II CA 1687/15

Sygn. akt II Ca 1687/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 czerwca 2016 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Zbigniew Ciechanowicz Sędziowie: SO Tomasz Sobieraj SR del. Aneta Mikołajuk (spr.) Protokolant: stażysta Anna Grądzik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2016 roku w S. sprawy z powództwa C. M. przeciwko Gminie M. S. o ustalenie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego Szczecin - Centrum w Szczecinie z dnia 20 sierpnia 2015 roku, sygn. akt I C 270/13 1. oddala apelację; 2. odstępuje od obciążania powoda kosztami postępowania apelacyjnego należnymi stronie pozwanej; 3. przyznaje radcy prawnemu K. K. od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin - Centrum w Szczecinie kwotę 110,70 zł (sto dziesięć złotych i siedemdziesiąt groszy), w tym podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powodowi w postępowaniu apelacyjnym. SSO Tomasz Sobieraj SSO Zbigniew Ciechanowicz SSR del. Aneta Mikołajuk Sygn. akt: II Ca 1687/15 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2015 r. Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie, I Wydział Cywilny w S. w sprawie o sygn. IC 270/13 - w pkt 1 - oddalił skierowane przeciwko Gminie M. S. powództwo C. M. o ustalenie nieważności oświadczenia woli w przedmiocie wyrażenia zgody na rozwiązanie umowy najmu lokalu mieszkalnego poł. w S. przy al. (...) , złożonego w dniu 18 grudnia 1996 r. Podstawą żądania były wady oświadczenia woli sformułowane w treści art.82k.c. i art.84k.c. W punkcie 2 wskazany sąd odstąpił od obciążenia powoda C. M. obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanej Gminy M. S. , przyznając jednocześnie w pkt 3 orzeczenia od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego Szczecin - Centrum w Szczecinie na rzecz radcy prawnego K. K. kwotę 369 (trzystu sześćdziesięciu dziewięciu) złotych, w tym podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi C. M. z urzędu. Sąd Rejonowy wydał rozstrzygnięcie w oparciu o następujący stan faktyczny i rozważania prawne: Powód C. M. w 1979 r. był hospitalizowany w oddziale psychiatrycznym dziecięcym w S. z diagnozą zaburzenia zachowania u dziecka z niekorzystnych warunków środowiskowych. W badaniu psychologicznym stwierdzono cechy nadpobudliwości we wszystkich sferach oraz poziom umysłowy w granicach normy, następnie w 1981 r. był hospitalizowany w oddziale psychiatrycznym dziecięcym w S. z diagnozą osobowość niedostosowana - charakteropatia. Orzeczeniem z dnia 9 czerwca 1991 r. powoda zaliczono do III grupy inwalidzkiej z ogólnego stanu zdrowia, uznano, że inwalidztwo jest trwałe, istnieje od dzieciństwa, powód ma przeciwwskazaną pracę wyczerpującą, a charakter schorzeń trwale obniża zdolność powoda do pracy. Orzeczeniem z dnia 8 kwietnia 1993 r. C. M. został zaliczony przez ZUS do drugiej grupy inwalidzkiej z ogólnego stanu zdrowia. W dniu 16 stycznia 1996 r. pomiędzy powodem C. M. a pozwaną Gminą M. S. została zawarta umowa najmu pokoju w lokalu mieszkalnym położonym w S. przy ulicy (...) . C. M. w dniu 5 października 1996 r. w Z. zawarł związek małżeński z D. P. , przyjmując nazwisko żony (...) . W dniu 18 grudnia 1996 r. powód C. P. i pozwana Gmina M. S. rozwiązali umowę najmu lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ulicy (...) za porozumieniem stron. W tym samym dniu powód wymeldował się spod w/w adresu. Powód zamieszkiwał z żoną w Z. od grudnia 1996 r., gdzie pracował. Ze związku małżeńskiego powoda C. P. i D. P. w dniu (...) urodził się syn S. P. . Powód zamieszkiwał z żoną w Z. do 13 października 2010 r. Pismem z dnia 28 kwietnia 2010 r. powód zwrócił się do pozwanej o wydanie nominacji na lokal, oraz o wyjaśnienie stanu lokalu. Pismem z dnia 5 maja 2010 r. (...) spółka z o.o. w S. poinformowało powoda, że z posiadanej dokumentacji wynika, iż powód nie był najemcą lokalu lub osobą uprawnioną do zamieszkiwania w lokalu. Wyrokiem z dnia 9 września 210 r. Sąd Okręgowy w Opolu rozwiązał przez rozwód związek małżeński powoda C. P. i D. P. . Pismem z dnia 11 lipca 2011 r. powód zwrócił się do (...) w S. o wydanie kopii nominacji na lokal mieszkalny, pisma z podpisem z grudnia 1996 r. oraz zaświadczenia celem wyjaśnienia stanu lokalu. Powód wskazał, że jest najemcą lokalu mieszkalnego. Pismem z dnia 11 lipca 2011 r. powód zwrócił się do (...) spółki z o.o. w S. o wydanie kopii dokumentu potwierdzającego wpłacenie kaucji i wyjaśnienie sprawy lokalu. Pismem z dnia 11 sierpnia 2011 r. (...) w S. poinformował powoda, że powód był najemcą jednego pokoju w lokalu przy ulicy (...) , jednakże umowa najmu została rozwiązana w grudniu 1996 r. za porozumieniem stron. Pismem z dnia 22 sierpnia 2011 r. powód zwrócił się do (...) w S. z prośbą o wydanie dokumentu z dnia 18 grudnia 1996 r. i dokumentu poświadczającego, że był najemcą lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ulicy (...) . Na podstawie badania psychologicznego z dnia 12 października 2011 r. stwierdzono u powoda pogranicze upośledzenia umysłowego, zaburzenia osobowości uwarunkowane wieloczynnikowo. Orzeczeniem z dnia 28 listopada 2011 r. (...) do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. powód C. M. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Pismem z dnia 14 grudnia 2011 r. powód złożył skargę do Zastępcy Prezydenta Miasta S. dotyczącą niewyjaśnienia stanu prawnego lokalu. Orzeczeniem z dnia 30 grudnia 2011 r. powód został uznany przez ZUS za osobę częściowo niezdolną do pracy do dnia 30 listopada 2013 r. Pismem z dnia 4 stycznia 2012 r. powód zwrócił się do Prezydenta Miasta S. o wyjaśnienie sprawy lokalu mieszkalnego, wskazując, że podsunięto mu do podpisania rezygnację z lokalu. Pismem z dnia 11 stycznia 2012 r. Zastępca Prezydenta Miasta S. poinformował powoda, że umowa najmu lokalu mieszkalnego została rozwiązana za porozumieniem stron w dniu 18 grudnia 1996 r. i że nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości w działaniu pracowników pozwanej. W dniu 23 stycznia 2012 r. powód złożył skargę do pozwanej na sposób rozpatrzenia sprawy lokalu mieszkalnego. Pismem z dnia 8 lutego 2012 r. pozwana podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie stanu prawnego lokalu mieszkalnego i rozwiązania umowy najmu za porozumieniem stron. Pismem z dnia 30 sierpnia 2012 r. pełnomocnik powoda zwrócił się do Zarządu (...) w S. z prośbą o udostępnienie akt lokalowych lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ulicy (...) . Pismem z dnia 24 września 2012 r. (...) w S. poinformował pełnomocnika powoda, że z powodem była prowadzona korespondencja, w której wskazywano na brak umowy najmu z dnia 16 stycznia 1996 r. Pismem z dnia 5 października 2012 r. pełnomocnik powoda zwrócił się do (...) spółki z o.o. w S. z prośbą o udostępnienie akt lokalowych lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ulicy (...) . W odpowiedzi na w/w pismo (...) spółka z o.o. w S. pismem z dnia 19 października 2012 r. poinformowało pełnomocnika powoda o posiadaniu dokumentu rozwiązania umowy najmu, protokołu zdawczo - odbiorczego oraz wpisem w księdze wniesionych kaucji mieszkaniowych. Sąd pierwszej instancji, na podstawie badania psychologicznego z dnia 28 czerwca 2013 r. stwierdził u powoda ogólną sprawność umysłową na pograniczu upośledzenia umysłowego. Powód C. M. nie cierpi na chorobę psychiczną ani nie wykazuje niedorozwoju umysłowego. Jest osobą ociężałą umysłowo, posiada dolną granicę normy intelektu. Podczas hospitalizacji psychiatrycznych nie kwestionowano poziomu intelektu powoda, lecz zachowanie i zalecano środki wychowawcze. Poziom funkcjonowania intelektualnego powoda jest poniżej przeciętnej, ale w granicach normy. Powód nigdy nie był leczony z diagnozą choroby psychicznej. Powód cierpi na organiczne zaburzenia osobowości, gdyż ujawnia on skłonność do rozdrażnień, wybuchowości, ma upośledzoną kontrolę intelektualną nad emocjami, lepkość tematyczną w wypowiedziach, labilność emocjonalną, wielomówność, drobiazgowość, rozwlekłość wypowiedzi i roszczeniowość. Sprawność intelektualna prezentowana przez powoda, to jest brak upośledzenia umysłowego, wskazuje, że w dacie rozwiązania umowy najmu lokalu mieszkalnego, powód nie znajdował się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Powód zdawał sobie sprawę z dokonywanej czynności prawnej, decyzję o rozwiązaniu umowy najmu powziął świadomie i swobodnie, była ona związana ze zmianą w jego życiu - zawarciem związku małżeńskiego i przeniesieniem się do Z. . Decyzja powoda była swobodna, pozbawiona wpływów zewnętrznych - zarówno chorobowych, jak i jakichkolwiek innych, w tym lekowych. Przyjmowane przez powoda leki nie zaburzały w stosowanych przez niego dawkach świadomości, a w przypadku ich przedawkowania ujawniłaby się senność, ewentualnie sen. Powód w dniu 18 grudnia 1996 r. był w stanie realnie oceniać treść i skutki składanych oświadczeń woli, w szczególności oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy najmu.Powód nie jest osobą upośledzoną intelektualnie i nigdy nie był. Powód w dacie rozwiązania umowy najmu lokalu mieszkalnego był świadomy skutków prawnych oraz życiowych złożonego oświadczenia woli i nie miał wyłączonej zdolności do świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli. Stan zdrowia psychicznego pozwalał powodowi na świadome i swobodne podjęcie decyzji w tym i w każdym innym zakresie. Sprawność intelektualna powoda mieści się w granicach przedziału niższa niż przeciętna. Powód z uwagi na posiadany poziom zdolności intelektualnych był w stanie w dniu 18 grudnia 1996 r. przewidzieć konsekwencje swojego działania, to jest złożyć oświadczenie woli w przedmiocie rozwiązania umowy najmu lokalu mieszkalnego. Nic nie wskazuje na to, że powód w dniu 18 grudnia 1996 r. nie był w stanie realnie oceniać treści i skutków składanych przez niego oświadczeń woli, w szczególności oświadczenia o rozwiązaniu umowy najmu. Nic nie wskazuje na to, aby powód z uwagi na posiadany poziom zdolności intelektualnych nie był w stanie przewidzieć konsekwencji innych działań dokonywanych w 1996 r., takich jak zawarcie związku małżeńskiego, zawarcie umowy o pracę, zawarcie umowy najmu i ocenić realnie skutki oświadczeń woli składanych przez niego w związku z dokonywaniem tych czynności. W oparciu o powyższe ustalenia, Sąd Rejonowy zważył, że powód posiada interes prawny w ustaleniu, że jego oświadczenie woli w przedmiocie rozwiązania umowy najmu lokalu mieszkalnego jest nieważne. Sąd Rejonowy wskazał, że ewentualne pozytywne ustalenie w tym przedmiocie oznaczałoby, że umowa najmu lokalu mieszkalnego nadal obowiązuje i wiąże strony. Sąd pierwszej instancji