II CA 1607/13

Sygn. akt II Ca 1607/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 marca 2014r Sąd Okręgowy we Wrocławiu II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia SO Urszula Kubowska- Pieniążek (spr.) Sędzia SO Monika Kuźniar Sędzia SO Elżbieta Sobolewska-Hajbert Protokolant: Elżbieta Biała po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2014r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa W. M. , E. B. , U. M. , P. M. i A. M. (1) przeciwko E. S. , M. S. i J. S. o wydanie nieruchomości na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Rejonowego w Trzebnicy z dnia 18 września 2013 r. sygn. akt I C 29/11 I. zmienia zaskarżony wyrok w punktach I i II w ten sposób, że nakazuje pozwanym, aby wydali powodom część działki numer (...) o powierzchni 0,0195 ha zaznaczonej kolorem czerwonym na załączniku nr 1 do opinii biegłego sądowego z zakresu geodezji T. M. z dnia 1 czerwca 2013r. oraz zasądza od pozwanych na rzecz powodów solidarnie 885,14 zł kosztów procesu; II. zasądza solidarnie od pozwanych na rzecz powodów 550 zł kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt II Ca 1607/13 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 września 2013 r. Sąd Rejonowy w Trzebnicy I Wydział Cywilny oddalił powództwo W. M. , E. B. , U. M. , P. M. , A. M. (1) przeciwko E. S. , M. S. i J. S. o wydanie nieruchomości, zasadzając równocześnie od powodów na rzecz pozwanych kwotę 2.800,88 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy wskazał, iż w toku sprawy ustalono, że spór stron sprowadzał się do ustalenia czy doszło do zasiedzenia przez pozwanych spornej części działki nr (...) stanowiącej współwłasność powodów, dla której Sąd Rejonowy w Trzebnicy prowadzi księgę wieczystą nr (...) , przylegającą do działki pozwanych nr (...) , dla której Sąd Rejonowy w Trzebnicy prowadzi księgę wieczystą nr (...) . Sąd pierwszej Instancji wskazał, ponadto że działka powodów numer (...) stanowiła najpierw własność Skarbu Państwa a powodowie zaś byli wyłącznie użytkownikami wieczystymi tej działki. Dopiero na podstawie decyzji Przewodniczącego Urzędu Miasta i Gminy T. z dnia 21 marca 2000 roku prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, w obrębie której znajduje się działka powodów numer (...) , zostało przekształcone w prawo własności. Zgodnie bowiem z nieobowiązująca już regulacją zawartą w art. 177 k.c. , do roku 1990 nie było możliwe zasiedzenie działki numer (...) (w tym również spornej części tej działki, graniczącej bezpośrednio z działką pozwanych numer (...) ). Gdyż nie można było nabyć przez zasiedzenie własności nieruchomości państwowych. W związku z nowelizacja Kodeksu cywilnego bieg zasiedzenia nieruchomości państwowych mógł się rozpocząć dopiero od dnia 1 października 1990 roku, lecz osoby, które były posiadaczami samoistnymi takich nieruchomości przed dniem 1 października 1990 roku, mogły skorzystać ze skróconych terminów zasiedzenia, gdyż wobec tychże osób kodeksowe terminy ulegały skróceniu o czas trwania tego posiadania, lecz nie więcej niż o połowę. Sad I instancji zważył, że do okresów posiadania można również doliczyć okresy posiadania poprzednich posiadaczy samoistnych ( art. 176 k.c. ). Sąd wskazał, że termin zasiedzenia przez pozwanych działki numer (...) rozpoczął swój bieg z dniem 1 października 1990 roku, jednakże okres zasiedzenia stosownie do postanowień wyżej wskazanej ustawy uległ skróceniu. We wskazanym dniu właścicielami działki numer (...) byli: B. J. w udziale wynoszącym ¼, Z. D. w udziale wynoszącym ¼ oraz E. i M. S. w udziale wynoszącym ½, przysługującym im na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej. Wobec powyższego w dniu 1 października 1990 roku, tj. w dniu, w którym mógł rozpocząć