II Ca 1755/24

Sygn. akt II Ca 1755/24 POSTANOWIENIE Dnia 19 września 2024 r. Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: Sędzia Krzysztof Wąsik po rozpoznaniu w dniu 19 września 2024 r. w Krakowie na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie M. G. przy uczestnictwie Banku (...) Spółki Akcyjnej w W. , M. H. i K. O. o wpis przyłączenia się do egzekucji na skutek apelacji uczestniczki M. H. oraz apelacji uczestnika K. O. od stanowiącego postanowienie wpisu Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza w Krakowie w księdze wieczystej nr (...) dokonanego w dniu 16 maja 2024 roku, sygnatura akt Dz. KW./KR1P/00021659/24 postanawia oddalić obie apelacje. Sędzia Krzysztof Wąsik II Ca 1755/24 UZASADNIENIE postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z 19 września 2024 roku Wnioskiem z 26 lutego 2024 r. komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie M. G. wniósł, na podstawie art. 927 k.p.c. , o dokonanie wpisu w dziale III księgi wieczystej nr (...) przyłączenia się do egzekucji z nieruchomości w sprawie Km 1678/21 z wniosku wierzyciela komornika sądowego M. G. przeciwko dłużnikowi M. H. , a to na podstawie tytułu wykonawczego w postaci postanowienia tego komornika z 8 stycznia 2024 r., sygnatura akt Km 1678/21. Jako podstawę wniosku powołano wezwanie do zapłaty w egzekucji z nieruchomości. Postanowieniem z 15 marca 2024 r., sygnatura akt DzKw/KR1P/00021659/24 referendarz sądowy oddalił wniosek, wskazując, że w dziale II księgi wieczystej (...) ujawniony jako właściciel jest K. O. , a dokumenty komornicze dotyczą dłużnika M. H. . Skargą z 27 marca 2024 r. komornik M. G. zaskarżył postanowienie referendarza sądowego w całości, wnosząc o jego uchylenie i dokonanie wpisu zgodne z wnioskiem. Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy dokonał wpisu zgodnego z wnioskiem. Apelacją od tego postanowienia wniósł uczestnik K. O. , który zaskarżył dokonany wpis w całości, zarzucając naruszenie: 1) art. 626 9 k.p.c. w zw. z art. 626 2 k.p.c. przez uznanie, że wniosek Komornika M. G. w przedmiocie wpisu przyłączenia się do egzekucji z nieruchomości w sprawie KM 1678/21 na podstawie tytułu wykonawczego w postanowienia tego Komornika z 8 stycznia 2024 r., zasługiwał na uwzględnienie, w sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko dłużniczce z wniosku Banku (...) S.A. przez Komornika M. G. pod sygnaturą KM 1678/21 zostało postanowieniem tego komornika umorzone w dniu 8 stycznia 2024 r. na wniosek wierzyciela (postanowienie uprawomocniło się 9 lutego 2024 r.), tym samym nie było możliwe przyłączenie się Komornika jako wierzyciela do egzekucji, bowiem taka (ani żadna inna) na dzień złożenia wniosku nie była z wniosku Banku (...) S.A. już prowadzona; 2) art. 626 9 k.p.c. w zw. z art. 626 2 k.p.c. przez uwzględnienie wniosku Komornika M. G. w przedmiocie wpisu przyłączenia się do egzekucji z nieruchomości w sprawie KM 1678/21 w sytuacji, gdy do wniosku nie załączono postanowienia z 8 stycznia 2024 r. stanowiącego tytuł wykonawczy lub nie przedstawiono jego dokładnej treści, a jedynie zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i wezwanie do zapłaty długu z dnia 26 lutego 2024 r., podczas gdy w treści wniosku należało wskazać treść tytułu wykonawczego; 3) art. 930 § 1 k.p.c. w zw. z art. 927 § 2 k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i dokonanie wpisu przyłączenia się do egzekucji z nieruchomości w sprawie KM 1678/21, w sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne prowadzone w sprawie KM 1678/21 zostało prawomocnie umorzone na mocy postanowienia Komornika M. G. z 8 stycznia 2024 r., a zatem żadna egzekucja z nieruchomości się nie toczyła, nie było więc możliwe przyłączenie się Komornika jako wierzyciela do egzekucji; 4) art. 927 § 2 k.p.c. w zw. z art. 924 § 1 k.p.c. przez uwzględnienie wniosku Komornika M. G. w przedmiocie wpisu przyłączenia się do egzekucji z nieruchomości w sytuacji, gdy wniosek ten nie spełniał wymogów pisma procesowego, w tym zwłaszcza nie przedstawiał dokładnej treści tytułu wykonawczego, w tym zwłaszcza z wniosku nie wynikało, że tytuł wykonawczy stanowiło postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 825 pkt 1 k.p.c. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wpisu i oddalenie wniosku w całości oraz zasądzenie kosztów. Wniósł też o przeprowadzenie szczegółowo opisanego uzupełniającego postępowania dowodowego. Apelację o identycznej treści tożsamych wnioskach apelacyjnych złożyła uczestniczka M. H. . Komornik M. G. wniósł o oddalenie apelacji. Sąd Okręgowy zważył co następuje. Apelacje nie zasługiwały na uwzględnienie. Celem rozważenia zasadności apelacji należy wskazać na zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego albowiem ten właściwie samodzielnie może stanowić wystarczający argument za oddaleniem apelacji. Otóż, uchwale składu siedmiu sędziów Sądu najwyższego z 16 grudnia 2009 r. (III CZP 80/09), której nadano moc zasady prawnej, przyjęto, że sąd, rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej, związany jest stanem rzeczy istniejącym w chwili złożenia wniosku i kolejnością jego wpływu. Odzwierciedlenie tego znajduje się w art. 626 8 § 2 k.p.c. , który wyznacza możliwy zakres kognicji sądu w postępowaniu wieczystoksięgowy, ograniczony jedynie do badania tych elementów, które są wymienione wyraźnie tj. treści samego wniosku, treści i formy dołączonych do wniosku dokumentów oraz treści księgi wieczystej. W tym miejscu wskazać należy, że przepis art. 626 8 § 2 k.p.c. określa także zakres kognicji sądu drugiej instancji rozpatrującego apelację, co oznacza, że również sąd drugiej instancji rozstrzyga jedynie, czy wpis (lub jego odmowa) pozostaje w zgodzie z prawem w świetle treści zgłoszonego wniosku, treści i formy przedłożonych dokumentów, stanowiących podstawę wpisu oraz treści księgi wieczystej. Kontrola zaskarżonego orzeczenia dokonywana przez sąd drugiej instancji na skutek wniesionej apelacji powinna być zatem ograniczona tylko do tego, czy w świetle dokumentów załączonych do wniosku i którymi dysponował sąd pierwszej instancji, była podstawa do dokonania bądź odmowy wpisu, zgodnie z wnioskiem o wpis w księdze wieczystej (postanowienie SN z 5.10.2005 r., II CK 781/04; postanowienie SN z 27.04.2001 r., III CKN 354/00; postanowienie SN z 6.10.2006 r., V CSK 214/06). Przenosząc te wywody teoretyczne na grunt badanej sprawy wskazać należy, że nie było podstaw po temu, aby oddalić wniosek komornika M. G. o wpis przyłączenia się do egzekucji z nieruchomości. Istota apelacji sprowadzała się wszak do zakwestionowania, aby istniały podstawy do wpisu przyłączenia się egzekucji skierowanej przeciwko dłużniczce H. , z majątku nabywcy lokalu, dla którego prowadzona jest przedmiotowa księga wieczysta (uczestnika K. O. ), pomimo uprawomocnienia się postanowienia z 8 stycznia 2024 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz pomimo ciążącego na komorniku obowiązku złożenia w trybie art. 924 §2 k.p.c. wniosku o wykreślenie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji. W ocenie Sądu Okręgowego nie było jednak przeszkód natury jurydycznej, aby taki wpis dokonać. Należy się tu wszak odwołać do skutków umorzenia postępowania egzekucyjnego i jego wpływu na byt niewyegzekwowanych kosztów komorniczych wraz ze świadczeniem objętym egzekucją. W doktrynie podnosi się, że o ile podstawowym skutkiem umorzenia jest uchylenie wszystkich dokonanych czynności egzekucyjnych i przywrócenie stanu, jaki istniał przed wszczęciem egzekucji, to nie zachodzi on w stosunku do nieuiszczonych kosztów komorniczych, o których mowa w ustawie z 28 lutego 2018 roku o kosztach komorniczych [u. k.k. ] Mając na względzie, że egzekucja dotyczy kosztów, które co do zasady podlegały ściągnięciu wraz z egzekwowanym