podkreślił jednak, że całokształt materiału dowodowego wskazuje na to, że powód nie wykazał ( art. 6 k.c. ), aby zaistniała po jego stronie wada oświadczenia woli w przedmiocie rozwiązania umowy najmu, czy to określona w art. 82 k.c. , czy w art. 84 k.c. , czy też ewentualnie w art. 86 k.c. (podstęp). Odnośnie wady oświadczenia woli z art. 82 k.c. , to jest stanu wyłączającego świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, Sąd zważył, że przeprowadzone dowody, w tym dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu psychiatrii i psychologii, nie potwierdziły, aby powód w dniu 18 grudnia 1996 r. znajdował się w stanie, o którym mowa w art. 82 k.c. tj. w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że oparł się przy tym na wskazanych wcześniej ustaleniach biegłego sądowego z zakresu psychiatrii oraz z zakresu psychologii stwierdzając, że nic nie wskazuje na to, że powód w dniu 18 grudnia 1996 r. nie był w stanie realnie oceniać treść i skutki składanych przez niego oświadczeń woli, w szczególności oświadczenia o rozwiązaniu umowy najmu, czy też nie był w stanie przewidzieć konsekwencji innych działań dokonywanych w 1996 r., takich jak zawarcie związku małżeńskiego, zawarcie umowy o pracę, zawarcie umowy najmu i ocenić realnie skutki oświadczeń woli składanych przez niego w związku z dokonywaniem tych czynności. Sąd Rejonowy wskazał na treść pisma z dnia 18 grudnia 1996 r. podkreślając, że powód podpisał to pismo swoim nazwiskiem, a z jego treści jasno wynika, że umowa najmu została rozwiązana za porozumieniem stron. Przy tym, Sąd nie dał wiary przesłuchaniu powoda, jakoby to pismo dano powodowi do podpisania w pośpiechu, na korytarzu, czy też pracownik w jakiś sposób miał zgiąć to pismo, w ocenie powoda chyba po to, aby uniemożliwić mu przeczytanie tegoż pisma. Żadne inne dowody tego nie potwierdzają. Sąd nadmienił także, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że powód nie rozumiał tegoż pisma, czy też nie miał zamiaru rozwiązania umowy najmu. Sąd Rejonowy zauważył, że powód dokonał szeregu czynności tj w 1996 r. zawarł związek małżeński, wymeldował się spod adresu przy ulicy (...) , wyprowadził się do żony do Z. i tam zamieszkał oraz znalazł pracę, które powoda świadczą o tym, że jest on osobą, która potrafi załatwiać sprawy bieżące, nie ma z tym problemu. W ocenie Sądu pierwszej instancji, brak jest jakichkolwiek podstaw faktycznych, aby uznać, że złożone przez powoda w dniu 18 grudnia 1996 r. oświadczenie o rozwiązaniu umowy najmu było dotknięte wadą w rozumieniu art. 82 k.c. Również zasady doświadczenia życiowego i bieg wydarzeń wskazują, że powód miał zamiar rozwiązać umowę najmu. Sąd Rejonowy podkreślił, że powód przed rozwiązaniem umowy najmu wyjechał do Z. , zawał tam związek małżeński, powrócił do S. , rozwiązał umowę najmu, wymeldował się spod adresu, gdzie zamieszkiwał i zamieszkał z żoną w Z. od 1996 r. do 2010 r., gdzie skupiało się centrum jego spraw życiowych. Sąd pierwszej instancji podkreślił zatem, że powód przez okres 14 lat nie przejawiał żadnych formalnych działań odnośnie lokalu mieszkalnego w S. , nie płacił czynszu, nie składał żadnych pism odnośnie tego lokalu u pozwanej. W tym stanie rzeczy brak podstaw do uznania, aby powód nie miał zamiaru rozwiązania umowy najmu w dniu 18 grudnia 1996 r. Odnośnie wady oświadczenia woli z art. 84 k.c. , to jest błędu co do treści czynności prawnej, Sąd zważył, że błędem w rozumieniu art. 84 k.c. jest niezgodne z rzeczywistością wyobrażenie o czynności, przy czym niezgodność ta może dotyczyć zarówno faktów, jak i prawa. Błąd musi odnosić się do treści czynności prawnej, musi być błędem istotnym, a w przedmiotowej sprawie z uwagi na to, że oświadczenie powód złożył względem pozwanej, to uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć. Sąd Rejonowy również w tym przypadku nadmienił, że powód nie wykazał aby działał pod wpływem błędu, składając oświadczenie woli z dnia 18 grudnia 1996 r. w przedmiocie rozwiązania umowy najmu. W tym zakresie Sąd Rejonowy uznał, że przeprowadzone opinie biegłych sądowych nie dają podstaw, aby przyjąć zaistnienie błędu. Powołując się na opinie biegłych, sąd rejonowy stwierdził, że powód z uwagi na posiadany poziom zdolności intelektualnych był w stanie w dniu 18 grudnia 1996 r. przewidzieć konsekwencje swojego działania, to jest złożyć oświadczenie woli w przedmiocie rozwiązania umowy najmu lokalu mieszkalnego, a nic nie wskazuje na to, że powód w dniu 18 grudnia 1996 r. nie był w stanie realnie oceniać treść i skutki składanych przez niego oświadczeń woli, w szczególności oświadczenia o rozwiązaniu umowy najmu. Również wskazana wyżej sekwencja działań powoda, zarówno przed rozwiązaniem umowy najmu, jak i po jej rozwiązaniu, wskazuje, że brak jest podstaw do przyjęcia, aby powód w dniu 18 grudnia 1996 r. działał pod wpływem błędu w rozumieniu art. 84 k.c. Sąd Rejonowy uwypuklił, że również zasady doświadczenia życiowego i bieg (opisanych wyżej) wydarzeń wskazują, że powód miał zamiar rozwiązać umowę najmu. Sąd Rejonowy podkreślił, że powód złożył oświadczenie woli w przedmiocie rozwiązania umowy najmu pozwanej, zatem nadto powinien wykazać na podstawie art. 84 k.c. , że błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo że wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć. Tych