II CA 154/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia o zachowek wniesionego przez L. S. przeciwko spadkobiercom B. S. (1), M. S. (1) i D. S. Powódka domagała się kwoty 45.000,00 zł, wskazując, że przysługuje jej zachowek na podstawie art. 991 k.c. Sąd Rejonowy w Bełchatowie wydał wyrok wstępny, w którym uznał roszczenie za nieuzasadnione co do zasady, wyłączając z masy spadkowej wartość gospodarstwa rolnego przekazanego przez spadkodawców ich synowi i synowej umową z następcą, a nie umową darowizny. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, rozpoznając apelację powódki, uchylił zaskarżony wyrok wstępny. Jako podstawę uchylenia wskazał naruszenie przez Sąd Rejonowy art. 318 § 1 k.p.c., który nie pozwala na wydanie wyroku wstępnego oddalającego powództwo. Ponadto, Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, ponieważ nie ocenił zarzutu pozwanych dotyczącego sprzeczności roszczenia z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.), który nie został uwzględniony w uzasadnieniu wyroku. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja dopuszczalności wydania wyroku wstępnego w sprawach o zachowek oraz konieczność rozpoznania przez sąd wszystkich podniesionych zarzutów, w tym dotyczących zasad współżycia społecznego.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z umową z następcą i zachowkiem.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy, zawarta w celu uzyskania świadczeń emerytalnych, stanowi darowiznę podlegającą doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku?
Odpowiedź sądu
Sąd Rejonowy uznał, że umowa z następcą nie jest darowizną i nie podlega doliczeniu do spadku. Sąd Okręgowy nie rozstrzygnął tej kwestii, ale uchylił wyrok.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy oparł się na orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazującym na odrębny charakter umowy z następcą od umowy darowizny, podkreślając jej cel gospodarczy i społeczny oraz powiązanie z systemem ubezpieczeń społecznych rolników. Sąd Okręgowy wskazał, że ta kwestia nie była wystarczająca do oddalenia powództwa, a sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy.
Czy wyrok wstępny może być wydany w sytuacji, gdy sąd uznaje roszczenie za nieuzasadnione co do zasady?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wyrok wstępny może być wydany jedynie w przypadku pozytywnego przesądzenia o zasadności żądania co do zasady.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy powołał się na art. 318 § 1 k.p.c. oraz orzecznictwo (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach), zgodnie z którym wyrok wstępny nie może być wyrokiem oddalającym powództwo.
Czy roszczenie o zachowek może być sprzeczne z zasadami współżycia społecznego?
Odpowiedź sądu
Tak, zgodnie z art. 5 k.c., roszczenie może być oddalone, jeśli jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Uzasadnienie
Pozwani podnieśli zarzut sprzeczności roszczenia z zasadami współżycia społecznego, jednak Sąd Rejonowy nie odniósł się do tego zarzutu, co Sąd Okręgowy uznał za nierozpoznanie istoty sprawy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| L. S. | osoba_fizyczna | powódka |
| B. S. (1) | osoba_fizyczna | pozwana |
| M. S. (1) | osoba_fizyczna | pozwana |
| D. S. | osoba_fizyczna | pozwana |
| W. S. | osoba_fizyczna | spadkodawca |
| M. S. (2) | osoba_fizyczna | spadkodawca |
| Z. S. | osoba_fizyczna | spadkobierca |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 991 § § 1
Kodeks cywilny
Określa wysokość zachowku należnego zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy.
k.c. art. 991 § § 2
Kodeks cywilny
Określa roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku lub jego uzupełnienia.
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Nakazuje doliczanie darowizn do spadku przy obliczaniu zachowku.
k.c. art. 888 § § 1
Kodeks cywilny
Definiuje umowę darowizny.
k.p.c. art. 318 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa dopuszczalność wydania wyroku wstępnego.
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w przypadku nierozpoznania istoty sprawy.
u.u.s.r. art. 84
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników
Reguluje umowę z następcą.
Pomocnicze
k.c. art. 1008
Kodeks cywilny
Reguluje możliwość wydziedziczenia zstępnych, małżonka i rodziców.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Reguluje zasady współżycia społecznego jako podstawę oddalenia roszczenia.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Rejonowy art. 318 § 1 k.p.c. poprzez wydanie wyroku wstępnego oddalającego powództwo. • Nierozpoznanie przez Sąd Rejonowy zarzutu pozwanych dotyczącego sprzeczności roszczenia z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.).
Godne uwagi sformułowania
wyrok wstępny nie może być wyrokiem oddalającym powództwo • nie rozpoznał istoty sprawy
Skład orzekający
Paweł Hochman
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja dopuszczalności wydania wyroku wstępnego w sprawach o zachowek oraz konieczność rozpoznania przez sąd wszystkich podniesionych zarzutów, w tym dotyczących zasad współżycia społecznego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z umową z następcą i zachowkiem.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowej kwestii w prawie spadkowym – zachowku i jego obliczania, a także odróżnienia umowy darowizny od umowy z następcą, co jest częstym problemem w praktyce. Dodatkowo, porusza kwestię proceduralną dotyczącą wyroków wstępnych.
“Czy przekazanie gospodarstwa rolnego synowi to darowizna? Kluczowa sprawa o zachowek przed sądem.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.