II CA 178/15

Sygn. akt II Ca 178/15 i II Cz 190/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 marca 2015 r. Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Sławomir Buras (spr.) Sędziowie: SSO Teresa Strojnowska SSO Rafał Adamczyk Protokolant: st. prot. sąd. Iwona Cierpikowska po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2015 r. w Kielcach na rozprawie sprawy z powództwa R. A. (1) przeciwko W. Ł. , O. F. i E. G. (1) o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Skarżysku - Kamiennej z dnia 12 września 2014 r., sygn. I C 453/14 oraz na skutek zażalenia pozwanych O. F. i W. Ł. na rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II (drugim) wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 12 września 2014 r., sygn. I C 453/14 zmienia zaskarżony wyrok w punkcie II (drugim) w całości i zasądza od R. A. (1) na rzecz W. Ł. i O. F. kwoty po 1200 (jeden tysiąc dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania i oddala zażalenie w pozostałym zakresie; oddala apelację powoda; zasądza od R. A. (1) na rzecz W. Ł. i O. F. kwoty po 600 (sześćset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt II Ca 178/15 , II Cz 190/15 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 12 września 2014 r. Sąd Rejonowy w Skarżysku – Kamiennej oddalił powództwo R. A. (1) , którym domagał się od pozwanych M. Ł. i W. Ł. kwoty 16.800 zł z tytułu czynszu za bezumowne korzystanie z nieruchomości w postaci połowy domu tzw. bliźniaka, położonej w miejscowości (...) , gm. Łączna (pkt I) oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanych W. Ł. , O. F. i E. G. (1) kwotę 1217 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt II). Sąd ustalił, że R. A. (1) i jego brat C. A. byli spadkobiercami gospodarstwa rolnego po swoich rodzicach M. i S. A. . W skład spadku wchodziły grunty rolne oraz działka siedliskowa, zabudowana podpiwniczonym budynkiem mieszkalnym w postaci „bliźniaka”. Bracia dokonali między sobą nieformalnego działu spadku w ten sposób, że C. korzystał z jednej części budynku mieszkalnego, zaś R. z pozostałej nieruchomości. W ramach uprawnienia do korzystania z części budynku mieszkalnego C. A. za zgodą brata zezwolił na zamieszkanie z nim siostrze M. Ł. i jej synowi W. Ł. . C. A. zmarł 2 lipca 2010 roku. Spadek po nim na mocy testamentu nabyła siostrzenica E. G. (1) , córka M. Ł. . Po śmierci C. A. jego brat R. , pod nieobecność M. Ł. i jej syna założył kłódki na drzwi wejściowe do mieszkania oraz piwnicy, uniemożliwiając im korzystanie z tych pomieszczeń, powołując się na brak posiadania przez nich tytułu własności. Na skutek zachowania powoda M. i W. Ł. wystąpili przeciwko niemu z powództwem o naruszenie posiadania i Sąd nakazał R. A. (1) przywrócenie naruszonego posiadania. M. Ł. zmarła w dniu 6 lutego 2013 roku, a jej następcami prawnymi są dzieci W. Ł. , O. F. i E. G. (1) . W tym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, ze powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, że roszczenie wobec E. G. (2) jako współwłaścicielki nieruchomości jest bezpodstawne w świetle art.206 k.c. i art.209 k.c. jako, że nie stanowi czynności zmierzającej do zachowania wspólnego prawa współwłaścicieli. Zdaniem Sądu R. A. (1) nie był uprawniony do samodzielnego żądania od pozwanych zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości (części bliźniaka), gdyż czynność ta nie stanowiła czynności zachowawczej, co więcej E. G. (1) współwłaścicielka nieruchomości nie poparła żądania powoda, a zatem żądana przez powoda kwota ma jedynie na