okoliczności faktycznych powód – w ocenie sądu pierwszej instancji - nie wykazał. Brak również było podstaw, aby ewentualnie uznać, że błąd został wywołany przez pracownika pozwanej podstępnie w rozumieniu art. 86 k.c. W orzeczeniu podkreślono także, iż powód nie wykazał aby złożył pozwanej oświadczenie w przedmiocie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, co jest niezbędne na podstawie art. 88 § 1 k.c. , aby wywołać skutek w postaci bezwzględnej nieważności oświadczenia woli, a termin na złożenie takiego oświadczenia wynosi rok od wykrycia błędu ( art. 88 § 2 k.c. ). Za takie oświadczenie woli w przedmiocie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu – w ocenie sadu pierwszej instancji - nie może być uznane pismo powoda z dnia 11 lipca 2011 r. - karta 35, 36, co podnosił pełnomocnik powoda. Sąd pierwszej instancji, podkreślił, że z treści tych pism nie wynika, że powód uchyla się od skutków prawnych oświadczenia rzekomo złożonego pod wpływem błędu w przedmiocie rozwiązania umowy najmu. To również wyklucza pozytywne uwzględnienie powództwa. W konsekwencji Sąd Rejonowy uznał, że powód nie wykazał, aby w dniu 18 grudnia 1996 r. działał pod wpływem błędu, składając oświadczenie o rozwiązaniu umowy najmu, że błąd został wywołany przez pozwaną (jej pracownika), chociażby bez jej winy, albo że pozwana wiedziała o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć, że skutecznie złożył oświadczenie w przedmiocie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia złożonego pod wpływem błędu. Powyższe ustalenia i rozważania doprowadziły w konsekwencji do uznania powództwa za nieuzasadnione i jego oddalenia w punkcie 1 wyroku. Odstąpienie od obciążenia powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanej Gminy M. S. Sąd Rejonowy oparł o treść art. 102 k.p.c. Uwzględnienie wniosku pełnomocnika powoda co do przyznania wielokrotności stawki wynagrodzenia sąd rejonowy motywował widocznie zwiększonym nakładem pracy pełnomocnika powoda. Apelacją datowaną na dzień 12 października 2015 r. powód zaskarżył wskazane orzeczenie zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych polegający na dowolnym przyjęciu przez Sąd Rejonowy, iż powód w dacie rozwiązania umowy najmu lokalu mieszkalnego nie znajdował się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli, a nadto że jego decyzja pozbawiona była wpływów zewnętrznych, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynikają wnioski przeciwne, a dokonana w tym zakresie ocena Sądu Rejonowego przekracza granice swobodnej oceny dowodów, dowolnym przyjęciu przez Sąd Rejonowy, iż powód w dacie rozwiązania umowy najmu lokalu mieszkalnego nie działał pod wpływem błędu, podczas gdy ze spójnych i logicznych zeznań powoda wynika, iż powód wprowadzony został w błąd, nieustaleniu przez Sąd Rejonowy daty wykrycia przez powoda błędu w zakresie złożonego przez niego oświadczenia z dnia 18 grudnia 1996 r. w przedmiocie rozwiązania umowy najmu, a także naruszenie prawa materialnego tj. art. 82 kc poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd Rejonowy, iż brak świadomości albo swobody określony w art. 82 kc musi być zupełny, art. 84 § 2 kc poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy z całokształtu zebranego materiału dowodowego wynika, że przepis ten winien znaleźć zastosowanie i stać się jedną z podstaw uwzględnienia powództwa, art. 88 § 2 kc poprzez przyjęcie przez Sąd Rejonowy, iż powód nie złożył w wymaganym prawem terminie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli; Apelujący zarzucił również naruszenie prawa procesowego mającego istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia tj: art. 207 § 6 kpc w zw. z art. 217 kpc w zw. z art. 233 kpc poprzez bezpodstawne oddalenie wniosku dowodowego w zakresie uzupełniającej opinii biegłego sądowego z zakresu psychologii, w sytuacji gdy opinia ta mogłaby mieć decydujący wpływ na zapadłe w sprawie orzeczenie i rozstrzygnąć o zdolności rozpoznawania i przewidywania skutków oświadczenia woli powoda złożonego pod wpływem błędu wywołanego przez osobę trzecią, art. 286 kpc poprzez niezażądanie przez Sąd Rejonowy dodatkowej opinii biegłego z zakresu psychologii w sytuacji gdy, dotychczasowe opinie wydane w sprawie nie rozstrzygnęły wszystkich okoliczności niezbędnych do prawidłowej oceny sprawy, w szczególności w zakresie możliwości rozpoznania i przewidywania skutków działań powoda pozostającego w błędnym przekonaniu o treści oświadczenia i jego konsekwencjach, art. 233 kpc poprzez przekroczenie przez Sąd Rejonowy granic swobodnej oceny dowodów, w szczególności odmowę wiary zeznaniom powoda, w sytuacji gdy były one spójne i logiczne, a ich uwzględnienie i prawidłowa ocena miały kluczowe znaczenie dla wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Wskazując na powyższe zarzuty powód zażądał zmiany zaskarżonego wyroku poprzez stwierdzenie nieważności oświadczenia woli złożonego przez powoda C. M. w dniu 18 grudnia 1996 r. w przedmiocie rozwiązania umowy najmu lokalu mieszkalnego położonego w S. przy Alei (...) z dnia 16 stycznia 1996 r. oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania według norm przepisanych za obie instancje, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w części co do punktu I i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu Szczecin - Centrum w Szczecinie z pozostawieniem temu Sądowi orzeczenia o kosztach procesu, w tym kosztach zastępstwa procesowego, za wszystkie instancje. Zażądano nadto przyznania pełnomocnikowi powoda radcy prawnemu K. K. kosztów udzielonej powodowi pomocy prawnej z urzędu, w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej określonej w właściwych przepisach, przyjmując oświadczenie, iż koszty te przez stronę nie zostały w żadnym zakresie pokryte. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd Rejonowy dokonał błędnej wykładni normy prawnej zawartej w art. 82 kc w konsekwencji czego doszedł do przekonania, iż wyłącznie całkowity brak świadomości albo swobody może być podstawą wady oświadczenia woli, o której stanowi przepis art. 82 kc. Powyższe założenie w ocenie powoda jest zaś błędne. W ocenie apelującego art. 82 kc nie wymienia zamkniętego katalogu przyczyn pozostawania w stanie wyłączającym świadome lub swobodne wyrażenie woli. Wobec powyższego, całkowicie bezpodstawnym było ustalenie przez Sąd Rejonowy, iż z uwagi na brak choroby psychicznej, czy upośledzenia umysłowego powoda nie znajdował się on w stanie wyłączającym swobodne, czy świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Zdaniem skarżącego brak stwierdzenia upośledzenia umysłowego nie jest bowiem przesłanką wystarczającą do niewystępowania stanu wyłączającego świadomość. Zdaniem powoda stan braku świadomości nie musi być całkowity i zupełny, jednakże częściowe wyłączenie świadomości musi być znaczne. Stan wyłączający świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli nie oznacza zatem całkowitego zniesienia świadomości. Wystarczające jest zaś istnienie takiego stanu, który powoduje brak rozeznania, niemożność rozumienia posunięć własnych i posunięć innych osób oraz niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania. W konsekwencji powyższego – w ocenie powoda - ustalenie stanu faktycznego w zakresie wystąpienia wady oświadczenia woli określonej w art. 82 kc nie zostało przez Sąd Rejonowy rozpoznane w sposób wszechstronny i całkowity, co doprowadziło do błędnej oceny prawnej przedmiotowej sprawy. Strona powodowa wskazała również, iż sporządzone w niniejszym postępowaniu opinie biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii wyraźnie wskazują, iż powód jest osobą ociężałą umysłowo, a jego poziom funkcjonowania intelektualnego jest poniżej przeciętnej. Sąd Rejonowy dokonując oceny świadomości i swobody decyzji powoda pominął te okoliczności i skupił swoją uwagę wyłącznie na konkluzjach wypływających z opinii biegłych nie oceniając sprawy przez pryzmat poziomu zdolności intelektualnych i społecznych powoda które nasuwają wnioski, iż złożone w dniu 18 grudnia 1996 r. oświadczenie powoda w zakresie rozwiązania umowy najmu obarczone jest wadą i w konsekwencji nieważne. Strona wnosząca środek odwoławczy podważyła zasadność odmowy przez Sąd Rejonowy wiary zeznaniom powoda, podnosząc, że opinie psychiatryczne i psychologiczne w żadnym stopniu nie wskazują, ażeby powód posiadał skłonności do konfabulacji, zaś spójność składanych przez niego wyjaśnień i zeznań, jak również całość materiału dowodowego, nie można przyjąć, iż powód byłby w stanie opisywany przez niego stan faktyczny wykreować. W ocenie apelującego, sąd pierwszej instancji bezpodstawnie oddalił wniosek dowodowy w zakresie uzupełniającej opinii biegłego sądowego, który mógłby wpłynąć na ocenę sprawy. Nie zbadano bowiem jakie konsekwencje na zdolność rozpoznawania oraz składania oświadczeń woli oraz przewidywania ich konsekwencji ma wprowadzenie powoda w błąd. Podkreślono również, że wniosek ten nie był spóźniony bowiem strona powodowa nie mogła wniosku tego złożyć wcześniej, gdyż nie posiada w tym zakresie wystarczającej, specjalistycznej wiedzy. Tak więc dopiero opinia biegłego umożliwiła, a de facto uwypukliła, konieczność zgłoszenia takiego wniosku. Apelujący uznał, że Sąd Rejonowy uznając brak błędu ograniczył się de facto do powtórnego przytoczenia wniosków wypływających z opinii biegłych dotyczących jego stanu zdrowia. Sąd Rejonowy – w ocenie strony skarżącej - całkowicie pominął natomiast faktyczną kwestię, na którą wskazywał powód dotyczącą wprowadzenia go w błąd przez osobę trzecią. W ocenie powoda, pominięto fakt, iż C. M. zamierzając na bliżej nie określony czas wyjechać z miasta zwrócił się z prośbą o pomoc do urzędników, zgłosić swój wyjazd i wskazał wyraźnie, iż klucze do lokalu oddaje bratu, na wypadek gdyby zaistniała konieczność wejścia do tego lokalu. Działając w zaufaniu do pracowników Administracji (...) podpisał przyniesiony przez pracownika dokument będąc przekonanym, iż jego treść odpowiada wyrażonym uprzednio oczekiwaniom. W ocenie skarżącego nadto, Sąd Rejonowy w ogóle nie ustalił kiedy powód wykrył swój błąd, a w konsekwencji, od którego momentu należy liczyć termin do złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 88 § 2 kc. Sąd Rejonowy pominął również okoliczność, iż powód z uwagi na swoją nieporadność, jak również brak możliwości uzyskania konkretnych, i zrozumiałych informacji co do stanu prawnego dotyczącego jego lokalu nie był w stanie złożyć całkowicie poprawnego i jednoznacznego oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych złożonego oświadczenia dotyczącego rozwiązania stosunku najmu, a nadto