II CA 18/17

Sygn. akt II Ca 18/17 POSTANOWIENIE Dnia 17 sierpnia 2017 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSA w SO Grzegorz Ślęzak (spr.) Sędziowie: SSA w SO Stanisław Łęgosz SSO Ewa Tomczyk Protokolant: sekr. sądowy Beata Gosławska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2017 roku sprawy z wniosku J. S. (1) z udziałem G. P. (1) , S. S. o dział spadku na skutek apelacji uczestniczek od postanowienia Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 20 października 2016 roku, sygn. akt I Ns 178/16 postanawia: 1. zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie pieszym w ten sposób, że przyznaną nim na wyłączną własność wnioskodawczyni działkę numer (...) przyznać na współwłasność po ½ części uczestniczkom postepowania G. P. (1) i S. S. oraz zasądzić od wnioskodawczyni J. S. (1) na rzecz uczestniczek G. P. (1) i S. S. dopłaty w kwotach po 14. 075 (czternaście tysięcy siedemdziesiąt pięć) złotych na rzecz każdej z nich, których płatność rozłożyć na trzy następujące raty: - pierwsze w kwotach po 4.650 (cztery tysiące sześćset pięćdziesiąt) złotych na rzecz każdej z uczestniczek płatne w terminie do dnia 7 listopada 2017 roku , - drugie w kwotach po 4.650 (cztery tysiące sześćset pięćdziesiąt) złotych na rzecz każdej z nich płatne w terminie do dnia 7 lutego 2018 roku, - trzecie w kwotach po 4.775 (cztery tysiące siedemset siedemdziesiąt pięć) złotych na rzecz każdej z nich płatne w terminie do dnia 7 czerwca 2018 roku, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku uchybienia terminu płatności którejkolwiek z tych rat; 2. umorzyć postępowanie apelacyjne w pozostałym zakresie; 3. zasądzić od wnioskodawczyni J. S. (1) na rzecz uczestniczek G. P. (1) i S. S. kwoty po 258,56 (dwieście pięćdziesiąt osiem 56/100) tytułem częściowego zwrotu wydatków, ustalając, iż każdy z uczestników ponosi pozostałe koszty postępowania odwoławczego związane ze swoim udziałem w sprawie. SSA w SO Grzegorz Ślęzak SSA w SO Stanisław Łęgosz SSO Ewa Tomczyk Sygn. akt II Ca 18/17 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 października 2016 r. Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb., po rozpoznaniu sprawy z wniosku J. S. (1) z udziałem G. P. (1) i S. S. o dział spadku postanowił 1. dokonać działu spadku po spadkodawczyni W. S. (1) w skład którego wchodzi nieruchomość położona w miejscowości N. , składająca się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) o łącznej powierzchni 2,4036 ha oraz położona w miejscowości W. N. , składająca się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) o łącznej powierzchni 3,0520 ha, opisanych na wyrysie z map ewidencyjnych sporządzonych przez Starostę Powiatu (...) w dniu 27 stycznia 2016 r., dla której to nieruchomości w VI Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. nie ma założonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów, dokonać działu spadku po spadkodawczyni H. S. (1) w skład którego wchodzi wyżej opisana nieruchomość oraz nieruchomości położona w N. , gminie R. , składająca się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami (...) i (...) o łącznej powierzchni 0,0811ha, dla której to nieruchomości w VI Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. założona jest księga wieczysta Kw nr (...) , a także dokonać częściowego działu spadku po spadkodawcy J. S. (2) , w zakresie jego udziału w wyżej opisanych nieruchomościach w ten sposób, że: a. wnioskodawczyni J. S. (1) przyznać na wyłączną własność działki oznaczone w ewidencji gruntów numerami (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) oraz (...) , b. uczestniczkom postępowania G. P. (1) przyznać na współwłasność po 1/2 (jednej drugiej) części działki oznaczone w ewidencji gruntów numerami (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) . (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) oraz (...) , bez spłat i dopłat pieniężnych pomiędzy uczestnikami postępowania w związku z dokonanym działem spadku, 2. ustalił, że każdy uczestnik postępowania ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przytoczone