się bieg terminu zasiedzenia działki powodów numer (...) właścicielami działki numer (...) byli: B. J. w udziale wynoszącym ¼, Z. D. w udziale wynoszącym ¼ oraz E. i M. S. w udziale wynoszącym ½, przysługującym im na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej. Już od momentu nabycia własności działki numer (...) , a więc od 1948 roku, jej właściciele nieprzerwanie korzystali ze spornej części działki numer (...) i byli przekonani, że są właścicielem tej części gruntu – zarówno poprzednicy prawni, jak i sami pozwani byli przekonani, że sporny pas gruntu stanowi część działki (...) . Majac na względzie, ze stan prowadzący do zasiedzenia spornej części działki numer (...) istniał od 1948 roku, Sąd Rejonowy uznał, ze termin zasiedzenia podlegał maksymalnemu skróceniu tj. o piętnaście lat, a jego upływ tego nastąpił z dniem 1 października 2005 roku kiedy właścicielami nieruchomości byli pozwani, mogący na podstawie art. 176 k.c. doliczyć do swojego czasu czas posiadania przez poprzednika prawnego. Powyższy wyrok w całości zaskarżyli powodowie zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, mającą istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a polegającą na błędnym przyjęciu, że okres posiadania części rokiem 1949 r. a 1990 r. zaliczyć należy na rzecz osób będących jej posiadaczami w dniu 1 października 1990 r. - B. J. oraz E. i M. S. , podczas gdy z zeznań szeregu przesłuchiwanych świadków wynika, ze sporny teren od 1961 r. był we władaniu G. i A. M. (2) i ich następców prawnych, a część działki przy tym traktowana była przez mieszkańców jako teren ogólnodostępny, co czyniło rozważania w przedmiocie zasiedzenia bezprzedmiotowym. Ponadto powodowie zarzucili zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia a to art. 233 k.p.c. poprzez bezpodstawne pominięcie dowodów z dokumentów: wniosku Wydziału (...) Urzędu Powiatowego w T. do Powiatowego Biura Notarialnego w T. z dnia 19 listopada 1974 r. o dokonanie zmiany w księdze wieczystej działki gruntu nr (...) ; decyzji Naczelnika Miasta i Gminy T. z dnia 1 kwietnia 1987 r. zatwierdzającej projekt podziału działki gruntu nr (...) ; decyzji o pozwoleniu na budowę domu mieszkalnego jednorodzinnego na działce nr ewid. gruntów (...) ; pisma z dnia 30 lipca 2002 r. Urzędu Miasta i Gminy T. do W. M. zawierającego wskazanie powierzchni działki nr (...) oraz okoliczności, ze od 1985 r. nie dokonano żadnej formalnej zmiany granic powierzchni działki,; decyzji nr (...) z dnia 27 marca 2000 r. Przewodniczącego Miasta i Gminy T. na mocy której przekształcono prawo użytkowania wieczystego działki gruntu nr (...) o powierzchni 795 m ( 2 ) w prawo własności; zaświadczenia Urzędu Miasta i Gminy T. potwierdzającego fakt opłacania przez powodów podatku od nieruchomości za cała działke oznaczona nr (...) o powierzchni 795 m ( 2) . Powodowie zarzucili także naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. poprzez nie wyjaśnienie w uzasadnieniu rozstrzygniecia, dlaczego Sad odmówił wiarygodności i mocy dowodowej zeznań świadków B. B. , T. K. , i S. S. . Apelujący wnieśli o zmianie zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa i nakazanie pozwanym E. i M. S. aby wydali zajętą bezprawnie część działki nr (...) (pas gruntu o powierzchni 191 m 2 )m stanowiącej współwłasność powodów opisaną w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Trzebnicy nr (...) , przylegającą do działki pozwanych nr (...) , dla której Sąd Rejonowy w Trzebnicy prowadzi księgę wieczystą nr (...) . Równocześnie powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanych na ich rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, ewentualnie wnosząc o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sad Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja zasługiwała na częściowe uwzględnienie. Powództwo W. M. , E. B. , A. M. (1) , U. M. i P. M. przeciwko E. i M. małżonkom S. oraz J. S. o wydanie części nieruchomości tj. części działki nr (...) stanowiącej współwłasność powodów, dla której Sąd Rejonowy w Trzebnicy prowadzi księgę wieczystą nr (...) , przylegającą do działki pozwanych nr (...) , dla której Sąd Rejonowy w Trzebnicy prowadzi księgę wieczystą nr (...) , znajdowało swoje oparcie w powództwie windykacyjnym przewidzianym w art. 222 § 1 k.c. Zgodnie z treścią wskazanego artykułu właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy zważył, że działka nr (...) położona przy ul. (...) w T. , stanowiąca współwłasność powodów, dla której Sąd Rejonowy w Trzebnicy prowadzi księgę wieczystą nr (...) do dnia 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa a następnie Gminy T. . Powodowie pozostawali użytkownikami wieczystymi tejże nieruchomości, uprzednio położonej pod adresem ul. (...) o powierzchni 720 m 2 na podstawie zawartej przez ich poprzedników prawnych umowy sprzedaży budynków i oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości z dnia 31 grudnia 1974 r. (działka gruntu oznaczona geodezyjnie jako nr (...) ). Decyzją Przewodniczącego Urzędu Miasta i Gminy T. z dnia 27 marca 2000 roku prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, w obrębie której znajduje się działka powodów numer (...) o powierzchni 795 m 2 , zostało przekształcone w prawo własności. Zgodnie z obowiązującą do dnia 1 października 1990 r. regulacją zawartą w art. 177 k.c. , niemożliwym pozostawało nabycie przez zasiedzenie własności nieruchomości państwowych. Możliwość ta została wprowadzona ustawą z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny , implikującą rozpoczęcie biegu terminu zasiedzenia nieruchomości państwowych od dnia 1 października 1990 roku. Sąd Okręgowy uwzględnił, że wskazana ustawa uprawniała posiadaczy samoistnych takich nieruchomości przed dniem 1 października 1990 roku, do skrócenia aktualnych kodeksowych terminów o czas trwania tego posiadania, lecz nie więcej niż o połowę. Tym samym, przyjmując, że pozwani zgodnie z podniesionym zarzutem pozostawali w dacie wejścia w życie przedmiotowej nowelizacji samoistnymi posiadaczami spornej nieruchomości, bieg terminu przedawnienia, co do zasady mogli skrócić do lat 15, a termin ten zacząłby swój bieg z dniem 1 października 1990 r. Ponownie podkreślić należy, że nieruchomość ta stanowiła aż do dnia 27 marca 2000 r. własność najpierw Skarbu Państwa a następnie jednostki samorządu terytorialnego – Gminy T. . Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury,( m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2008 r. III CZP 68/08, OSNC 2009/7-8/109, OSP 2010/4/41, Biul.SN 2008/7/7 ) do okresu posiadania samoistnego prowadzącego do nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia nie dolicza się okresu posiadania rzeczy jako użytkownik wieczysty. Przepisy normujące prawo użytkowania wieczystego pozwalają wnioskować, że prawo użytkowania wieczystego ma dawać uprawnionemu władztwo nad nieruchomością porównywalne z uprawnieniami właściciela, jednak z zachowaniem prawa własności po stronie podmiotu publicznoprawnego. Prawo użytkowania wieczystego mimo wielu podobieństw pozostaje prawem odmiennym niż prawo własności, zatem także posiadanie nieruchomości w zakresie każdego z tych praw ma odmienny charakter. W orzecznictwie, jak i doktrynie wskazuje się, że samoistne posiadanie nieruchomości w zakresie użytkowania wieczystego to faktyczne wykonywanie władztwa nad nieruchomością, z wolą posiadania jej dla siebie, jednak w zakresie odpowiadającym treści użytkowania wieczystego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2004 