nie był świadom powyższego. Zdaniem C. M. wielokrotnie zwracał się on z prośbą o wyjaśnienie stanu prawnego lokalu, wydanie mu stosownych dokumentów etc. W odpowiedzi na powyższe wezwania – co podkreślono - powód był zbywany, wielokrotnie odsyłany bez udzielenia mu stosownych wyjaśnień, go także o niemożliwości zapoznania się przez niego z aktami dotyczącymi lokalu. Nadto poddawano wątpliwości, czy powód kiedykolwiek posiadał jakikolwiek tytuł do przedmiotowego lokalu. Całokształt powyższych okoliczności pozwala więc – zdaniem powoda - stwierdzić, iż przez okres niemal 2 lat pozbawiony był on możliwości uzyskania jasnych informacji co do lokalu którego był najemcą, a wszelkie działania organów i instytucji, do których zwracał się o pomoc, były nakierowane na uniemożliwienie mu pozyskania informacji i podjęcie działań mających na celu odzyskanie lokalu. Sąd Rejonowy – jak twierdzi skarżący - pominął przy tym natomiast pozostałe pisma, których wszechstronna ocena pozwoliłaby na ustalenie, iż powód wielokrotnie, próbował wyjaśnić zaistniałą sytuację związaną z rozwiązaniem umowy najmu. De facto dopiero w piśmie z dnia 11 sierpnia 2011 r., powód został jednoznacznie poinformowany, iż umowa najmu została rozwiązana na mocy porozumienia stron z dnia 18 grudnia 1996 r. Kolejno zauważyć należy, iż w piśmie z dnia 4 stycznia 2012 r. powód po raz kolejny zażądał wyjaśnienia sprawy lokalu, którego był najemcą oraz wskazał, iż podsunięto mu do podpisania rezygnację z lokalu. Powód wielokrotnie złożył zatem - jak twierdzi - oświadczenia w których zaprzeczał złożeniu oświadczenia o rozwiązaniu umowy najmu i chciał uchylić się od wynikających z tego oświadczenia skutków. W odpowiedzi na apelację Gmina M. S. wniosła o jej oddalenie w całości i zasądzenie na rzecz pozwanej od powoda kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej określonej w obowiązujących przepisach. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja powoda okazała się bezzasadna. W myśl art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, która ma miejsce wówczas, gdy droga sądowa była niedopuszczalna, strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany, a także jeżeli o to samo roszczenie między tymi samymi stronami toczy się sprawa wcześniej wszczęta albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw oraz jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu ( art. 379 pkt 1-6 k.p.c. ). Żadna ze stron nie podważała ważności niniejszego postępowania. Również w ocenie Sądu orzekającego, w niniejszej sprawie nie wystąpiła którakolwiek z w/w przesłanek. Podkreślenia wymaga, iż w postępowaniu apelacyjnym sąd drugiej instancji powinien dokonać oceny prawnej, naprawiając wszystkie dostrzeżone naruszenia prawa materialnego popełnione przez sąd pierwszej instancji, bez względu na to czy zostały wskazane w apelacji (…) – por. Metodyka pracy sędziego w sprawach cywilnych, H. P. , Wyd 4, k. 455. Przepis artykułu 189 k.p.c. nie jest normą prawa procesowego, mimo iż znajduje się w przepisach kodeksu postępowania cywilnego (por. m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 3 czerwca 2015 r., sygn. akt: I ACa 149/15; Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2015 r. VI ACa 951/14; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29 maja 2013 r. V Aca 163/13). Zgodnie z art.189k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa , gdy ma w tym interes prawny. Prewencyjny charakter powództwa o ustalenie wynika z istoty stosunku prawnego w żądaniu samodzielnego ustalenia prawa lub stosunku prawnego. Interes ten z reguły odpada, gdy prawo powoda zostało już naruszone i istnieje możliwość dochodzenia świadczenia wynikającego z naruszenia. Wyjątkowo tylko orzecznictwo uznaje dopuszczalność żądania ustalenia stosunku prawnego lub prawa „obok” możliwości dochodzenia świadczenia , a to wówczas, gdy ze spornego stosunku wynikają dale idące skutki , których powództwo o świadczenie nie wyczerpuje. Rozpoznając niniejsze rozstrzygnięcie sąd orzekający zweryfikował zatem ustalenia Sądu pierwszej instancji w zakresie legitymacji czynnej strony apelującej uznając, iż wyrażony w przywołanym artykule interes prawny powoda de facto nie zaistniał. Jeżeli zaś żądanie pozwu dotyczyło ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego w określonej wcześniejszej chwili, przesłankami powództwa z art. 189 k.p.c. są interes prawny powoda oraz istnienie lub nieistnienie wskazanego w pozwie stosunku prawnego w tej chwili (z dnia 4 kwietnia 2014 r. II CSK 403/13 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2014 r. II CSK 403/13). Z przeprowadzonego zaś przez Sąd pierwszej instancji postępowania dowodowego wynika, iż chwili składania przez powoda niniejszego powództwa, przedmiot najmu nie istniał. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż będący uprzednio przedmiotem najmu pokój o pow. 15.5 m(2) w 1998 r. znajdujący się w S. przy al. (...) , stał się faktycznie częścią lokalu nr (...) poł. przy ul. (...) w S. i został sprzedany M. S. i W. S. . W chwili wniesienia pozwu Gmina M. S. nie była więc właścicielem wskazanego lokalu i nadal nim nie jest, a zatem nawet w przypadku ustalenia nieważności złożonego przez powoda oświadczenia o rozwiązaniu umowy najmu, ten stosunek najmu nie będzie mógł funkcjonować pomiędzy stronami tej sprawy i co do przedmiotu najmu opisanego w pozwie. Już ta okoliczność była wystarczająca by uznać, że rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego jest rozstrzygnięciem co do zasady prawidłowym. Analiza przeprowadzonego postępowania wskazuje, iż Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, a na ich podstawie wyprowadził prawidłowe wnioski, stosując właściwe przepisy prawa materialnego . W związku z tym Sąd Okręgowy nie uznał zarzutu błędnego przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji , na skutek niewłaściwej wykładni przepisów art. 82, 84 k.c. , że powód nie znajdował się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne wyrażenie woli, czy też, że nie działał on pod wpływem błędu. Zgodnie z art. 82 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych. Wada określona w powyższym przepisie polega na nieprawidłowym funkcjonowaniu mechanizmu woli i obejmuje dwa stany faktyczne: wyłączenie świadomości i wyłączenie swobody. Obojętne jest, czy takie stany są trwałe, czy tylko przejściowe. O świadomym powzięciu decyzji i wyrażeniu woli można mówić wtedy, gdy składający oświadczenie woli czyni to z pełnym rozeznaniem treści swego oświadczenia i skutków, które chce przez nie osiągnąć . Świadomość dotyczy powzięcia decyzji i wyrażenia woli. Powody i rodzaj stanu wyłączającego świadomość nie mają znaczenia prawnego. Stan wyłączający swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli może być rozumiany tylko jako stan , w którym możliwość wolnego wyboru jest całkowicie wyłączona. Określenie stopnia świadomości osoby składającej oświadczenie woli wymaga wiadomości specjalnych , którymi dysponują lekarze odpowiednich specjalności ( art. 278§1 k.p.c. ), stąd też Sąd Rejonowy słusznie przeprowadził dowód z opinii dwóch biegłych sądowych z zakresu psychiatrii i psychologii. Opinie biegłych okazały się jednoznaczne, a oparte były na całokształcie materiału dowodowego, w tym na zeznaniach powoda. Z dokonanych ustaleń wynikało, że sprawność intelektualna powoda C. M. mieściła się w granicach przedziału „niższej niż przeciętna”, jednak nic nie wskazywało na to, aby powód z uwagi na posiadany poziom zdolności intelektualnych nie był w stanie przewidzieć konsekwencji własnych działań dokonywanych w 1996 roku. Opinie biegłych zostały sformułowane w sposób wyczerpujący, logiczny i jasny, a wywiedzione w opiniach konkluzje, wskazują, że powód miał zamiar rozwiązać umowę najmu i przewidywał konsekwencje swojego działania. Nic nie wskazuje na to, że powód w dniu 18 grudnia 1996 r. nie był w stanie realnie ocenić treści i skutków składanych przez siebie oświadczeń woli, w szczególności oświadczenia o rozwiązaniu umowy najmu. Przy tym podkreślenia wymaga, iż stan świadomości powoda (co stwierdzili biegli), w dacie rozwiązania umowy nie został wyłączony z jakimkolwiek zakresie, nawet chwilowo, mimo iż powód obarczony jest ociężałością umysłową ,a jego poziom funkcjonowania intelektualnego ocenia się poniżej przeciętnej. Te okoliczności , na które powołuje się apelujący zostały przez biegłych uwzględnione. Zbędne było przeprowadzanie dowodu z opinii kolejnych biegłych. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego – co słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji – wykluczyła zatem możliwość przyjęcia nieważności złożonego oświadczenia woli. Tym samym nie był także trafnym zarzut przekroczenia przez Sąd pierwszej instancji granic swobodnej oceny dowodów poprzez nieuwzględnienie „spójnych i logicznych” zeznań powoda. Dowód z przesłuchania powoda, jako dowód posiłkowy, wobec powzięcia przez Sąd wskazanych wyżej wiadomości specjalnych, analizy zgromadzonych dokumentów nie mógł doprowadzić do innych - niż ustalone - konkluzji. Odmienna ocena materiału dowodowego byłaby jednoznacznie sprzeczna z logicznym tokiem rozumowania oraz doświadczeniem życiowym. Przechodząc do kolejnej wady oświadczenia woli treść art. 84 §1-2 k.c. wskazuje, że w razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej. Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny). Według powszechnie przyjętego określenia, błąd polega na fałszywym, mylnym wyobrażeniu o otaczającej rzeczywistości. W tym znaczeniu błąd oznacza pewną zaszłość psychiczną i wyraża się w mylnym wyobrażeniu o rzeczywistym stanie sprawy (o prawdziwym stanie rzeczy) lub w ogóle brakiem takiego wyobrażenia. Ujmując ogólnie, o błędzie mówimy wówczas, gdy zachodzi niezgodność między rzeczywistością a jej odbiciem w świadomości podmiotu (por. m.in. Księżak Paweł (red.), Pyziak-Szafnicka Małgorzata (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Część ogólna, wyd. II). Powód wskazywał, że pismo z dnia 18 grudnia 1996 r, zostało przez niego podpisane w pośpiechu, na korytarzu, a pracownik pozwanej miał zgiąć to pismo po to aby uniemożliwić mu jego przeczytanie. Okoliczności tych powód nie wykazał jakimkolwiek dowodem. Ponadto twierdzenia te, w kontekście podejmowanych przez powoda szeregu rozsądnych działań - tj. zawarcia związku małżeńskiego, wymeldowania się spod adresu przy ulicy (...) , wyprowadzenia się do żony do Z. , zamieszkiwania w tym miejscu przez okres kilkunastu lat i znalezienia tam pracy , a co więcej braku zainteresowania mieszkaniem i pozostawionych w nim mebli– pozostają nielogiczne i sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. W