poniżej ustalenia i zarazem rozważania Sądu Rejonowego: Spadkodawczyni W. S. (2) z domu O. , córka L. i B. , zmarła w dniu (...) r. w W. N. , gdzie ostatnio stale zamieszkała. Spadek po niej na podstawie ustawy w całości nabyła córka H. S. (1) wraz gospodarstwem rolnym. W. S. (1) była właścicielką nieruchomość położonej w miejscowości N. , gmina R. składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) o łącznej powierzchni 2,4036 ha oraz nieruchomości położonej w miejscowości W. N. , gminie R. , składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami (...) , (...) , (...) (...) , (...) , (...) o łącznej powierzchni 3,0520 ha na podstawie aktu własności ziemi numer (...) wydanego w dniu 28 września 1972 r. przez wydział (...) w P. Dla przedmiotowej nieruchomości w VI Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. nie ma założonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów. Z kolei H. S. (2) z domu S. , córka A. i W. , zmarła w dniu (...) r. w P. , ostatnio stale zamieszkiwała w N. . Spadek po niej na podstawie ustawy nabyli córka J. S. (1) oraz syn J. S. (2) , po 1/2 części każde z nich wraz z gospodarstwem rolnym wchodzącym w skład spadku. H. S. (1) była właścicielką nieruchomości położonej w N. , gminie R. , składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami (...) i (...) o łącznej powierzchni 0,0811ha. Dla przedmiotowej nieruchomości w VI Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. założona jest księga wieczysta Kw nr (...) . J. S. (2) , syn A. i H. , zmarł w dniu (...) r. w P. , ostatnio stale zamieszkałym w N. . Spadek po nim na podstawie ustawy nabyły uczestniczki postępowania G. P. (1) i S. S. po 1/2 części każda z nich. Aktualnie współwłaścicielami nieruchomości będącej przedmiotem postępowania jest spadkodawczyni J. S. (1) w 1/2 części oraz uczestniczki postępowania G. P. (1) i S. S. po 1/4 części każda z nich. Sąd Rejonowy zważył, iż podstawą prawną złożonego wniosku jest art. 1035 k.c. i następne które określają zasady dokonania działu spadku, albowiem w przedmiotowej sprawie w ocenie Sądu mamy do czynienia z tego rodzaju sprawą. Przedmiotowa nieruchomość (za wyjątkiem działek oznaczonych numerami (...) ) stanowiła własność spadkodawczyni W. S. (1) . Z kolei dwie wyżej wskazane działki, oznaczone numerami (...) oraz (...) , stanowiły własność H. S. (1) . W toku postępowania strony precyzyjnie określiły czego domagają się w sprawie. Zgodnie oświadczyły, iż wnoszą o objęcie przedmiotowym postępowaniem jedynie nieruchomości zgłoszonych do podziału, które pozostały po zmarłych W. S. (1) i H. S. (1) , zgodnie rezygnując z objęciem postępowaniem zgłaszanych do podziału ruchomości należących do wyżej wymienionych. Ponadto strony zgodnie oświadczyły, iż wnoszą o fizyczny podział nieruchomości pomiędzy wnioskodawczynię oraz uczestniczki postępowania, adekwatnie do ich udziałów spadkowych jednakże bez wyceniania nieruchomości oraz bez zasądzania dopłat i spłat pieniężnych pomiędzy nimi, celem wyrównania ewentualnej różnicy w udziałach spadkowych. W tej sytuacji jedyną sporną okolicznością było ustalenie sposobu dokonania działu spadku po spadkodawczyniach W. S. (1) i H. S. (1) , obejmującego nieruchomość położoną w miejscowościach N. oraz W. N. . Dokonując podziału działek pomiędzy strony (przy czym na rzecz uczestniczek postępowania na współwłasność, tak jak o to wnosiły) Sąd wziął pod uwagę jaki jest charakter przedmiotowych gruntów – grunty orne, łąki, grunty leśne. Ponadto kryterium mającym wpływ na przyznanie poszczególnych działek określonym stronom była ich powierzchnia a także okoliczność, ze wnioskodawczyni J. S. (1) jest już właścicielką gruntów położonych w N. , co w pełni uzasadnia przyznanie im działek o numerach (...) (będą one stanowiły całość gospodarczą z sąsiednim gruntami, tak jak zasadnie wskazała na to pełnomocnik uczestników postępowania w piśmie k. 65). Pozostałe działki podzielone zostały pomiędzy strony w oparciu o wyżej wskazane kryteria. W ocenie Sądu taki podział powoduje powstanie dwóch samodzielnych