celu jego indywidualny interes. Z kolei fakt, że współwłaściciele nieruchomości po śmierci C. A. nie podjęli rozmów na temat zmiany sposobu korzystania z niej przez nich samych dowodzi akceptacji istniejącego stanu rzeczy, a zatem żądanie przez powoda zapłaty za bezumowne korzystanie przez pozwanych z nieruchomości jest bezpodstawne. O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art.98 k.p.c. Apelację od tego wyroku wniósł powód wnosząc o jego zmianę i uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych , który skutkował obrazą prawa materialnego i wzajemną sprzecznością rozważań Sądu. Wskazał, że Sąd jako przedmiot współwłasności przyjął cały budynek typu bliźniak oznaczony nr 66 położony w Z. , tymczasem tylko jego część położona na działce nr (...) była przedmiotem współwłasności obu braci. Wskazał, że wyraził zgodę na zamieszkiwanie M. Ł. i jej syna W. wyłącznie z uwagi na opiekę nad bratem , który cierpiał na epilepsję i Sąd Rejonowy niezasadnie przyjął, że byli oni również współwłaścicielami tej nieruchomości i uznał, że w sprawie mają zastosowanie art.206 k.c. oraz 209 k.c. Wskazał, że okoliczność, iż E. G. (1) nigdy nie podjęta rozmów o losach nieruchomości , nie uzasadnia domniemania, iż jej milczenie oznacza zgodę na korzystanie z nieruchomości przez M. Ł. i W. Ł. . Pozwani W. Ł. i O. F. w odpowiedzi na apelację wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Zaskarżyli również zażaleniem rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w punkcie II (drugim) zaskarżonego wyroku. Zarzucili obrazę: - art. 98 §1 i 3 k.p.c . w zw. z §2 ust.1 i 2 w zw. z §6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu poprzez zasądzenie kosztów procesu na rzecz E. G. (1) , która nie ustanowiła pełnomocnika; przyznanie pełnomocnikowi jednego wynagrodzenia, w sytuacji gdy reprezentował dwoje pozwanych oraz przyznanie wynagrodzenia w stawce 1200 zł, podczas gdy właściwa z tego tytułu kwota wynosi 2400 zł; - art.328§2 k.p.c. poprzez brak wyjaśnienia przez Sąd podstawy prawnej co do kosztów procesu, w tym wyjaśnienia jakie powody legły u podstaw zasądzenia od powoda na rzecz pozwanych kwoty 1217 zł . W oparciu o powyższe zarzuty wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych W. Ł. i O. F. kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych . Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Co do apelacji powoda. Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew zarzutom skarżącego Sąd Rejonowy poczynił w sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd Okręgowy przyjmuje za własne. W szczególności Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił, że roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości dotyczy jedynie połowy budynku mieszkalnego typu bliźniak, czemu wyraz dał w uzasadnieniu wskazując, że spadek po rodzicach obejmował m.in. ,,część bliźniaka, którą stanowiły trzy pokoje, kuchnia, łazienka i przedpokój. W świetle treści uzasadnienia nie budzi wątpliwości, że zawarta pomiędzy braćmi C. A. i R. A. (1) nieformalna umowa działu spadku po rodzicach, dotyczyła wyłącznie korzystania przez C. A. z tej części bliźniaka, a nie obejmowała całego budynku, którego druga połowa posadowiona jest na działce (...) i stanowi wyłączną własność powoda. Wbrew twierdzeniom skarżącego Sąd Rejonowy przyjął, że tylko E. G. (1) , jako jedyna spadkobierczyni po C. A. jest wraz z powodem i współwłaścicielką spornej nieruchomości i nie wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, by Sąd za jej współwłaścicieli uważał również M. Ł. oraz W. Ł. . Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej oceny prawnej żądania powoda na podstawie przepisów art. 209 k.c. oraz art.206 k.c. Zgodnie z art.209 k.c. każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania prawa. W doktrynie przyjmuje się, że czynność zachowawczą charakteryzują dwie podstawowe cechy, jej celem jest ochrona prawa przed możliwym niebezpieczeństwem, po drugie ochrona ta dotyczy wspólnego prawa i jest podejmowana w interesie wszystkich współwłaścicieli. W judykaturze wyrażony został pogląd, że roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości nie można uznać za roszczenie wspólne i kwalifikować go jako czynność zachowawczą, gdyż jej celem nie jest ochrona prawa przed możliwym niebezpieczeństwem i nie zmierza ona do zachowania wspólnego prawa własności rzeczy. Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości jest pożytkiem cywilnym z rzeczy, a jego dochodzenie jest przejawem wykonywania prawa podmiotowego. Pożytki cywilne z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości ich udziałów ( art. 207 k.c. ), co oznacza, że każdy współwłaściciel jest uprawniony do ich pobierania i do dochodzenia w postępowaniu sądowym. (por. wyr. SN z dnia 23 października 2014 r., I CSK 728/13, por. wyr. SA w Poznaniu z dnia 27 marca 2014 r.,I ACa 80/14). Niezależnie jednak od oceny charakteru powyższego roszczenia na płaszczyźnie art.209 k.c. wskazać należy, że samodzielne wykonywanie czynności zachowawczych przez współwłaściciela jest dopuszczalne w takim zakresie, jaki daje się pogodzić z korzyścią i interesem wszystkich współwłaścicieli. Z tego powodu nie będzie czynnością zachowawczą działanie współwłaściciela, które napotyka sprzeciw pozostałych współwłaścicieli. W niniejszej sprawie pozwana E. G. (1) jako współwłaścicielka nieruchomości w toku postępowania wyraźnie oponowała żądaniu powoda (pismo z dnia 20 sierpnia 2014 r., k. 97), wnosiła o oddalenie powództwa oraz apelacji. W konsekwencji uznać należało, że powód nie był legitymowany do samodzielnego dochodzenia wynagrodzenia od pozwanych W. Ł. i O. F. w części przypadającej E. G. (1) . Z kolei roszczenie skierowane przeciwko pozwanej E. G. (1) było niezasadne przede wszystkim z tego powodu, iż jako współwłaścicielce nieruchomości, przysługuje jej uprawnienie do korzystania z nieruchomości, o czym stanowi art.206 k.c. Bezzasadności powództwa wobec pozwanych W. Ł. oraz O. Ł. dowodzi też to, iż pozwany swoje uprawnienie do zajmowania nieruchomości wywodził z nieformalnej umowy podziału quad usum między powodem za C. A. , po którego śmierci, którego współwłaściciele nieruchomości (powód i E. G. (1) ) nie poczynili nowych ustaleń co do sposoby korzystania z nieruchomości i dotychczasowy stan rzeczy był akceptowany przede wszystkim przez spadkobierczynię C. A. E. G. (1) , która dała temu wyraźny wyraz w toku niniejszego postępowania. Z kolei pozwana O. Ł. , córka M. Ł. nigdy nie korzystała z przedmiotowej nieruchomości. Niezależnie od braku wykazania zasadności powództwa, powód nie wykazał również wysokości żądanej kwoty w sytuacji kwestionowania jej przez pozwanych. Powód domagał się zasądzenia kwoty 16.800 zł stanowiącej wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości od lipca 2010 r., przy przyjęciu miesięcznego czynszu w wysokości 400 zł. Kwota czynszu stanowi kwotę dowolnie przyjętą przez powoda, bowiem mimo spoczywającego na powodzie ciężaru dowodu ( art.6 k.c. ) nie wykazał on, by stawka czynszu w tej wysokości miała zastosowanie do wynajmu nieruchomości podobnych. Z