r., II CK 105/03 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2000 r., IV CKN 103/00 i z dnia 17 kwietnia 1997 r., I CKU 32/97). Jak podkreśla Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 lipca 2008r wydanym w sprawie III CZP 68/08 prawa użytkowania wieczystego nie można utożsamiać z prawem własności, tak jak i posiadania w zakresie użytkowania samoistnego nie można utożsamiać z posiadaniem jak właściciel. Do okresu posiadania samoistnego prowadzącego do nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia nie dolicza się okresu posiadania rzeczy jako użytkownik wieczysty. Konsekwentnie nie można dopuścić, aby posiadanie w zakresie użytkowania wieczystego zostało doliczone do okresu faktycznego wykonywania uprawnień właścicielskich. Mimo że w praktyce trudności może nastręczać rozróżnienie posiadania właścicielskiego i posiadania jak użytkownik wieczysty, nie zmienia to jednak faktu, że są to dwa rodzaje posiadania, które mogą prowadzić do nabycia w drodze zasiedzenia różnych praw. W tym miejscu godzi się ponownie przypomnieć na skutek decyzji z dnia 27 marca 2000r prawo wieczystego użytkowania spornej działki zostało przekształcone w prawo własności i stało się to przed upływem terminu zasiedzenia. Tym samym prawo , które w drodze zasiedzenia miałoby zostać nabyte przez pozwanych wygasło zanim upłynął termin . Mając na uwadze, iż pozwani w niniejszym procesie nie wykazali, aby nabyli w drodze zasiedzenia prawo własności spornej nieruchomości (a w obliczu powyższego obiektywnie uczynić nie mogli, gdyż nie istniał odpowiedni ku temu przedmiot, nieruchomość stanowiła grunt oddany w użytkowanie wieczyste) przed dniem 27 marca 2000 r. tym samym uznać należy, że termin zasiedzenia wobec części działki nr (...) położonej przy ul. (...) w T. rozpoczął bieg przeciw właścicielom tejże nieruchomości (powodom) w dniu 27 marca 2000 r. Sąd Okręgowy w pełni podziela niekwestionowane przez strony postępowania ustalenia biegłego sądowego z zakresu geodezji zawarte w opinii z dnia 1 czerwca 2013 r. sporządzonej na okoliczność ustalenia granicy prawnej miedzy nieruchomościami należącymi do powodów i pozwanych, a ponadto na okoliczność ustalenia obszaru przygranicznego, który według powodów został zajęty przez pozwanych, a który stanowi własność powodów, a według pozwanych stał się ich własnością w wyniku zasiedzenia, stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którymi grunt ten obejmuje powierzchnię 0,0195 ha i na sporządzonej przez biegłego mapce ulokowany jest na obszarze zaznaczonym kolorem czerwonym (załącznik nr 1 do opinii). Tym samym, uznając podniesiony przez pozwanych zarzut pozwanych nabycia przez E. S. , M. S. oraz poprzedniczkę pozwanej J. S. – B. J. w drodze zasiedzenia prawa własności spornej części nieruchomości ( działki powodów nr (...) położonej przy ul. (...) w T. ) za bezzasadny, Sąd Okręgowy uwzględnił żądanie powodów, a zgłoszone przez nich zarzutu apelacyjne pozostawały bez znaczenia dla rozpoznania sprawy. Mając na uwadze wskazane ustalenia biegłego geodety, zasadnym pozostawało uwzględnienie żądania powodów i nakazanie pozwanym, aby wydali powodom części działki nr (...) stanowiącej współwłasność powodów, dla której Sąd Rejonowy w Trzebnicy prowadzi księgę wieczystą nr (...) , przylegającą do działki pozwanych nr (...) , dla której Sąd Rejonowy w Trzebnicy prowadzi księgę wieczystą nr (...) , o powierzchni 0,0195 ha zaznaczonej kolorem czerwonym na załączniku nr 1 do opinii biegłego sądowego z zakresu geodezji T. M. z dnia 1 czerwca 2013 r. Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy oparł na treści art. 98§1 k.p.c. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 386§1 kpc orzeczono jak na wstępie.