gospodarstw rolnych, mogących być wykorzystywanych przez obie strony do prowadzenia produkcji rolnej. W tej sytuacji mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym postanowienia, przyznając wnioskodawczyni J. S. (3) z domu S. , córce A. i H. na wyłączną własność działki oznaczone w ewidencji gruntów numerami (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) oraz (...) , zaś uczestniczkom postępowania G. P. (2) z domu S. , córce J. i M. oraz S. S. , córce J. i M. przyznając na współwłasność po 1/2 (jednej drugiej) części działki oznaczone w ewidencji gruntów numerami (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) . (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) oraz (...) . O kosztach postępowania w przedmiotowej sprawie Sąd orzekł na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. (punkt drugi postanowienia). Powyższe orzeczenie zaskarżyły wnioskodawczyni oraz uczestniczki postępowania. Apelacja wnioskodawczyni zaskarżyła orzeczenie w pkt 1. lit. b), tj. w części przyznającej na współwłasność uczestniczkom działkę nr (...) , zarzucając mu: 1. brak wszechstronnego wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy 2. naruszenie art. 233 § 1 kpc poprzez niewłaściwą ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie poprzez przyznanie na współwłasność w części po 1 /2 uczestniczek nieruchomości oznaczonej nr działki (...) zamiast przyznania tej działki dodatkowo wnioskodawczyni co spowodowało naruszenie proporcji posiadanych udziałów stron w podlegającym podziałowi spadku. 3. naruszenie art.682 kpc oraz 688 kpc w związku z art.623 kpc poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyznanie uczestniczkom działki (...) z naruszeniem udziałów we współwłasności w sytuacji gdy działka ta powinna ona być przyznana wnioskodawczyni. 4. zastosowanie niewłaściwej metody działu spadku poprzez podział rzeczy skutkujący ustaleniem nierównych udziałów w podlegającym podziałowi spadku mimo posiadanych udziałów w równej wysokości. Apelująca wnosiła o: 1. zmianę zaskarżonego postanowienia i dokonanie działu spadku po w ten sposób, iż przyznać dodatkowo na wyłączna własność wnioskodawczyni nieruchomość oznaczona nr działki (...) 2. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd l-szej instancji. Apelacja uczestniczek skarży orzeczenie w całości, zarzucając mu: I. naruszenie przepisów prawa procesowego: 1. art. 233§1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej, jednostronnej i niezupełnej oceny przez Sąd I instancji zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji przyznanie wnioskodawczyni nieruchomości o wartości przekraczającej wartość jej udziału w majątku spadkowym. 2. art 619 § 1 i 2 k p c poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego oraz dokonanie podziału w naturze z pominięciem wartości poszczególnych działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. II. przepisów prawa materialnego tj. art 1035 k.c. w związku z art. 212§1 k.c. poprzez pominięcie wartości poszczególnych nieruchomości wchodzących w skład majątku spadkowego i w konsekwencji przyznanie wnioskodawczyni nieruchomości, których wartość przekracza wartość jej udziału w majątku spadkowym. Mając na uwadze powyższe apelujące wnosiły o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: W toku postępowania przed Sądem II instancji pełnomocnik wnioskodawczyni cofnął swoją apelację i wnosił o oddalenie apelacji uczestniczek. Pełnomocnik uczestniczek popierał apelację i wnosił o dopuszczenie dowodu z opinii d/s szacunku nieruchomości na okoliczność wartości przedmiotu działu i wartości poszczególnych nieruchomości przyznanych na własność stronom zaskarżonym postanowieniem. Sąd Okręgowy uwzględniając powyższy wniosek przeprowadził dowód z opinii biegłego ds. szacunku nieruchomości, który wartość całego przedmiotu działu oszacował łącznie na kwotę 176.000 zł, określając także w opinii wartość poszczególnych nieruchomości. Wobec wniosków wypływających z powyższej opinii biegłego, strony wraz z ich pełnomocnikami na ostatniej rozprawie apelacyjnej doszły