żaden sposób nie można przyjąć, że podpisanie wskazanego dokumentu było spowodowane mylnym wyobrażeniem o otaczającej rzeczywistości, skoro powód powziął – po dokonaniu wskazanej czynności - tak istotne życiowo i rozciągnięte w czasie opisane wyżej działania. Poprawnie ustalono także okoliczność nie wykazania przez powoda złożenia oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu. Przepis art. 88 § 1-2 k.c. stanowi, iż uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie. Uprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu - z upływem roku od jego wykrycia, a w razie groźby - z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał. Przy tym w doktrynie przyjmuje się, że oświadczenie o uchyleniu powinno być złożone w formie pisemnej ad probationem, skoro rygor nieważności nie został zastrzeżony. Wymóg zachowania formy szczególnej oznacza wykluczenie możliwości uchylenia się w sposób dorozumiany. Uchylenie musi być wyraźne i niebudzące wątpliwości. Ponowna analiza pism stanowiących „prośby” nie daje jednak Sądowi odwoławczemu podstaw do - pozytywnej dla powoda – weryfikacji skuteczności złożonego oświadczenia o uchyleniu. Niebudzące wątpliwości oświadczenie powoda w ogóle nie miało bowiem miejsca. W tym miejscu należy również zauważyć , że sam powód zeznał(k.159akt), iż jesienią , w październiku lub listopadzie 1997r. powziął wiedzę, iż mieszkanie zostało zajęte przez innych lokatorów i nie ma dokumentów świadczących o posiadaniu przez niego tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego, czyli można byłoby uznać, że już wtedy rozpoczął swój bieg roczny termin przewidziany cytowanym przepisem prawa do uchylenia się skutecznie od skutków prawnych błędnego oświadczenia woli. Podkreślić należy, że zgodnie z zasadami procesu cywilnego ciężar gromadzenia materiału dowodowego spoczywa na stronach ( art. 232 k.p.c. , art. 3 k.p.c. , art. 6 k.c. ). Jego istota sprowadza się zaś do ryzyka poniesienia przez stronę ujemnych konsekwencji braku wywiązania się z powinności przedstawienia dowodów. Skutkiem braku wykazania przez stronę prawdziwości twierdzeń o faktach istotnych dla sprawy jest tylko to, że twierdzenia takie zasadniczo nie będą mogły leżeć u podstaw sądowego rozstrzygnięcia. Strona, która nie udowodni przytoczonych twierdzeń, utraci korzyści, jakie uzyskałaby aktywnym działaniem. Przedstawienie przez stronę dowodu w celu wykazania określonych twierdzeń o faktach, z których wywodzi dla siebie korzystne skutki, jest więc nie tyle jej prawem czy obowiązkiem procesowym, co ciężarem procesowym, wynikającym i zagwarantowanym przepisami prawa, przede wszystkim w jej własnym interesie. To interes strony nakazuje jej podjąć wszelkie czynności procesowe w celu udowodnienia faktów, z których wywodzi korzystne skutki prawne. Na powodzie ciążył więc ciężar wykazania przesłanek wady oświadczenia woli, na którą formułując żądanie się powoływał, a zatem zaistnienie błędu, złożenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków wadliwego oświadczenia i zachowanie terminu. Powód swemu obowiązkowi nie podołał. Skoro zatem powód nie wykazał, że działał pod wpływem błędu składając oświadczenie o rozwiązaniu umowy najmu, że błąd został wywołany przez pozwaną albo że pozwana o błędzie wiedziała i z łatwością mogła błąd zauważyć oraz tego, że skutecznie złożył oświadczenie w przedmiocie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia złożonego pod wpływem błędu (brak zaistnienia przesłanki 88 § 1 k.c ), to należy uznać, że powództwo zostało rozstrzygnięte przez Sąd Rejonowy prawidłowo. Skoro zaś Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał ,że powód nie działał pod wpływem błędu, zatem nie było koniecznym (na co wskazuje powód w zarzutach apelacyjnych) badanie tego „jakie konsekwencje na zdolność rozpoznawania oraz składania oświadczeń woli oraz przewidywania ich konsekwencji ma wprowadzenie powoda w błąd”. Ze wskazanych przyczyn konieczność przeprowadzenia wymienionego dowodu w ogóle bowiem nie powstała, nie wynikała – jak twierdzi powód - z przedstawionej dotychczas opinii oraz – co nie budzi wątpliwości Sądu Okręgowego – jej konsekwencją byłoby nieusprawiedliwione przewlekanie postępowania. Co podkreślono zaś wyżej, w ocenie Sądu złożone w sprawie opinie w sposób kompleksowy i całościowy dostarczyły specjalistycznej wiedzy niezbędnej do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Powyższe czyni bezpodstawnymi zarzuty powoda, w zakresie naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 207, 217 i 286 k.p.c. Mając na względzie powyższe, orzeczono jak w pkt 1 sentencji. Punkt 2 sentencji Sąd Okręgowy oparł o treść art. 102 k.p.c. stwierdzając, że przemawia za tym charakter sprawy oraz sytuacja majątkowa powoda. Zasadność punktu 3 sentencji znajduje odzwierciedlenie w treści art. 22(3) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz §12 ust. 1 pkt 1) w zw. z §6 pkt 1) w. zw z § 2 ust 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu . Sąd uznał, iż charakter sprawy, okres jej trwania oraz zakres przedsięwziętych przez pełnomocnika powoda czynności uzasadnia przyznanie pięciokrotnej wysokości stawki podstawowej. Mając na względzie powyższe, orzeczono jak w pkt 2 sentencji. SSO Tomasz Sobieraj SSO Zbigniew Ciechanowicz SSR del. Aneta Mikołajuk