powyższych względów apelację powoda jako niezasadną Sąd Okręgowy oddalił na podstawie art.385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art.98 k.p.c. . Złożyło się na nie wynagrodzenie fachowego pełnomocnika r.pr. U. M. reprezentującego pozwanych W. Ł. i O. F. w kwocie 1200 zł, której wysokość wynika z § 6 pkt 4 w zw. z §12 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu . Co do zażalenia pozwanych: Zażalenie okazało się zasadne w zakresie w jakim doprowadziło do zmiany rozstrzygnięcia o kosztach procesu zawartego w punkcie II (drugim ) zaskarżonego wyroku. Słusznie skarżący wskazują, że uzasadnienie tego rozstrzygnięcia narusza art. 328§2 k.p.c , bowiem ogranicza się jedynie do wskazania podstawy prawnej, bez wyjaśnienia wysokości ustalonych kosztów procesu i motywów przyznania ich również na rzecz pozwanej E. G. (1) . Pozwana E. G. (1) nie była bowiem reprezentowana w sprawie przez pełnomocnika r.pr. U. M. , a zatem jak słusznie wskazują skarżący nie przysługuje jej od powoda zwrot kosztów z tytułu zastępstwa procesowego. Zasadny jest również zarzut tyczący się przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi pozwanych W. Ł. i O. Ł. w niewłaściwej stawce minimalnej wynikającej z § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu . Zważywszy, że przedmiotem żądania była kwota 16.800 zł stawka minimalna wynagrodzenia przy tej wartości sporu wynosi 2400 zł ,a nie 1200 zł jak błędnie przyjął Sąd Rejonowy ( §6 pkt 5 w/w rozporządzenia.). Ponieważ po stronie pozwanych nie zachodzi stosunek solidarności zwrot tych kosztów należy się w połowie każdemu ze skarżących. Sąd Okręgowy nie uwzględnił żądania skarżących co do przyznania oddzielnie na rzecz każdego z nich kosztów zastępstwa procesowego w kwocie po 2400 zł. Sąd Okręgowy w składzie rozpoznającym sprawę przychyla się do stanowiska prezentowanego w orzeczeniach Sądu Najwyższego ( uchwała z dnia 20 grudnia 1963 r., III PO 17/63, uchwała z dnia 30 stycznia 2007 r., III CZP 130/06, post. SN z dnia 12 lipca 1980 r., II CZ 79/80), z którego wynika, iż współuczestnikom sporu zastępowanym przez jednego pełnomocnika , w razie wygrania sprawy , sąd przyznaje zwrot kosztów procesu z tytułu poniesionych przez nich wydatków na opłacenie pełnomocnika procesowego w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu jednego pełnomocnika. Okoliczność, że w sprawie dwaj pozwani reprezentowani są przez jednego pełnomocnika, nie uzasadnia zatem zasądzenia na rzecz każdego z nich oddzielnie kosztów zastępstwa procesowego. Wskazać należy, że fakt reprezentowania przez pełnomocnika więcej niż jednej osoby występującej po danej stronie , może stanowić jedno z kryteriów rozważanych w ramach oceny charakteru sprawy i nakładu pracy pełnomocnika, mogące uzasadniać przyznanie wynagrodzenia przekraczającego stawki minimalne. W niniejszej sprawie jednak reprezentowanie przez pełn. r.pr. U. M. dwóch pozwanych, których obrona była w istocie taka sama, nie wpłynęło na zwiększenie nakładu pracy w sposób uzasadniający zwrot kosztów wynagrodzenia według podwyższonych stawek taryfowych. Z tych względów Sąd Okręgowy na podstawie art.386§1 k.p.c w zw. z art.397 §2 k.p.c. zmienił zaskarżone rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II (drugim) wyroku w całości i zasądził od R. A. (1) na rzecz pozwanych W. Ł. i O. F. kwoty po 1200 zł. Zażalenie daje idące jako niezasadne z przyczyn powyżej wskazanych Sąd Okręgowy oddalił na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 397 §2 k.p.c. SSO T.Strojnowska SSO Sł. Buras SSO R.Adamczyk