świadczeniem ( art. 770 k.p.c. ), a po umorzeniu postępowania zmienia się jedynie podstawa formalna ich pobrania (postanowienie komornika) oraz wysokość, należałoby raczej przyjąć, iż umorzenie postępowania na wniosek wierzyciela i na podstawie art. 824 § 1 pkt 4 k.p.c. skutkuje jedynie uchyleniem czynności egzekucyjnych w zakresie świadczenia głównego, ale już nie kosztów. Powinno to znaleźć swój wyraz w treści postanowienia o umorzeniu postępowania, które może ograniczać się np. do umorzenia postępowania w części dotyczącej egzekwowanego świadczenia. Przyjęcie odmiennego poglądu pozwalałoby dłużnikowi na podjęcie w trakcie egzekucji czynności uniemożliwiających wyegzekwowanie kosztów postępowania. Innymi słowy, o ile prawomocne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego unicestwia ze skutkiem ex tunc wszystkie czynności egzekucyjne podjęte w tym postępowaniu i ich skutki dla dłużnika, to wyłom w tym zakresie stanowią nieuiszczone (nieściągnięte) koszty komornicze, które w praktyce sprowadzają się do opłaty egzekucyjnej. Postępowanie egzekucyjne w tym wymiarze zachowuje swoje continuum (pomimo formalnoproceduralnego umorzenia), z uwagi na to, że ściągnięcie tych kosztów jest immanentnie związane z tym postępowaniem, a nie kolejnym i genetycznie te koszty przynależą do tego właśnie postępowania. Jedyną zmianą w tym zakresie jest podstawa ich ściągnięcia, którą najczęściej jest postanowienie komornika zawierające wezwanie do uiszczenia kosztów komorniczych. Tym samym postępowanie w tym zakresie nie podlega umorzeniu i zachowuje swój proceduralny byt i może dalej być prowadzone przez komornika, który w takim wypadku łączy w sobie rolę zarówno wierzyciela (działającego jako organ państwa powołany do pobrania tych należności publicznoprawnych) jak i organu egzekucyjnego, co wszak zostało wprost dopuszczone w uchwale Sądu Najwyższego z 10 marca 2017 r. (III CZP 107/16), w której zważono, że komornik, który wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, jest uprawniony do wykonania prawomocnego orzeczenia o kosztach tego postępowania. Rację mają skarżący, że w chwili składania wniosku o wpis przez komornika nie toczyło się postępowanie z wniosku wierzyciela - Banku (...) . Kwestia ta niewątpliwe została załatwiona w postępowaniu egzekucyjnym, co znalazło wyraz w postanowieniu z 8 stycznia 2024 r., dotyczyła ona jednak egzekwowanego świadczenia wierzyciela, a nie nieściągniętych kosztów komorniczych, które w tym przypadku nie podlegały ściągnięciu z świadczeniem objętym egzekucją. Komornik ustalił koszty postępowania egzekucyjnego w tym postanowieniu i wobec ich nieuiszczenia był władny do dalszego prowadzenia tego samego postępowania, ale jedynie w zakresie już kosztów komorniczych. Za taką wykładnią przemawia wszak źródło i podłoże powstania tych kosztów, które są nieodłącznym składnikiem umorzonego postępowania, a nie elementem innego. Ich odrębne ściągnięcie wynika li tylko z kształtu odnośnych regulacji, według których w takim przypadku komornik nie może pobrać kosztów komorniczych z egzekwowanym świadczeniem, a następuje to odrębnie, na mocy postanowienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 u.k.k. Niemniej ów związek funkcjonalny i technicznoproceduralny cały czas pozostaje w mocy i podstawą ich powstania i dochodzenia przez komornika jest umorzone już postepowanie egzekucyjne w zakresie świadczenia objętego wnioskiem wierzyciela. Sąd Okręgowy podziela pogląd, że w referowanym zakresie postępowanie egzekucyjne zachowuje swój proceduralny byt i walor, a tym samym nie ma przeszkód do dokonania wpisu żądanego przez komornika. Z tym poglądem nie koliduje teza uchwały Sądu Najwyższego z 8 marca 2013 r. (III CZP 1/13), która dotyczyła jedynie kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd Najwyższy wskazał w motywach uchwały, że w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela komornik również wydaje przewidziane w art. 770 k.p.c. postanowienie o ustaleniu kosztów egzekucji i oznacza w nim podmiot obciążony tymi kosztami. Podniesiony problem prawny dotyczy jednak losów postanowienia o kosztach zastępstwa prawnego wierzyciela wydanego nieprawidłowo na wstępnym etapie postępowania, gdy koszty te nie zostały ściągnięte i nie zostały też ujęte w postanowieniu ostatecznie rozliczającym koszt egzekucji. Za trafnością prezentowanego stanowiska przemawia też charakter opłaty egzekucyjnej, co słusznie naświetlił komornik w odpowiedzi na apelację. Zgodnie z art. 149 ust. 1 ustawy z 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych [u.k.s.] opłata egzekucyjna stanowi niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym pobieraną za czynności, o których mowa w art. 3 ust. 3 pkt 1 -2a, na zasadach określonych w u. k.k. W ślad za tym komornik nie dokonuje czynności w imię własnych interesów, ale działa na rzecz Skarbu Państwa w zakresie pobrania czy egzekucji tychże kosztów. Z tej perspektywy trudno było zaakceptować pogląd skarżących, że umorzenie postępowania egzekucyjnego rozciąga się ze swoimi anihilacyjnymi skutkami na nieuiszczoną opłatę egzekucyjną i komornik winien od razu wystąpić o wykreślenie wpisu o toczącym się postępowaniu i następnie znów wszczynać kolejne, odrębne postępowanie w przedmiocie tych kosztów. Byłoby to rozwiązanie systemowo i konstrukcyjne dysfunkcjonalne, a ponadto mogłoby narazić Skarb Państwa na uszczerbek związany z dochodzeniem tych należności. Godzi się wszak wskazać, że rozłączne traktowanie tych kwestii mogłoby prowadzić do sytuacji, w których dłużnik (obciążony tymi kosztami) mógłby w krótkim czasie wyzbyć się majątku i uczynić egzekucję tych kosztów a limine bezskuteczną. Ochrona i zabezpieczenie ściągnięcia tych należności winna się właśnie zasadzać na tym, że mogą one podlegać ściągnięciu w ramach co do zasady umorzonego postępowania co do świadczenia objętego wnioskiem wierzyciela, co pozwoli na to, aby dłużnik nie wyzbył się swojego majątku, a zbycia nieruchomości wówczas nie będą odnosiły skutku z mocy art. 930 §1 k.p.c. Ponadto, Sąd Najwyższy w uchwale z 2 kwietnia 2004 r. (III CZP 12/) wskazał, że zbycie nieruchomości po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, a przed wpisem o wszczęciu egzekucji do księgi wieczystej, nie ma bezpośredniego wpływu na postępowanie egzekucyjne, nie powoduje umorzenia ani zawieszenia postępowania egzekucyjnego; trzeba uznać, że nie ma dostatecznych podstaw do oddalenia wniosku o wpis o wszczęciu egzekucji z przyczyny zbycia przez dłużnika nieruchomości. Jeżeli nabycie prawa własności nastąpiło w warunkach wyłączających zajęcie nieruchomości, nabywca może wystąpić z powództwem przeciwegzekucyjnym na podstawie art. 841 § 1 k.p.c. Reasumując, przyjęcie koncepcji o zachowaniu ciągłości i bytu umorzonego co do zasady postępowania w zakresie kosztów komorniczych (opłaty egzekucyjnej) prowadzi do oceny, że komornik może egzekwować te koszty w ramach i na kanwie tegoż postępowania, co umożliwia mu przyłączenie się do tego postępowania, zgodnie z art. 927 §1 k.p.c. Nie ma żadnych przekonywujących argumentów, aby technicznie i proceduralnie rozdzielać te sprawy, gdyż mogłoby to doprowadzić do tego, że ściągnięcie tych kosztów mogłoby się nawet po niedługim czasie okazać niemożliwe. Przyjęcie tego oznacza zatem, że zbycie nieruchomości (lokalu) przez M. H. nie odnosi skutku wobec komornika (w zakresie rzecz jasna nieścigniętej opłaty egzekucyjnej) i może on prowadzić egzekucję w tym zakresie z tej nieruchomości z mocy art. 930 §1 k.p.c. Nie ma zatem przeszkód do dokonania wpisu o przyłączeniu się komornika do analizowanego postępowania, co czyni dokonany przez Sąd Rejonowy wpis prawidłowym. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy, na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sędzia Krzysztof Wąsik