ramach rokowań negocjacyjnych, które nie zakończyły się zawarciem porozumienia i jako takie nie powinny być brane pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia. Wskazując na powyższe, apelująca wniosła o zmianę orzeczenia poprzez oddalenie powództwa w całości i rozstrzygnięcie o kosztach procesu. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie mogła odnieść skutku, ponieważ wyrok Sądu pierwszej instancji jest trafny. Sąd Okręgowy podziela i uznaje za swoje ustalenia faktyczne i prawne poczynione przez Sąd pierwszej instancji, uznając, że nie ma potrzeby ich ponownego szczegółowego przytaczania. Ustalenia te znajdują oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, który Sąd ocenił w granicach zakreślonych przepisem art. 233 § 1 k.p.c. , wbrew twierdzeniom skarżącej. Wnioski Sądu Rejonowego, co do faktów w sposób logiczny wynikają z treści dowodów zgromadzonych w sprawie, a zaoferowanych przez obie strony, równocześnie Sąd ten poddał wnikliwej i wszechstronnej ocenie cały materiał dowodowy zebrany w sprawie. Zarzuty skarżącej sprowadzają się w istocie do zarzutu naruszenia prawa materialnego a mianowicie art. 132 k.r.o. Zgodnie z tym przepisem obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Zaistnienie jednej z tych okoliczności uzasadnia powstanie obowiązku alimentacyjnego osoby zobowiązanej w dalszej kolejności, wszakże poza okolicznościami z art. 132 k.r.o. powstanie tego obowiązku zależy od rodzaju jego stosunku prawnorodzinnego z osobą uprawnioną. Należy jednak podkreślić, że przepis art. 133 k.r.o. przewiduje z kolei, że rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Poza powyższym wypadkiem uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku ( art. 133 § 2 k.r.o. ). Przesłanki i zakres świadczeń osoby zobowiązanej w dalszej kolejności podlegać muszą ocenie z uwzględnieniem osoby tego zobowiązanego, co oznacza odmienność kryteriów, jakie leżą u podstaw realizacji obowiązku alimentacyjnego. Uprawniony musi bowiem wykazać istnienie niedostatku dla skuteczności roszczenia skierowanego wobec osoby zobowiązanej w dalszej kolejności, lub – jak w przypadku rodziców wobec dzieci – o ile dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie – osoba zobowiązana w pierwszej kolejności nie czyni zadość swojemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Analizując okoliczności niniejszej sprawy, zdaniem Sądu Okręgowego, należy podzielić ustalenia Sądu Rejonowego, że po stronie powoda istnieją przesłanki do zasądzenia na jego rzecz od pozwanej alimenty w kwocie 200 zł miesięcznie. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że małoletni powód wraz z ojcem mieszka z jego konkubiną i jej córką. Sąd Rejonowy wskazał przy tym, że konkubina E. J. S. uzyskuje dochód, jednak nie wiązał jej obecności w życiu powoda w aspekcie rodzinnym i nie przedstawiał żadnej argumentacji wskazującej na to, że to ona ma się zajmować dzieckiem jako osoba tworząca tą rodzinę. Wręcz przeciwnie, Sąd Rejonowy wskazywał na potrzebę bliższego kontaktu ojca z dzieckiem, ponieważ jest on jedynym rodzicem, które dziecko posiada. Nie ulega zatem wątpliwości, że to ojciec powoda sprawuje bezpośrednią pieczę nad dzieckiem, musi utrzymywać z nim stały kontakt, troszczyć się nie tylko o zaspokajanie jego potrzeb materialnych, ale również emocjonalnych, co oznacza, że obowiązki ojcowskie uniemożliwiają mu dalsze dokonywanie zatrudnienia w jakiejkolwiek dodatkowej formie, która pozwoliła by mu na otrzymywanie większych dochodów. Zdaniem Sądu Okręgowego, nie można pominąć, że wynagrodzenie przedstawiciela ustawowego małoletniego powoda wynosi 1.700 - 1800 zł miesięcznie, a więc jest zbliżone w swojej wysokości do minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w Polsce. W związku z powyższym to minimum podlegało uwzględnieniu w kontekście również sytuacji związanej z ponoszeniem większości ciężarów związanych z własnym utrzymaniem przez ojca, płatnościami związanymi z utrzymaniem mieszkania, czy też partycypowania w tych płatnościach, jak również zabezpieczeniu innych świadczeń, które wiążą się z normalnym funkcjonowaniem. W tych warunkach Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że obowiązek alimentacyjny po stronie pozwanej się materializuje, ponieważ środki uzyskane przez ojca powoda nie wystarczają na zaspokajanie wszystkich podstawowych potrzeb jego i jego dziecka. W świetle powyższego, w ocenie Sądu Okręgowego, sytuacja osobista i materialna po stronie małoletniego i jego ojca uzasadniała dochodzenie świadczenia od pozwanej (babci powoda), zwłaszcza w sytuacji, że znajduje się ona w dobrej sytuacji materialnej. W ocenie Sądu Okręgowego alimenty ustalone w wysokości 200 zł na rzecz małoletniego powoda pozwolą wyrównać zaspokojenie jego niezbędnych potrzeb, jak również mieszczą się w granicach możliwości dochodowych pozwanej nie stanowiąc istotnego uszczerbku w jej sytuacji. Podzielając zatem motywy, leżące u podstaw zaskarżonego orzeczenia, Sąd Okręgowy oddalił apelację na zasadzie art. 385 k.p.c. jako nieznajdującą usprawiedliwionych podstaw prawnych.