II CA 1108/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła ustalenia prawa do lokalu socjalnego dla powodów, którzy utracili tytuł własności do zajmowanego lokalu mieszkalnego w wyniku postępowania egzekucyjnego i licytacji komorniczej. Sąd Rejonowy w Goleniowie ustalił, że powodom przysługuje prawo do lokalu socjalnego i nakazał wstrzymanie wykonania opróżnienia lokalu do czasu złożenia przez Gminę O. oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Pozwana Gmina O. wniosła apelację, kwestionując możliwość orzekania o prawie do lokalu socjalnego w takiej sytuacji oraz zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i prawa materialnego. Sąd Okręgowy w Szczecinie, rozpoznając apelację, podzielił stanowisko Sądu Rejonowego co do zasadności powództwa o ustalenie prawa do lokalu socjalnego na podstawie art. 189 k.p.c. w sytuacji, gdy obowiązek opróżnienia lokalu wynika z postanowienia o przysądzeniu własności. Sąd podkreślił, że w takich przypadkach jedyną drogą do dochodzenia tego prawa jest powództwo o ustalenie przeciwko gminie. Jednakże, Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej wstrzymania wykonania opróżnienia lokalu, uznając, że sąd nie mógł z urzędu orzec o wstrzymaniu wykonania opróżnienia lokalu w wyroku ustalającym, a nie nakazującym opróżnienie. Wskazał, że ustalenie prawa do lokalu socjalnego może stanowić podstawę do powództwa o ograniczenie wykonalności tytułu wykonawczego. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c., odstępując od obciążania powodów kosztami z uwagi na ich trudną sytuację życiową i materialną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie drogi prawnej dochodzenia prawa do lokalu socjalnego przez osoby eksmitowane na skutek licytacji komorniczej oraz możliwość orzekania o kosztach postępowania na podstawie art. 102 k.p.c. w sprawach o szczególnym charakterze.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej, gdzie eksmisja wynika z postanowienia o przysądzeniu własności w drodze licytacji komorniczej. Nie dotyczy standardowych spraw o eksmisję.
Zagadnienia prawne (4)
Czy w przypadku eksmisji wynikającej z postanowienia o przysądzeniu własności lokalu w drodze licytacji komorniczej, osoby dotychczas zamieszkujące w lokalu mają prawo do ustalenia istnienia prawa do lokalu socjalnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, osoby te mają prawo dochodzić ustalenia istnienia prawa do lokalu socjalnego na drodze powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c. przeciwko gminie właściwej.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że przepisy art. 999 § 1 k.p.c. w zw. z art. 791 § 3 k.p.c. nie wyłączają praw przewidzianych w ustawie o ochronie praw lokatorów, w tym prawa do lokalu socjalnego. Ponieważ postanowienie o przysądzeniu własności jest tytułem wykonawczym do wprowadzenia nabywcy w posiadanie nieruchomości, a sąd nie może orzekać o prawie do lokalu socjalnego w samym postanowieniu o przysądzeniu własności ani w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności, jedyną drogą do realizacji tego prawa jest powództwo o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c. przeciwko gminie.
Czy sąd orzekający w sprawie o ustalenie prawa do lokalu socjalnego może z urzędu nakazać wstrzymanie wykonania opróżnienia lokalu do czasu złożenia przez gminę oferty najmu lokalu socjalnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie może z urzędu nakazać wstrzymania wykonania opróżnienia lokalu w wyroku ustalającym prawo do lokalu socjalnego, jeśli takie żądanie nie zostało zgłoszone przez stronę.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy wskazał, że art. 14 ust. 1 u.o.p.l. nakazuje orzekanie o uprawnieniu do lokalu socjalnego i wstrzymanie wykonania opróżnienia lokalu w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu. Ponieważ niniejszy wyrok dotyczył ustalenia prawa, a nie nakazu opróżnienia, i nie było takiego żądania strony, sąd nie mógł z urzędu orzec o wstrzymaniu wykonania opróżnienia lokalu.
Czy małoletnie dzieci byłego właściciela lokalu, które nadal zamieszkują w tym lokalu po jego sprzedaży w drodze licytacji komorniczej, mają prawo do lokalu socjalnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, małoletni powodowie, jako osoby używające lokal na podstawie stosunków rodzinnych i wspólnie zamieszkujące z matką sprawującą nad nimi opiekę, spełniają przesłanki do otrzymania lokalu socjalnego na podstawie art. 14 ust. 4 pkt 2 u.o.p.l.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy powołał się na uchwałę SN III CZP 109/10, stwierdzając, że ochrona przewidziana w art. 14 u.o.p.l. ma zastosowanie do małoletnich dzieci właściciela lokalu, który utracił tytuł własności. Ponieważ powodowie są małoletni i mieszkają z matką, która sprawuje nad nimi opiekę, sąd nie mógł orzec o braku uprawnienia do lokalu socjalnego.
Czy powodowie posiadają interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie prawa do lokalu socjalnego na podstawie art. 189 k.p.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, powodowie posiadają interes prawny w ustaleniu prawa do lokalu socjalnego, gdyż nie mogliby dochodzić tego prawa w innym postępowaniu, a wyrok ustalający zapewni im ochronę prawną.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. zachodzi, gdy uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewni stronie ochronę prawną i definitywnie zakończy spór. W sytuacji, gdy powodowie nie mogli dochodzić swojego prawa do lokalu socjalnego w innym trybie, powództwo o ustalenie przeciwko gminie było jedyną możliwością ochrony ich praw.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| G. K. | osoba_fizyczna | powódka |
| A. K. | osoba_fizyczna | powód |
| O. K. | osoba_fizyczna | powód |
| K. K. | osoba_fizyczna | powód |
| Gmina O. | organ_państwowy | pozwana |
| A. A. | osoba_fizyczna | nabywca licytacyjny |
| C. K. | osoba_fizyczna | były współwłaściciel |
Przepisy (13)
Główne
u.o.p.l. art. 14 § 1
Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego
W wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd orzeka o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego bądź o braku takiego uprawnienia.
u.o.p.l. art. 14 § 4
Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego
Sąd nie może orzec o braku uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego wobec małoletniego oraz osoby sprawującej nad nim opiekę i wspólnie z nią zamieszkałą.
k.p.c. art. 999 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności przenosi własność na nabywcę i jest tytułem do wprowadzenia nabywcy w posiadanie nieruchomości i opróżnienia znajdujących się na niej pomieszczeń.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.
