II CA 1224/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy w Kielcach rozpoznał apelację uczestniczki T. G. od postanowienia Sądu Rejonowego w Pińczowie dotyczącego podziału majątku wspólnego oraz działu spadku po K. i W. małżonkach S. Sąd Rejonowy przyznał nieruchomość na wyłączną własność T. G. i zasądził od niej spłaty na rzecz A. S. i B. M. Uczestniczka T. G. zaskarżyła to postanowienie, podnosząc zarzuty naruszenia prawa procesowego (brak pouczenia) i materialnego (niezaliczenie darowizny nieruchomości na schedę spadkową, błędne ustalenia faktyczne dotyczące budynku mieszkalnego). Sąd Okręgowy oddalił apelację. W odniesieniu do zarzutu naruszenia prawa procesowego, sąd wskazał, że przepis art. 210 § 2 kpc nie obowiązywał w czasie orzekania przez Sąd Rejonowy, a nadto uczestniczka nie została pozbawiona prawa do obrony. Sąd Okręgowy przyjął ustalenia Sądu Rejonowego co do składu majątku wspólnego i podziału spadku. Odnosząc się do zarzutu niezaliczenia darowizny nieruchomości na schedę spadkową B. M., sąd uznał, że żądanie to, w kontekście późniejszego nabycia tej nieruchomości przez T. G. w drodze dziedziczenia, byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (art. 5 kc), ponieważ eliminowałoby dysproporcje majątkowe między spadkobiercami. Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawie art. 385 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc, orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego i przyznał wynagrodzenia pełnomocnikom z urzędu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaStosowanie art. 5 kc w sprawach o podział majątku i dział spadku, zwłaszcza gdy żądanie zaliczenia darowizny na schedę spadkową może prowadzić do obejścia zasad współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, gdzie darowizna została przekazana dalej i nabyta w drodze dziedziczenia, co doprowadziło do zniwelowania pierwotnych dysproporcji majątkowych.
Zagadnienia prawne (5)
Czy żądanie zaliczenia darowizny na schedę spadkową, w sytuacji gdy spadkobierca, który otrzymał darowiznę, następnie przekazał ją innemu spadkobiercy, a ten ostatni nabył ją w całości w drodze dziedziczenia, jest dopuszczalne i zgodne z zasadami współżycia społecznego oraz społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, takie żądanie jest niedopuszczalne, ponieważ jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (art. 5 kc), gdyż eliminowałoby dysproporcje majątkowe między spadkobiercami.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że nabycie przez uczestniczkę T. G. nieruchomości, która wcześniej była przedmiotem darowizny na rzecz B. M., a następnie przez B. M. na rzecz T. S. (po którym spadek nabyła T. G.), eliminowało dysproporcje majątkowe między spadkobiercami. W związku z tym, żądanie zaliczenia tej darowizny na schedę spadkową B. M. byłoby nadużyciem prawa podmiotowego.
Czy naruszenie art. 210 § 2 kpc (brak pouczenia uczestniczki o możliwości skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika) stanowi nieważność postępowania, jeśli przepis ten nie obowiązywał w czasie orzekania przez sąd pierwszej instancji?
Odpowiedź sądu
Nie, naruszenie nie stanowi nieważności postępowania, ponieważ przepis ten nie obowiązywał w czasie orzekania przez sąd pierwszej instancji i nie ma zastosowania do postępowania apelacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy stwierdził, że art. 210 § 2 kpc wszedł w życie po wydaniu postanowienia przez Sąd Rejonowy i nie miał zastosowania do niniejszego postępowania.
Czy brak pouczenia uczestniczki o możliwości skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, w sytuacji gdy jej stan zdrowia mógł to uzasadniać, prowadzi do pozbawienia jej prawa do obrony?
Odpowiedź sądu
Nie, uczestniczka nie została pozbawiona prawa do obrony, ponieważ była informowana o zasadach postępowania, miała możliwość ustanowienia pełnomocnika i aktywnie brała udział w postępowaniu.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy wskazał, że uczestniczka była doręczana odpisy pism, zawiadamiana o terminach rozpraw, pouczana o możliwości ustanowienia pełnomocnika, a także aktywnie uczestniczyła w postępowaniu.
Czy budynek mieszkalny trwale związany z gruntem, na którym się znajduje, stanowi część składową nieruchomości i wchodzi w skład majątku wspólnego spadkodawców?
Odpowiedź sądu
Tak, zgodnie z zasadą superficies solo cedit (art. 46 § 1 kc), budynki trwale z gruntem związane stanowią części nieruchomości i dzielą jej los prawny.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy odwołał się do zasady superficies solo cedit, zgodnie z którą budynki stanowią części składowe nieruchomości i wchodzą w skład majątku wspólnego.