do porozumienia i wnosiły ostatecznie o dokonanie przedmiotowego działu spadków na ich zgodny wniosek w ten sposób aby zmienić zaskarżone postanowienie i przyznaną na wyłączną własność wnioskodawczyni działkę nr (...) przyznać na współwłasność uczestniczkom z zasądzeniem od wnioskodawczyni dopłat na rzecz uczestniczek postępowania wyliczonych w oparciu o opinię biegłego, których płatność rozłożona będzie na raty w okresie czasu wynoszącym 10 miesięcy. W powyższym więc tylko zakresie uczestniczki popierały swoją apelację, która w tym zakresie została uznana przez wnioskodawczynię, a w pozostałym zakresie cofnęły apelację, co doprowadziło ostatecznie do zgodnego wniosku o dział spadków. Pełnomocnik uczestniczek wnosił o obciążenie stron wydatkami na biegłego stosownie do ich udziałów w przedmiocie działu, a pełnomocnik wnioskodawczyni wnosił o nieobciążanie wnioskodawczyni tymi kosztami. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Przepis art. 687 k.p.c. oraz 688 k.p.c. preferują dział spadku na zgodny wniosek, przy czym nakładają na sąd powinność nakłaniania zainteresowanych do zgodnego przeprowadzenia działu, a gdy spadkobiercy złożą zgodny wniosek w tym zakresie, nakazują Sądowi wydanie postanowienia odpowiadającego treści zgodnego wniosku, jeśli nie zachodzą ku temu przeszkody prawem przewidziane, nie sprzeciwiają się temu zasady współżycia społecznego ani też nie zostają naruszone w sposób rażący interesy osób uprawnionych. W toku rozprawy odwoławczej doszło ostatecznie do zgodnego wniosku o dział spadków, który jako nie naruszający wyżej wskazanych warunków podlegał akceptacji Sądu II instancji. Dlatego też, należało na podstawie art. 386 §1 k.p.c. zmienić zaskarżone postanowienie w sposób odpowiadający ostatecznemu zgodnemu wnioskowi apelujących o dział spadków, co sprowadziło do zmiany zaskarżonego orzeczenia przez przyznanie na współwłasność uczestniczkom postępowania działki nr (...) i zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczek dopłaty w kwotach po 14.075 zł. na rzecz każdej z nich. Powyższe dopłaty wynikają z następującego wyliczenia opartego na niekwestionowanej ostatecznie opinii biegłego: wartość całego majątku wynosi 176.000 zł, a zatem udział ½ we współwłasności odpowiada kwocie 88.250 zł, co oznacza, że skoro wnioskodawczyni której udział wynosi połowę otrzymała nieruchomości o łącznej wartości 116.400 zł a uczestniczki otrzymały nieruchomości o wartości 60.100 zł to winna ona dopłacić na ich rzecz do wartości ich udziałów ( łącznie ½ ) kwotę łącznie 28.150 zł ( tj. 88.250 zł – 60.100 zł ), a więc po 14.075 zl na rzecz każdej z nich. Stosownie też do zgodnych ustaleń stron płatność zasądzonych dopłat rozłożono na trzy raty opisane w postanowieniu, które zamykają się w okresie 10 – miesięcznym. W pozostałej części ( w zakresie cofniętej apelacji przez wnioskodawczynię oraz w zakresie cofniętej apelacji przez uczestniczki w pozostałej jej części ) postępowanie apelacyjne podlegało umorzeniu na podstawie art. 391 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania odwoławczego między zainteresowanymi orzeczono na zasadzie art. 520 § 1 kpc , z tym, że wydatkami związanymi z kosztami opinii biegłego, które wyniosły łącznie 4.965.75 zł, obciążono strony stosownie do wysokości ich udziałów w przedmiocie działów, mając przy tym na uwadze, że przeprowadzony na wniosek uczestniczek dowód okazał się w sprawie nie tylko przydatny ale i niezbędny i w interesie wszystkich uczestników postępowania. W świetle złożonego już poza rozprawą oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawczyni Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia jej prośby o nieobciążanie jej wydatkami, które w jej części przejąć musiałby Skarb Państwa przy braku ku temu jakichkolwiek przesłanek, jeśli zważy się na majątkowy charakter sprawy i wykazaną sytuację materialną i majątkową J. S. (1) . Dlatego też, mając na uwadze wszystkie powyższe rozważania oraz powołane w nich przepisy orzeczono jak w postanowieniu SSA w SO Grzegorz Ślęzak SSA w SO Stanisław Łęgosz SSO Ewa Tomczyk