II CA 1342/15

Sygn. akt II Ca 1342/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 kwietnia 2016 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Zbigniew Ciechanowicz (spr.) Sędziowie: SO Wiesława Buczek - Markowska SR del. Tomasz Cegłowski Protokolant: stażysta Anna Grądzik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2016 roku w S. sprawy z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. przeciwko Z. D. o opróżnienie i wydanie lokalu mieszkalnego na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego Szczecin - Centrum w Szczecinie z dnia 14 lipca 2014 roku, sygn. akt I C 345/14 1. oddala apelację; 2. odstępuje od obciążenia pozwanego Z. D. kosztami postępowania apelacyjnego poniesionymi przez powódkę Spółdzielnię Mieszkaniową (...) w S. ; 3. przyznaje radcy prawnemu R. K. od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie kwotę 110,70 zł (sto dziesięć złotych i siedemdziesiąt groszy) w tym podatek od towarów i usług, tytułem pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu. SSO Wiesława Buczek – Markowska SSO Zbigniew Ciechanowicz SSR del. Tomasz Cegłowski Uzasadnienie wyroku z dnia 20 kwietnia 2016 r.: Powódka Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) w S. wniosła o nakazanie pozwanemu Z. D. , aby opróżnił i wydał lokal mieszkalny położony w S. przy ul. (...) w stanie wolnym od osób i rzeczy oraz zasądzenie na rzecz powódki kosztów procesu. Pozwany Z. D. wniósł o przyznanie mu prawa do lokalu socjalnego podnosząc, iż jest osobą bezrobotną od roku 2011, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, a od sierpnia 2010 r. pozostaje pod stałą opieką lekarza psychiatry. Z uwagi na stan zdrowia nie jest zdolny do pracy zarobkowej , egzystuje w bardzo skromnych warunkach, a jego dochody są znikome. Powyższe przemawia za przyznaniem na jego rzecz prawa do lokalu socjalnego. Wyrokiem z dnia 14 lipca 2014 r. Sąd Rejonowy Szczecin - Centrum w Szczecinie nakazał pozwanemu Z. D. , aby opróżnił lokal mieszkalny nr (...) położony w S. przy ul. (...) i wydał go w stanie wolnym powódce Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. (pkt I), ustalił, iż pozwanemu Z. D. przysługuje prawo do lokalu socjalnego (pkt II); wstrzymał wykonanie opróżnienia lokalu mieszkalnego opisanego w pkt I wyroku do czasu złożenia przez Gminę M. S. oferty zawarcia z pozwanym umowy najmu lokalu socjalnego (pkt III) i odstąpił od obciążenia pozwanego kosztami postępowania (pkt IV). Powyższe rozstrzygnięcie oparto o następujące ustalenia: Powódkę Spółdzielnię Mieszkaniową (...) w S. i pozwanego Z. D. łączyła umowa najmu lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ul. (...) z dnia 12 kwietnia 2002 r. Pozwany nie wywiązywał się z obowiązku terminowego regulowania opłat czynszowych, w związku z czym doprowadził do powstania znacznych zaległości czynszowych. Powódka pismem z dnia 4 października 2013 r. wezwała pozwanego do zapłaty zaległości i wyznaczyła dodatkowy miesięczny termin na uregulowanie zaległości. Pozwany nie uregulował swoich zobowiązań, skutkiem czego powódka pismem z dnia 25 listopada 2013 r. wypowiedziała pozwanemu umowę najmu ze skutkiem na dzień 31 grudnia 2013 r. oraz wezwała do opróżnienia i wydania lokalu w terminie do dnia 3 stycznia 2014 r. Pozwany nie spłacił zadłużenia, ani też nie opróżnił lokalu. W dalszym ciągu nie ponosi opłat czynszowych. Mimo wypowiedzenia umowy najmu pozwany nadal zajmuje sporny lokal. Sąd ustalił, iż pozwany ma 61 lat, jest osobą bezrobotną, leczy się w poradni zdrowia psychicznego. Utrzymuje