II Ca 1729/22

Sygn. akt II Ca 1729/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 listopada 2022 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu II Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie: Przewodnicząca sędzia Agnieszka Śliwa po rozpoznaniu 17 listopada 2022 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa S. Z. przeciwko Miastu P. o zapłatę na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z 25 lipca 2022 r. sygn. akt I C 2189/20 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: a) w punkcie 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda 28.000 zł (dwadzieścia osiem tysięcy złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie: - od 18.200 zł od 12 marca 2021 r. do dnia zapłaty, - od 9.800 zł od 14 lipca 2021 r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo co do 12.097,97 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 7.798,99 zł od 12 marca 2021 r. do dnia zapłaty i od 4.298,98 zł od 14 lipca 2021 r. do dnia zapłaty, b) w punkcie 3. zasądza od pozwanego na rzecz powoda 3.205,40 zł (trzy tysiące dwieście pięć złotych czterdzieści groszy) z tytułu zwrotu kosztów procesu, c) w punkcie 4. z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych nakazuje ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu: i. od powoda 415,57 zł (czterysta piętnaście złotych pięćdziesiąt siedem groszy), ii. od pozwanego 969,66 zł (dziewięćset sześćdziesiąt dziewięć złotych sześćdziesiąt sześć groszy); II. zasądza od powoda na rzecz pozwanego 2.550 zł (dwa tysiące pięćset pięćdziesiąt złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Agnieszka Śliwa UZASADNIENIE Powód S. Z. , w związku z niezapewnieniem A. K. lokalu socjalnego, wniósł o zasądzenie od pozwanego Miasta P. odszkodowania w kwocie 25.998,99 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie: - od 7.000 zł od 1 marca 2020 r. do dnia zapłaty, - od 2.885,87 zł od 1 marca 2020 r. do dnia zapłaty, - od 16.113,12 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, Wniósł również o obciążenie pozwanego kosztami postępowania. W piśmie z 28 maja 2021 r. powód rozszerzył żądanie pozwu o 14.098,98 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pisma do dnia zapłaty, w tym 9.800 zł stanowiącą równowartość czynszu za okres od listopada 2020 r. do maja 2021 r. oraz 4.298,98 zł stanowiącą sumę opłat za używanie lokalu od listopada 2020 r. do maja 2021 r. Pozwane Miasto P. wniosło o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wyrokiem z 25 lipca 2022 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I C 2189/20, Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu: 1. zasądził od pozwanego Miasta P. na rzecz powoda S. Z. 40.097,97 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od następujących kwot: - 25.998,99 zł od 12 marca 2021 r. do dnia zapłaty; - 14.098,98 zł od 14 lipca 2021 r. do dnia zapłaty; 2. oddalił powództwo w pozostałej części; 3. zasądził od pozwanego Miasta P. na rzecz powoda S. Z. 6.122 zł tytułem kosztów procesu; 4. nakazał pobrać od pozwanego Miasta P. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu 1.385,23 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych związanych z wynagrodzeniem biegłej. Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany, zaskarżając go w części, tj. w zakresie pkt 1. co do kwoty powyżej 28.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 18.200 zł od 12 marca 2021 r. do dnia zapłaty oraz od 9.800 zł od 14 lipca 2021 r. do dnia zapłaty, jak i w zakresie pkt 3. i 4. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: - art. 361 k.c. , art. 417 k.c. , art. 18 ust. 5 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego poprzez przyjęcie, że opłaty za eksploatację i korespondencję uiszczane przez powoda stanowią uszczerbek majątkowy (szkodę) powoda, a także że pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z niedostarczeniem przez pozwanego lokalu socjalnego osobie uprawnionej, - art. 361 k.c. , art. 417 k.c. , art. 18 ust. 5 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego poprzez przyjęcie, że ustawowe odsetki za opóźnienie, którymi obciążony został powód przez Spółdzielnię Mieszkaniową w związku z zaległościami w dokonywaniu opłat na rzecz Spółdzielni stanowią uszczerbek majątkowy (szkodę) powoda, a także że pozostają w adekwatnym związku przyczynowym z niedostarczeniem przez pozwanego lokalu socjalnego osobie uprawnionej, - art. 2 ust. 1 pkt 8 i 8a w zw. z art. 9 ust. 5 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego poprzez przyjęcie, że opłaty za eksploatację i korespondencję nie obciążają wyłącznie właściciela lokalu; 2. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść orzeczenia: - art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. poprzez dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, a tym samym uznanie, że przedłożone przez powoda dowody wykazują wysokość dochodzonego roszczenia z tytułu straty i w konsekwencji, że powód wykazał poniesioną szkodę, - art. 233 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dokumentów: przedsądowego wezwania do zapłaty z 29 stycznia 2020 r. oraz potwierdzenia zapłaty z 11 lutego 2020 r., co skutkowało zasądzeniem od pozwanego na rzecz powoda należności z tytułu ustawowych odsetek za opóźnienie, którymi obciążony został powód przez Spółdzielnię Mieszkaniową w związku z zaległościami w dokonywaniu opłat na rzecz Spółdzielni. Wobec powyższego, apelujący wniósł o: - zmianę orzeczenia poprzez oddalenie powództwa powyżej kwoty 28.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 18.200 zł od 12 marca 2021 r. do dnia zapłaty oraz od 9.800 zł od 14 lipca 2021 r. do dnia zapłaty, - zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania przed Sądem I instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, - zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja pozwanego była zasadna. Na wstępie należy wyjaśnić, że ostatecznie powód domagał się zasądzenia od pozwanego: - 28.000 zł z tytułu szkody w postaci utraconego czynszu najmu za okres od października 2019 r. do maja 2021 r. (1.400 zł x 20 miesięcy), - 2.885,87 zł z tytułu szkody w postaci zaległych opłat za używanie lokalu uiszczonych na rzecz spółdzielni mieszkaniowej, a wynikających z wezwania z 29 stycznia 2020 r., - 9.212,10 zł z tytułu szkody w postaci nieuiszczonych przez byłego lokatora opat za używanie lokalu (płatnych na rzecz spółdzielni mieszkaniowej) za okres od marca 2020 r. do maja 2021 r. (614,14 zł x 15 miesięcy). Sąd Rejonowy powództwo co do ww. należności głównej uwzględnił w całości, częściowo oddalając je jedynie w zakresie należności odsetkowych. W wywiedzionej apelacji skarżący nie kwestionuje zasadności i wysokości szkody powoda wynikającej z niedostarczenia byłej lokatorce lokalu socjalnego w zakresie utraconego czynszu najmu za okres od października 2019 r. do maja 2021 r. (1.400 zł x 20 miesięcy). Zakresem zaskarżenia objął natomiast szkodę w pozostałym zakresie, tj. co do ww. należności z tytułu nieuiszczanych przez byłą lokatorkę opłat (w tym zaległych) za używanie lokalu, płatnych na rzecz spółdzielni mieszkaniowej. W pierwszej kolejności skarżący zarzucił, że szkodą, za którą zgodnie z art. 18 ust. 5 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (u.o.p.l.) w zw. z art. 417 k.c. i art. 361 k.c. ponosi odpowiedzialność, nie mogą być inne opłaty uiszczane na rzecz spółdzielni mieszkaniowej, niż tzw. opłaty niezależne. Stanowisko to jest trafne. Otóż jak stanowi art. 9 ust. 5 i 6 u.o.p.l., w stosunkach najmu oprócz czynszu wynajmujący może pobierać jedynie opłaty niezależne od właściciela, i to tylko wówczas, gdy korzystający z lokalu nie ma zawartej umowy bezpośrednio z dostawcą mediów lub dostawcą usług. Zgodnie natomiast z definicją zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 8 u.o.p.l. opłaty niezależne od właściciela to opłaty za dostawy do lokalu energii, gazu, wody oraz odbiór ścieków, odpadów i nieczystości ciekłych. Przepisy te mają charakter bezwzględnie obowiązujący semiimperatywny (na korzyść najemcy). Mają na celu chronić najemcę przed nakładaniem na niego w dowolny sposób innych, dodatkowych opłat, niewynikających z regulacji ustawowych czy z konieczności ponoszenia niezbędnych nakładów związanych z bieżącym utrzymaniem i bieżącymi naprawami w lokalu (por. K. Krzekotowska, M. Malinowska-Wójcicka [w:] K. Krzekotowska, M. Malinowska-Wójcicka, Ochrona praw lokatorów i mieszkaniowy zasób gminy. Komentarz, wyd. II, 2021). Jeśli zatem właściciel pobiera od lokatora inne opłaty niż wymienione w art. 2 ust. 1 pkt 8 ustawy, to świadczenie to należy oceniać jako nienależne w rozumieniu art. 410 k.c. , a w związku z tym lokatorowi przysługuje roszczenie o zwrot (por. Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Komentarz pod red. prof. dr hab. Konrada Osajdy, dr hab. Bogusława Lackorońskiego, 2022, i wskazane tam źródła). W świetle zatem brzmienia art. 9 ust. 5 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 8 u.o.p.l., nie można uznać tych kosztów za składnik odszkodowania należny na podstawie art. 18 ust. 5 u.o.p.l. (por. również wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z 30 listopada 2020 r., II Ca 1149/20). Z powyższego wynika, że odszkodowanie z art. 18 ust. 5 u.o.p.l. oprócz utraconego czynszu najmu, może obejmować nadto nieuiszczone przez byłego najemcę, a ponoszone przez wynajmującego koszty związane ze zużywaniem energii, gazu, wody oraz odbioru ścieków, odpadów i nieczystości ciekłych. W zgodności z powyższym wywodem pozostaje stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z 16 maja 2012 r. w sprawie III CZP 12/12. Sąd Najwyższy uznał bowiem, że odszkodowanie przysługujące właścicielowi lokalu na podstawie art. 18 ust. 5 u.o.p.l. może obejmować opłaty związane z korzystaniem z lokalu, jak wskazane w uzasadnieniu tej uchwały należności za wodę, energię elektryczną i ogrzewanie mieszkania. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy, brak jest bowiem w istocie podstaw do innego traktowania jako elementu szkody strat wynikających z niemożliwości uzyskania czynszu najmu i strat będących następstwem konieczności ponoszenia przez samego właściciela opłat za korzystanie z lokalu obejmujących należności za wodę, energię elektryczną i ogrzewanie mieszkania. Ocena istnienia szkody w tym zakresie wymaga jednak indywidualnej oceny, uwzględniającej okoliczności towarzyszące możliwości wynajmowania konkretnego lokalu. Pozostaje bowiem kwestią konkretnych ustaleń, czy na określonym rynku najmu lokali jego właściciel - przy uwzględnieniu określonej rynkowej stawki czynszu - może uzyskać dodatkowo od wyjmującego także należności pokrywające w całości lub w części wysokość opłat związanych z korzystaniem z lokalu. W przypadku wykazania takiej okoliczności szkoda, o której mowa w art. 18 ust. 5 ustawy o ochronie lokatorów obejmowałaby tego rodzaju opłaty. Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie budzi wątpliwości, że lokal mieszkalny stanowiący własność powoda jest zajmowany przez była najemczynię A. K. , wobec której zapadł wyrok nakazujący eksmisję i jednocześnie ustalono uprawnienie do otrzymania przez nią lokalu socjalnego. A. K. nie opłaca czynszu oraz opłat związanych z korzystaniem z lokalu, za wyjątkiem prądu, gazu, telefonu i telewizji. Z opłat ją obciążających zgodnie z ww. art. 9 ust. 5 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 8 u.o.p.l. nie pokrywa kosztów opłat niezależnych od właściciela w zakresie ciepłej wody, zimnej wody i odbioru ścieków, centralnego ogrzewania, wywozu śmieci, które opłaca powód, a które zgodnie z powszechną praktyką w stosunkach najmu obciążałyby najemcę. Tym samym stanowią one składnik należnego powodowi odszkodowania. Rzecz jednak w tym, że jak słusznie zarzucił skarżący, powód nie wykazał wysokości tych opłat, a tym samym szkody z tego tytułu poniesionej w objętym pozwem okresie. Z dokumentów złożonych do akt sprawy wynika, że kwoty, których powód domaga się zwrotu tytułem opłat za używanie lokalu obejmują nie tylko opłaty niezależne od właściciela, lecz i płacone na rzecz spółdzielni mieszkaniowej koszty „eksploatacji” czy „korespondencji”. Nie można przy tym ustalić, jaka była faktyczna wysokość opłat za same ww. media w okresie od marca 2020 r. do maja 2021 r., i to z uwzględnieniem faktycznego zużycia CO, CW, ZW w tym czasie. Z dokumentów złożonych przez powoda wynika bowiem, że opłaty zmienne za CO, CW, ZW pobierane były zaliczkowo. Dokument „analiza konta opłat za mieszkanie” za okres od 1 października 2019 r. do 26 maja 2021 r. (k. 95-97) zawiera łączne naliczenia i rozliczenia miesięcznych opłat, obejmujące zatem nie tylko ww. opłaty niezależne