II CA 142/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim wydał wyrok, którym wznowił postępowanie zakończone prawomocnym nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym. Sąd ten oddalił pierwotne powództwo oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego zwrot nienależnie wyegzekwowanych świadczeń, które zostały wyegzekwowane na podstawie tytułu wykonawczego wydanego na podrobionym dokumencie. Powód wniósł apelację, podnosząc szereg zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa procesowego, w tym błędnej wykładni przepisów o wznowieniu postępowania, naruszenia zasad procedury dowodowej oraz niezachowania terminu do złożenia skargi o wznowienie. Zarzucono również naruszenie prawa materialnego w zakresie zwrotu nienależnego świadczenia. Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację, stwierdził, że brak pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku uniemożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej i odtworzenie toku rozumowania Sądu Rejonowego. Z uwagi na ten istotny brak formalny, który uniemożliwia weryfikację prawidłowości zastosowania prawa materialnego i procesowego, Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaUzasadnienie konieczności uchylenia wyroku z powodu braku lub wadliwości uzasadnienia sądu pierwszej instancji, szczególnie w sprawach skomplikowanych faktycznie i prawnie.
Dotyczy specyficznej sytuacji braku uzasadnienia, nie rozstrzyga merytorycznie kwestii wznowienia postępowania czy zasadności pierwotnego powództwa.
Zagadnienia prawne (9)
Czy brak pisemnego uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji, w sytuacji skomplikowanego stanu faktycznego i prawnego sprawy, stanowi wadę uniemożliwiającą kontrolę instancyjną i uzasadnia uchylenie wyroku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, brak uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji, które nie pozwala na odtworzenie toku rozumowania sądu i ustalenie przyczyn rozstrzygnięcia, stanowi nierozpoznanie istoty sprawy i uzasadnia uchylenie wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy podkreślił, że prawo do zapoznania się z uzasadnieniem orzeczenia jest elementem prawa do rzetelnego procesu. W sytuacji, gdy uzasadnienie nie spełnia wymogów formalnych lub w ogóle nie istnieje, a wady te uniemożliwiają weryfikację orzeczenia, należy je zakwalifikować jako nierozpoznanie istoty sprawy.
Czy sąd drugiej instancji może wydać wyrok reformatoryjny w sytuacji, gdy uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji jest wadliwe lub nie istnieje?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w przypadku istotnych wad uzasadnienia sądu pierwszej instancji, które uniemożliwiają kontrolę instancyjną, sąd drugiej instancji powinien uchylić zaskarżone orzeczenie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Chociaż w systemie apelacji pełnej sąd drugiej instancji dokonuje własnych ustaleń, to kontrolny charakter postępowania apelacyjnego i konieczność zachowania dwuinstancyjności wymagają możliwości prześledzenia toku rozumowania sądu pierwszej instancji. Brak uzasadnienia uniemożliwia tę weryfikację.
Czy sąd cywilny jest związany ustaleniami postanowienia o umorzeniu śledztwa w postępowaniu o wznowienie postępowania, gdy nakaz zapłaty został wydany na podstawie podrobionego dokumentu?
Odpowiedź sądu
Sąd cywilny jest związany jedynie ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego wydanego w postępowaniu karnym co do popełnienia przestępstwa, a nie ustaleniami postanowienia o umorzeniu śledztwa.
Uzasadnienie
Apelujący zarzucił sądowi pierwszej instancji błędną wykładnię art. 11 zd. 1 k.p.c., polegającą na wznowieniu postępowania w oparciu o postanowienie o umorzeniu śledztwa, podczas gdy sąd cywilny jest związany jedynie prawomocnym wyrokiem skazującym.
Czy sąd może dopuścić dowody złożone po zamknięciu rozprawy, jeśli zobowiązał stronę do ich złożenia w określonym terminie?
Odpowiedź sądu
Nie, po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok i bierze za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy.
Uzasadnienie
Apelujący zarzucił naruszenie art. 316 k.p.c. poprzez dopuszczenie dowodów złożonych przez skarżącego po zamknięciu rozprawy, na podstawie których wydano wyrok.
Czy pozwany złożył skargę o wznowienie postępowania w ustawowym terminie, licząc od dnia, w którym dowiedział się o podstawie wznowienia?
Odpowiedź sądu
Nie zostało to jednoznacznie rozstrzygnięte w analizowanym fragmencie, ale apelujący zarzucił błędną wykładnię art. 407 § 1 k.p.c. przez sąd pierwszej instancji, wskazując, że pozwany posiadał wiedzę o podstawie wznowienia już w momencie złożenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.
Uzasadnienie
Apelujący zarzucił sądowi pierwszej instancji błędną wykładnię art. 407 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że pozwany dochował 3-miesięcznego terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania.
Czy nakaz zapłaty został wydany w oparciu o dokument podrobiony, jeśli pozwany nie przedłożył dowodu na potwierdzenie, że podpis na wekslu in blanco nie należy do niego?
Odpowiedź sądu
Nie zostało to jednoznacznie rozstrzygnięte w analizowanym fragmencie, ale apelujący zarzucił nieprawidłowe zastosowanie art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. przez sąd pierwszej instancji, wskazując, że pozwany nie przedłożył dowodu na podrobienie podpisu.
Uzasadnienie
Apelujący zarzucił sądowi pierwszej instancji nieprawidłowe zastosowanie art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez wznowienie postępowania z powodu wydania nakazu zapłaty w oparciu o podrobiony dokument, mimo braku dowodu na podrobienie podpisu.
Czy sąd powinien przeprowadzić dowód z opinii biegłego z zakresu piśmiennictwa w celu ustalenia, czy podpis na wekslu in blanco jest podrobiony?