się z prac dorywczych, wykonuje drobne prace elektryczne i z tego tytułu zarabia kwotę 200-300 zł miesięcznie. Nie otrzymuje świadczeń emerytalno-rentowych, bo mu nie przysługują . Nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Jest osobą samotną. Sąd I instancji uznał powództwo za słuszne, gdyż oparte o treść art. 675 § 1 i 2 k.c. i art. 222 § 1 k.c. Za niesporne zostały uznane okoliczności kluczowe dla uznania zasadności powództwa: to że pozwanego i powodową Spółdzielnię Mieszkaniową (...) w S. łączyła umowa najmu lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ulicy (...) , że umowa ta została wypowiedziana z uwagi na znaczne zaległości w opłatach czynszowych i pozwany zajmuje sporny lokal bez tytułu prawnego. Jednocześnie z uwagi sytuację zdrowotną i materialną pozwanego Sąd Rejonowy na postawie przepisów art. 14 ust. 3 i ust. 4 pkt 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r., Nr 31, poz. 266 ze zm.) ustalił, że pozwanemu Z. D. – jako osobie bezrobotnej z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności , przysługuje uprawnienie do lokalu socjalnego. Mając na uwadze szczególną sytuację zdrowotną i materialną pozwanego, który jest osobą nie tylko bezrobotną, ale i schorowaną na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd I instancji odstąpił od obciążania go kosztami postępowania. Apelacją od powyższego orzeczenia wniósł pozwany skarżąc je w całości i zarzucając jego wydanie z naruszeniem prawa skutkującym, na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c. , nieważnością postępowania, poprzez pozbawienie pozwanego możności obrony swych praw wskutek nieprzyznania pozwanemu pełnomocnika z urzędu, mimo iż pozwany na skutek swojej choroby psychicznej oraz przyjmowania silnych leków nie był w stanie sam należycie bronić swoich praw. Pozwany zażądał uchylenia w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu według norm przepisanych. W uzasadnieniu apelacji podniesiono, iż na rozprawie w dniu 10 lipca 2014 r. Sąd I instancji postanowił zwolnić pozwanego od kosztów sądowych w całości i jednocześnie oddalił wniosek pozwanego o przyznanie jemu pełnomocnika z urzędu, przy czym Sąd Okręgowy w Szczecinie nie podzielił stanowiska Sądu I instancji i postanowieniem z dnia 18 listopada 2014 r. zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że ustanowił dla pozwanego pełnomocnika z urzędu. W ocenie Sądu Okręgowego, mając na uwadze znajdujące się w aktach sprawy dokumenty oraz oświadczenia pozwanego, nie sposób uznać, że pozwany był w stanie podjąć obronę swych praw w przedmiotowym postępowaniu sądowym, jak również aby miał on zdolność do rozumienia kierowanych do niego pouczeń, co do celowych czynności procesowych. Zaznaczyć należy, iż pozwany jest osobą samotną schorowaną bezrobotną uzyskującą jedynie znikome dochody. Ponadto od wielu lat cierpi na choroby i zaburzenia psychiczne (schizofrenię paranoidalną zespół depresyjny, okresowe halucynacje, organiczne zaburzenia osobowości, spowolniały tom myślenia i kojarzenia. Nadto jest pod opieką poradni psychiatrycznej i przyjmuje leki psychotropowe oraz wymaga dalszego leczenia psychiatrycznego i pomocy innych osób. Z całokształtu materiału dowodowego sprawy wynika, że pozwany swoim zachowaniem wykazywał nieznajomość reguł postępowania, a jego nieporadność prowadziła do tego, że bez pomocy pełnomocnika z urzędu nie był w stanie prawidłowo prowadzić sprawy i bronić swych praw i interesów. Powódka zażądała oddalenia apelacji. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie była zasadna, aczkolwiek trudno nie zauważyć, iż Sąd I instancji oddalił wniosek powoda o ustanowienie pełnomocnika z urzędu na rozprawie w dniu 10 lipca 2014 r., na której przeprowadził całe postępowanie dowodowe i jednocześnie zamknął rozprawę odraczając ogłoszenie wyroku na dzień 14 lipca 2014 r. Dostrzec również wypada, iż postanowienie w przedmiocie odmowy ustanowienia dla pozwanego pełnomocnika z urzędu zostało zmienione przez Sąd Okręgowy w Szczecinie w dniu 18 listopada 2014 r. i pozwany w zaczął być reprezentowany w toku postępowania odwoławczego przez radcę prawnego. Tym niemniej okoliczność ta nie przesądza sama przez się tego, że w postępowaniu pierwszoinstancyjnym pozwany był pozbawiony możliwości działania. Przy ocenie, czy doszło do pozbawienia strony możności działania, należy najpierw rozważyć, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, następnie zbadać, czy uchybienie to wpłynęło na możność strony do działania w postępowaniu, wreszcie - ocenić, czy pomimo zaistnienia tych przesłanek strona mogła bronić swych praw w procesie. Dopiero w razie kumulatywnego spełnienia wszystkich tych warunków, można uznać, że strona została pozbawiona możności działania (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2012 r., II PK 259/11). Dodać należy, iż zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z 21 czerwca 1961 r., 3 CR 953/60, (za LexPolonica nr 329805150), pozbawienie strony możności obrony swych praw, aby mogło stanowić przyczynę nieważności, musi być całkowite i w sposób bezwzględny wyłączyć możność obrony. W orzeczeniu z 1 lutego 1961 r., 4 CR 151/60 (za LexPolonica nr 324644151), Sąd Najwyższy przyjął, że ta podstawa nieważności nie zachodzi w razie utrudnienia jedynie stronie popierania przed sądem dochodzonych roszczeń lub zarzutów. Nie może budzić wątpliwości to, iż powód jest chory, że cierpi na schizofrenię, określaną w przedłożonych przez niego dokumentach jako rezydualna (k. 96) bądź paranoidalna (k. 40). Ze złożonych przez pozwanego opinii psychologicznych i psychiatrycznych wynika, iż cierpi on również na zaburzenia w zakresie pamięci, uwagi, myślenia, grafomotoryki, czy koordynacji wzrokowo – ruchowej, co ma wskazywać na cechy zespołu psychoorganicznego pod postacią niedorozwoju umysłowego stopnia lekkiego (k. 119). Okoliczności te niewątpliwie wskazują na potrzebę udzielenia pozwanemu pomocy prawnej z urzędu. Tym niemniej analiza akt sprawy oraz przebieg postępowania przed Sądem I instancji oraz w postępowaniu odwoławczym wskazuje na to, iż pozwany podejmował wszelkie niezbędne czynności związane z obroną swoich interesów. Czynności te były adekwatne do okoliczności sprawy. Pozwany potrafił też w sposób skuteczny wszcząć postępowania zażaleniowe. Odpis pozwu pozwany otrzymał w dniu 12 kwietnia 2014 r. (k. 26) i pismem z dnia 27 maja 2014 r., sporządzoną przez zaprzyjaźnioną osobę, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz przyznanie lokalu socjalnego. Pozwany opisał swoją sytuację majątkową i zdrowotną (k. 36). Do pisma załączył komplet dokumentów. Pozwany złożył zażalenie na postanowienie w przedmiocie odmowy przyznania pełnomocnika z urzędu. następnie złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku (k 61) oraz zażalenie na postanowienie z dnia 25 sierpnia 2014 r. (k. 108). Fakt korzystania z pomocy innych „zaprzyjaźnionych osób” przy formułowaniu pism procesowych świadczy o tym, że pozwany dostrzegał potrzebę pomocy innych osób, że taką pomoc potrafił zorganizować i współpracując z osobą