Pomocnicze
u.o.p.l. art. 14 § 6
Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego
Orzekając o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego, sąd nakazuje wstrzymanie wykonania opróżnienia lokalu do czasu złożenia przez gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego.
k.p.c. art. 791 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Tytuł wykonawczy zobowiązujący do wydania nieruchomości upoważnia do prowadzenia egzekucji przeciwko dłużnikowi, jego domownikom, krewnym i innym osobom reprezentującym jego prawa.
k.p.c. art. 791 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Przepisy § 1 i 2 nie wyłączają praw określonych przepisami o ochronie lokatorów oraz praw, które są skuteczne wobec wierzyciela. Jeżeli dłużnik twierdzi, że przysługuje mu prawo skuteczne wobec wierzyciela, komornik wstrzymuje się z czynnościami egzekucyjnymi, pouczając o możliwości wytoczenia powództwa o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego.
k.p.c. art. 321
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd jest związany treścią żądania pozwu i nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem.
k.p.c. art. 386 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji może zmienić zaskarżone orzeczenie.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji oddala apelację, jeśli jest bezzasadna.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd dokonuje oceny dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
k.p.c. art. 379 § 5
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania zachodzi m.in. w przypadku braku możliwości obrony praw strony.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Powodowie, jako osoby zamieszkujące z małoletnimi dziećmi, mają prawo do lokalu socjalnego. • Powództwo o ustalenie prawa do lokalu socjalnego na podstawie art. 189 k.p.c. jest właściwą drogą dochodzenia tego prawa w sytuacji eksmisji wynikającej z licytacji komorniczej. • Trudna sytuacja życiowa i materialna powodów uzasadnia odstąpienie od obciążania ich kosztami postępowania apelacyjnego.
Odrzucone argumenty
Gmina O. argumentowała, że przepisy ustawy o ochronie praw lokatorów nie przewidują podstawy do przyznania prawa do lokalu socjalnego w przypadku eksmisji wywołanej licytacją lokalu. • Gmina podnosiła, że art. 14 ust. 7 u.o.p.l. wyłącza stosowanie art. 14 ust. 4 u.o.p.l. w przypadku lokali niewchodzących w skład publicznego zasobu mieszkaniowego. • Gmina kwestionowała istnienie interesu prawnego powodów w wytoczeniu powództwa o ustalenie, sugerując, że powinni oni dochodzić swoich praw w innym trybie. • Gmina zarzucała naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez niedostateczną ocenę dowodów dotyczących dochodów powódki. • Gmina podnosiła zarzut nieważności postępowania z uwagi na brak możliwości obrony praw właściciela lokalu.
Godne uwagi sformułowania
Nade wszystko Sąd I instancji nie podzielił stanowiska pozwanej, że przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów [...] nie przewidują podstawy materialnoprawnej wytoczenia powództwa o ustalenie uprawnienia do lokalu socjalnego w związku z eksmisją wywołaną licytacją lokalu w toku postępowania egzekucyjnego. • Wykluczeniu takich sytuacji służył przepis art. 35 ustawy oraz art. 999 § 1 k.p.c. w zw. z art. 791 k.p.c. • Nade wszystko sąd odwoławczy nie podzielił najdalej idącego zarzutu apelującego, jakoby powodom nie przysługiwało prawo do żądania ustalenia istnienia prawa do lokalu socjalnego, w sytuacji, gdy podstawą ich obowiązku wydania lokalu mieszkalnego jest postanowienie o przysądzeniu własności nieruchomości będącej przedmiotem licytacji komorniczej wydane na podstawie art. 999 § 1 k.p.c. • W tej sytuacji jedynym sposobem realizacji przysługujących dłużnikowi lub innym osobom o których mowa w art. 791 § 1 i 2 k.p.c. praw oraz ustalenia, że przysługuje im uprawnienie do lokalu socjalnego byłoby powództwo z art. 189 k.p.c. • Ustalenie prawa do lokalu socjalnego może ewentualnie stanowić podstawę powództwa o ograniczenie wykonalności tytułu wykonawczego.
Skład orzekający
Marzenna Ernest
SSO
Tomasz Szaj
SSO
Małgorzata Grzesik
SSO
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie drogi prawnej dochodzenia prawa do lokalu socjalnego przez osoby eksmitowane na skutek licytacji komorniczej oraz możliwość orzekania o kosztach postępowania na podstawie art. 102 k.p.c. w sprawach o szczególnym charakterze."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej, gdzie eksmisja wynika z postanowienia o przysądzeniu własności w drodze licytacji komorniczej. Nie dotyczy standardowych spraw o eksmisję.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak prawo chroni osoby w trudnej sytuacji życiowej, nawet po utracie własności lokalu, i jak skomplikowane mogą być ścieżki dochodzenia praw. Pokazuje też, że nawet w sprawach o eksmisję można znaleźć podstawy do zastosowania art. 102 k.p.c.
“Licytacja komornicza a prawo do lokalu socjalnego – czy można stracić dach nad głową bez szans na pomoc?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.