Czy sąd w postępowaniu o podział majątku wspólnego i dział spadku rozlicza długi spadkowe?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd spadku nie rozlicza długów spadkowych, ponieważ zagadnienie to pozostaje poza granicami tego postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy powołał się na orzecznictwo i literaturę, zgodnie z którą dział spadku nie obejmuje długów spadkowych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. S. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| T. G. (1) | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| B. M. (1) | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| I. W. | osoba_fizyczna | pełnomocnik (radca prawny) |
| K. N. | osoba_fizyczna | pełnomocnik (adwokat) |
Przepisy (17)
Główne
k.c. art. 1039 § § 1
Kodeks cywilny
Darowizny podlegają zaliczeniu na schedę spadkową.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Zakaz nadużywania prawa podmiotowego.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
Pomocnicze
k.c. art. 46 § § 1
Kodeks cywilny
Budynki trwale z gruntem związane stanowią części nieruchomości i dzielą jej los prawny.
k.c. art. 1042 § § 1
Kodeks cywilny
Sposób zaliczania darowizny na schedę spadkową.
k.c. art. 1042 § § 2
Kodeks cywilny
Sposób ustalania wartości darowizny.
k.p.c. art. 210 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek pouczenia strony o możliwości skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika.
k.p.c. art. 379 § pkt. 5
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania w przypadku pozbawienia strony możności obrony.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady oceny materiału dowodowego.
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów do postępowań apelacyjnych.
k.p.c. art. 520 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzyganie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 618 § § 1-3
Kodeks postępowania cywilnego
Rozliczenia między współwłaścicielami w postępowaniu o podział rzeczy.
k.p.c. art. 688
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o podziale rzeczy do działu spadku.
k.c. art. 1034 § § 1
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność spadkobierców za długi spadkowe.
k.c. art. 1034 § § 2
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność spadkobierców za długi spadkowe.
Dz.U. poz. 1469 art. 17
Ustawa o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych ustaw
Wejście w życie art. 210 § 2 kpc.
Dz.U. poz. 1469 art. 9 § ust. 4
Ustawa o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych ustaw
Brak zastosowania nowelizacji do postępowań apelacyjnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Żądanie zaliczenia darowizny na schedę spadkową jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (art. 5 kc). • Uczestniczka nie została pozbawiona prawa do obrony w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. • Budynek mieszkalny stanowi część składową nieruchomości i wchodzi w skład majątku wspólnego. • Długi spadkowe nie podlegają rozliczeniu w postępowaniu o dział spadku.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 210 § 2 kpc poprzez brak pouczenia uczestniczki. • Naruszenie art. 1039 § 1 kc poprzez nie zaliczenie darowizny nieruchomości na schedę spadkową. • Naruszenie art. 233 § 1 kpc polegające na błędnym przyjęciu, że budynek mieszkalny wchodzi w skład majątku wspólnego.
Godne uwagi sformułowania
przepis art. 5 kc [...] ustanawia zakaz korzystania w określonych granicach z praw podmiotowych, wytyczony kryteriami sprzeczności ze społeczno - gospodarczym przeznaczeniem prawa lub zasadami współżycia społecznego. • realizacja tak pojmowanego i zidentyfikowanego już w tym konkretnym wypadku prawa podmiotowego [...] pozostaje sprzeczne z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem, pojmowanym jako sposób na zniwelowanie wskazanych już dysproporcji w tym, co w wyniku działu spadku uzyskują spadkobiercy (korzyści) w sytuacji, kiedy spadkodawcy czynili przynajmniej na rzecz niektórych spośród nich darowizny podlegające co do zasady zaliczeniu na schedę spadkową. • wykonywanie prawa podmiotowego, w sposób manifestowany przez skarżącą, w już ujawnionych okolicznościach, koliduje także z elementarnymi zasadami współżycia społecznego, tj. uczciwości i lojalności.
Skład orzekający
Mariusz Broda
przewodniczący-sprawozdawca
Barbara Dziewięcka
członek
Monika Wrona- Zawada
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Stosowanie art. 5 kc w sprawach o podział majątku i dział spadku, zwłaszcza gdy żądanie zaliczenia darowizny na schedę spadkową może prowadzić do obejścia zasad współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, gdzie darowizna została przekazana dalej i nabyta w drodze dziedziczenia, co doprowadziło do zniwelowania pierwotnych dysproporcji majątkowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak zasady współżycia społecznego i społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa mogą ograniczyć realizację formalnych uprawnień spadkowych, gdy prowadzą do nieuczciwych lub rażąco niesprawiedliwych rezultatów.
“Czy można obejść przepisy o dziale spadku, powołując się na zasady współżycia społecznego?”
Dane finansowe
spłata: 83 303 PLN
spłata: 83 303 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.