sporządzającą pisma doprowadził do jego sporządzenia w odpowiednia, adekwatną do sytuacji treść. Dodać przy tym należy, iż sprawa niniejsze stanowi drugą sprawę dotyczącą tego samego przedmiotu – roszczenia o wydanie lokalu mieszkalnego oraz między tymi samymi stronami. Analogiczne rozstrzygnięcie jak w niniejszej sprawie wydał Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie w dnia 20 listopada 2012 r. w sprawie o sygnaturze I C 604/12. Wyrok ten został zmieniony przez Sąd Okręgowy w Szczecinie w dniu 3 października 2013 r. w sprawie II Ca 141/13, w taki sposób powództwo Spółdzielni zostało oddalone. Sąd Okręgowy przyjął, iż powódka nie dopełniła procedur związanych z zamiarem wypowiedzenia pozwanemu umowy najmu. W ustaleń natomiast Sądu I instancji, które nie były kwestionowane przez apelującego w niniejszej sprawie wynika, iż powódka w sposób skuteczny wypowiedziała pozwanemu pismem z dnia 4 października 2013 r. umowę najmu zajmowanego lokalu mieszkalnego (k. 8, 9), a następnie wezwała pismem z dnia 25 listopada 2013 r. od opuszczenia lokalu (k. 6, 7). Aczkolwiek, lektura kopii dokumentów dotyczących doręczenia tego ostatniego pisma może budzić wątpliwości co do skuteczności jego doręczenia, tym niemniej skoro pozwany otrzymał pozew, a wraz z nim analizowane tu pismo, to uznać należy, iż w efekcie powódka dopełniła wymogów związanych z wezwaniem do wydania lokalu. O właściwej dbałości pozwanego o sposób prowadzenia sprawy, adekwatny do jej przedmiotu i przebiegu świadczy fakt ograniczenia zarzutów apelacyjnych przez pełnomocnika przyznanego pozwanemu z urzędu do zarzutu nieważnością postępowania, poprzez pozbawienie pozwanego możności obrony swych praw wskutek nieprzyznania pozwanemu pełnomocnika z urzędu. Faktem pozostaje, iż możliwość uwzględnienia takiego zarzutu czyniła by zbędną analizę innych, ewentualnych zarzutów, tym niemniej złożenie apelacji nie musi prowadzić do całkowitej, ponownej rozprawy dotyczącej spornego roszczenia. Przedmiotem postępowania apelacyjnego są przede wszystkim te sporne punkty, które skarżący oznaczył jako zarzuty apelacji. Ich oznaczenie rodzi obowiązek sądu apelacyjnego rozważenia tych zarzutów. Reszta materiału procesowego zebranego przez sąd pierwszej instancji pozostaje w zasadzie bez zmian podstawą orzeczenia sądu apelacyjnego. Sąd drugiej instancji po rozpoznaniu apelacji ma rozstrzygnąć, czy przytoczone przez skarżącego zarzuty uzasadniają zaskarżenie oraz wniosek o zmianę lub uchylenie wyroku. Pytanie, czy postawione zarzuty apelacyjne uzasadniają wniosek apelacji, stanowi zatem w zasadzie - poza ewentualną kwestią nieważności postępowania - zadanie sądu drugiej instancji i właśnie w koncentracji postępowania apelacyjnego na tych zarzutach tkwi ich znaczenie (zob. „Apelacja w postępowaniu cywilnym – Monografia” T. E. – odnośnik przy art. 379 k.p.c. (...) Lex). Mając powyższe na uwadze apelację pozwanego należało w trybie art. 385 k.p.c. oddalić, zaś ze względu na jego złą sytuację materialną, życiową i zdrowotną należało w myśl art. 102 k.p.c. odstąpić od obciążania kosztami postępowania odwoławczego poniesionymi przez powódkę. W oparciu natomiast o § 9 pkt 1 w zw. z § 12 ust. 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 490 tj.) przyznano radcy prawnemu R. K. od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie kwotę 110,70 zł w tym podatek od towarów i usług, tytułem pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu. SSO Wiesława Buczek-Markowska SSO Zbigniew Ciechanowicz SSR del. Tomasz Cegłowski