Odpowiedź sądu
Tak, sąd powinien przeprowadzić odpowiednie dowody, w tym opinię biegłego, aby ustalić, czy dokument jest podrobiony.
Uzasadnienie
Apelujący zarzucił niezastosowanie art. 232 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. poprzez uznanie, że nakaz zapłaty został wydany w oparciu o podrobiony dokument, bez przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego.
Czy sąd prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy, dając wiarę wyłącznie zeznaniom pozwanego i pomijając pozostały materiał?
Odpowiedź sądu
Nie, apelujący zarzucił brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego i naruszenie art. 233 § 1 k.p.c.
Uzasadnienie
Apelujący zarzucił naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i danie wiary wyłącznie zeznaniom pozwanego.
Czy powód powinien zwrócić pozwanemu nienależne świadczenie wyegzekwowane na podstawie tytułu wykonawczego wydanego na podrobionym dokumencie?
Odpowiedź sądu
Nie zostało to jednoznacznie rozstrzygnięte w analizowanym fragmencie, ale apelujący zarzucił zastosowanie art. 410 § 2 k.c. przez sąd pierwszej instancji, wskazując, że pozwany nie wykazał, że nie był zobowiązany do spełnienia świadczenia.
Uzasadnienie
Apelujący zarzucił naruszenie art. 410 § 2 k.c. poprzez uznanie, że powód powinien zwrócić pozwanemu nienależne świadczenie, podczas gdy pozwany nie wykazał braku swojego zobowiązania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) Spółki z o.o. | spółka | powód |
| J. S. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.p.c. art. 407 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Skarga o wznowienie postępowania powinna być wniesiona w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia.
k.p.c. art. 403 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawą wznowienia postępowania jest m.in. wydanie orzeczenia na podstawie podrobionego dokumentu.
k.c. art. 410 § § 2
Kodeks cywilny
Nienależne świadczenie to świadczenie, które zostało spełnione, gdy osoba świadcząca nie była do tego zobowiązana i jednocześnie odbiorca świadczenia nie otrzymał niczego w zamian.
Pomocnicze
k.p.c. art. 11 § zd. 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd cywilny jest związany ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego wydanego w postępowaniu karnym co do popełnienia przestępstwa, a nie ustaleniami postanowienia o umorzeniu śledztwa.
k.p.c. art. 316
Kodeks postępowania cywilnego
Po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok i bierze za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy.
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
Strony są obowiązane przedstawiać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wynikają ich prawa i obowiązki.
k.p.c. art. 278 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W wypadkach gdy do stwierdzenia faktów, o których mowa w art. 227, potrzebne są wiadomości specjalne, sąd po wysłuchaniu wniosków stron powoła biegłego lub biegłych sądowych dla przeprowadzenia dowodu.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie "wszechstronnego rozważenia zebranego materiału".
k.p.c. art. 331 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
W przypadkach gdy sporządzenie uzasadnienia jest niemożliwe, sąd nie musi go sporządzać, co jednak może uniemożliwić kontrolę instancyjną.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Uzasadnienie wyroku powinno zawierać m.in. ustalenie podstawy faktycznej i prawnej orzeczenia.
k.p.c. art. 327 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Obecnie obowiązujący przepis dotyczący uzasadnienia wyroku, zastępujący art. 328 § 2 k.p.c.
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
W przypadku uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, sąd drugiej instancji pozostawia sądowi pierwszej instancji rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za instancję.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu, w tym prawo do rzetelnego procesu, obejmuje prawo do zapoznania się z uzasadnieniem orzeczenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak pisemnego uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji uniemożliwia kontrolę instancyjną i stanowi nierozpoznanie istoty sprawy.
Odrzucone argumenty
Zarzuty apelacji dotyczące naruszenia przepisów procesowych i materialnych przez Sąd Rejonowy (m.in. wznowienie postępowania, dopuszczenie dowodów po zamknięciu rozprawy, termin do złożenia skargi, podstawa wznowienia, ocena dowodów, zwrot świadczenia).
Godne uwagi sformułowania
z uwagi na kontrolny charakter postępowania apelacyjnego i konieczność zachowania dwuinstancyjności zachodzi konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku wówczas, gdy z uwagi na wady uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nie poddaje się ono kontroli instancyjnej. • brak uzasadnienia zaskarżonego wyroku, mając na uwadze skomplikowany zarówno od strony faktycznej, jak prawnej stan niniejszej sprawy, uniemożliwia odtworzenie toku rozumowania Sądu Rejonowego i ustalenie przyczyn, które legły u podstaw rozstrzygnięcia. • Prawo do zapoznania się uzasadnieniem orzeczenia jest elementem prawa do rzetelnego procesu ( art. 45 ust. 1 Konstytucji ). • tak daleko idące wady uzasadnienia wyjątkowo należy zakwalifikować jako nierozpoznanie istoty sprawy uzasadniające uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Uzasadnienie konieczności uchylenia wyroku z powodu braku lub wadliwości uzasadnienia sądu pierwszej instancji, szczególnie w sprawach skomplikowanych faktycznie i prawnie."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku uzasadnienia, nie rozstrzyga merytorycznie kwestii wznowienia postępowania czy zasadności pierwotnego powództwa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak istotne są formalne wymogi procesowe, takie jak uzasadnienie wyroku, i jak ich brak może prowadzić do uchylenia orzeczenia, nawet jeśli sprawa ma złożony charakter merytoryczny.
“Brak uzasadnienia wyroku: dlaczego sąd drugiej instancji uchylił orzeczenie i co to oznacza dla Twojej sprawy?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.