od właściciela, lecz również i pozostałe, do uiszczania których najemca nie jest zobowiązany (które - jak wyjaśniono wyżej - nie stanowią składnika odszkodowania z art. 18 ust. 5 u.o.p.l.). Celowi temu nie może służyć również zestawienie opłat z 11 lutego 2020 r. (k. 36). Nie stanowi ono bowiem dowodu na to, jak kształtowały się opłaty niezależne od właściciela w kolejnych miesiącach, tym bardziej że z analizy konta (k. 95-97) wynika, że opłaty zbiorczo ulegały zmianie, a tym samym zmianie ulegały wartości cząstkowe składające się na ich łączną kwotę (w tym zmianie takiej ulegać mogły opłaty tzw. stałe, niezależne od zużycia). Odnośnie uwzględnionej przez Sąd Rejonowy kwoty 2.885,87 zł z tytułu szkody w postaci zaległych opłat za używanie lokalu uiszczonych na rzecz spółdzielni mieszkaniowej z odsetkami, a wynikających z wezwania z 29 stycznia 2020 r., należy dodatkowo wyjaśnić, że z wezwania nie wynika, za jaki okres jest to należność i co dokładnie obejmuje. Powód nie wykazał, w jakim zakresie obejmowała ona wyłącznie ww. opłaty niezależne od właściciela. Nadto, jak słusznie podniósł skarżący, z dowodu zapłaty tej kwoty wynika, że wpłata ta dotyczy okresu od października 2019 r. do lutego 2018 r. Zapis ten wskazuje, że płatność dotyczy w części okresu poprzedzającego nabycie lokalu przez powoda. Tym samym w tej części uprawnionym do dochodzenia odszkodowania za szkodę wynikającą z braku ponoszenia przez byłą lokatorkę opłat niezależnych od właściciela byłby poprzedni właściciel lokalu. Powód nie wykazał, aby wierzytelność z tego tytułu wobec Miasta P. nabył od zbywcy lokalu. Nie świadczą o tym w szczególności zapisy umowy sprzedaży lokalu z 30 września 2019 r. (rep. A nr 7146/2019). Powyższe oznacza, że roszczenie objęte żądaniem pozwu podlegało uwzględnieniu w części, tj. co do 28.000 zł z tytułu szkody w postaci utraconego czynszu najmu za okres od października 2019 r. do maja 2021 r. (1.400 zł x 20 miesięcy), a w pozostałym zakresie podlegało oddaleniu. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w punkcie 1. zasądził od pozwanego na rzecz powoda 28.000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie: od 18.200 zł od 12 marca 2021 r. do dnia zapłaty oraz od 9.800 zł od 14 lipca 2021 r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo co do 12.097,97 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 7.798,99 zł od 12 marca 2021 r. do dnia zapłaty i od 4.298,98 zł od 14 lipca 2021 r. do dnia zapłaty. Konsekwencją zmiany orzeczenia w powyższym zakresie była również zmiana rozstrzygnięcia o kosztach postępowania przed Sądem I instancji. Sąd Okręgowy orzekł o nich na podstawie art. 100 k.p.c. , biorąc pod uwagę, że powód przegrał sprawę w 30%, a pozwany w 70%. Na koszty powoda złożyły się: opłata sądowa od pozwu 2.005 zł, wynagrodzenie pełnomocnika 3.600 zł (obliczone zgodnie z §2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie), opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł oraz zaliczka na wynagrodzenie biegłego sądowego 500 zł. Natomiast na koszty pozwanego złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika 3.600 zł (wyliczone zgodnie z §2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych). Łączne koszty stron wyniosły 9.722 zł. Powód winien z nich ponieść 2.916,60 zł. Tym samym zasądzono od pozwanego na rzecz powoda 3.205,40 zł. W postępowaniu przed Sądem Rejonowym wynagrodzenie biegłego sądowego wyniosło 1.885,23 zł, z czego 500 zł wypłacono z zaliczki uiszczonej przez powoda. Pozostałą do rozliczenia kwotę 1.385,23 zł, na podstawie art. 113 ust. 1 w zw. z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i art. 100 k.p.c. , uwzględniając zakres, w jakim strony uległy roszczeniu, nakazano ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu (od powoda 415,57 zł, a od pozwanego 969,66 zł). O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 w zw. z art. 391§1 k.p.c. , obciążając nimi w całości powoda, który jest stroną przegrywającą postępowanie odwoławcze. Na koszty pozwanego złożyły się: opłata od apelacji 750 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika 1.800 zł wyliczone na podstawie §2 pkt 5 w zw. z §10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Agnieszka Śliwa