II CA 1050/25

Sygn. akt II Ca 1050/25
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2024 r. Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie po rozpoznaniu sprawy z powództwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej z siedzibą w C. przeciwko (...) z siedzibą w C. o zapłatę (sygn. akt III C 360/22):
I. zasądził od pozwanego (...) z siedzibą w C. rzecz powódki (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej z siedzibą w (...) 3.864,66 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 3 kwietnia 2021 roku do dnia zapłaty;
II. oddalił powództwo w pozostałym zakresie;
III. zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 927,60 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, liczonymi za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;
IV. nakazał ściągnąć od powódki na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie kwotę 523,67 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych;
V. nakazał ściągnąć od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie kwotę 281,97 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.
Powyższe rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji oparł na ustalonym stanie faktycznym i rozważaniach przedstawionych w pisemnym uzasadnieniu wyroku na k. 241 – 250 akt sprawy, które sąd okręgowy czyni integralną częścią swojego uzasadnienia.
Apelację od powyższego wyroku wywiodła powodowa spółka, zaskarżając wyżej oznaczony wyrok Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie III Wydział Cywilny z dnia 24 kwietnia 2025 roku w sprawie o sygnaturze akt III C 360/22 w części, tj. w pkt II. III, IV. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- art. 233 § 1 KPC poprzez dowolną ocenę dowodów zgromadzonych w aktach sprawy sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, polegającą na:
a) błędnej ocenie opinii biegłego sądowego R. S. z dnia 14 kwietnia 2024 roku oraz 15 sierpnia 2024 roku poprzez uznanie, iż zasadny czas najmu wynosił 44 dni podczas, gdy:
- biegły wskazał, że warsztaty naprawcze przystępują do naprawy pojazdów z OC sprawcy po uzyskaniu informacji od Zakładu Ubezpieczeń o przyjęciu odpowiedzialności w sprawie (vide opinia z dnia 15 sierpnia 2024 roku str. 3) — w niniejszej sprawie odpowiedzialność została przyjęta przez pozwaną dopiero w dniu 25 stycznia 2021 roku (jakkolwiek wypłata kwoty bezspornej nastąpiła znacznie później) i najwcześniej od tego momentu warsztat mógł przystąpić do zamówienia części i naprawy,
- biegły w opinii z dnia 14 kwietnia 2024 roku podniósł, że poza kompetencje biegłego należy ocena czy w zachowaniu poszkodowanego charakteryzującym się ewentualnym wdrożeniem procesu naprawczego bez odpowiedzi ze strony pozwanej w przedmiocie zmiany kwalifikacji usunięcia uszkodzeń ściany tylnej komory bagażnika, a zatem to Sąd I instancji winien dokonać analizy w tym zakresie z uwzględnieniem przebiegu likwidacji szkody,
- pominięciu przez Sąd Rejonowy okoliczności, że demontaż okładziny zderzaka tylnego obrazuje oprócz deformacji pasa tylnego również nieujęte przez ubezpieczyciela istotne odkształcenia ściany bocznej tylnej dolnej prawej, które wymagało przeprowadzenie czynności naprawczych (vide opinia z dnia 15 sierpnia 2024 roku str. 5), co również wpływało na czas najmu oraz na prawidłową kwalifikację szkody,
- pominięciu, że biegły w opinii z dnia 15 sierpnia 2024 roku wskazał na wydłużony czas naprawy związany z uszkodzeniem pasa tylnego oraz tylnego nadwozia, a czego biegły nie uwzględnił w opinii z dnia 14 kwietnia 2024 roku,
b) błędnej ocenie zgromadzonych w aktach dokumentów, w szczególności korespondencji mailowej oraz kosztorysów pozwanej i powódki, a w konsekwencji błędne przyjęcie — za opinią biegłego — że uzasadniony czas najmu wynosi 44 dni podczas, gdy:
- pozwana decyzją z dnia 25 stycznia 2021 roku przyznała kwotę bezsporną, jakkolwiek jeszcze w dniu 3 lutego 2021 roku nie wypłaciła w/w należności (vide mail powódki z dnia 3 lutego 2021 roku — przy pozwie),
- błędnej ocenie zeznań świadka T. M. i przyjęcie, że zasadny czas najmu wynosi 44 dni podczas gdy świadek ten zeznał, że zwrócił pojazd zastępczy po odebraniu swojego samochodu z warsztatu, a ponad to, że ściana tylna pojazdu została wymieniona — co było warunkiem koniecznym do przywrócenia pojazdu do stanu sprzed szkody (vide zeznania T. M. złożone na piśmie - w aktach sprawy);
II. obrazę prawa materialnego, tj.
- art. 361 § 1 i 2 KC poprzez jego-błędną wykładnię i ustalenie, że powódce nie należy się zwrot- kosztów za najem samochodu zastępczego w wysokości 3.864,66 zł, a w konsekwencji oddalenie powództwa w części, podczas gdy szkoda w postaci poniesionych przez poszkodowanego pełnych kosztów najmu pojazdu pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z przedmiotową kolizją; - art. 826 § 1 KC w zw. z art. 362 KC i art. 354 § 2 KC poprzez przyjęcie, iż poszkodowany naruszył zasadę minimalizacji szkody poprzez korzystanie z pojazdu zastępczego w okresie ponad 44 dni podczas, gdy zasadny czas najmu wynosił 73 dni.
Skarżący wniósł o:
I. zmianę pkt I zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki dodatkowo kwoty 7.134 zł tytułem zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 3 kwietnia 2021 roku do dnia zapłaty,
II. zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania za obie instancje w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu apelacji strona powodowa rozwinęła powyższą argumentację.
Pozwany w odpowiedzi na apelację powoda wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania za II instancję wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego nie zasługiwała na uwzględnienie.
Wstępnie zauważyć należało, że przedmiotową sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym, a sąd okręgowy w postępowaniu apelacyjnym nie przeprowadził postępowania dowodowego. Ustawodawca w takiej sytuacji w art. 505 13 § 2 k.p.c. przewidział, że jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej orzeczenia z przytoczeniem przepisów prawa.
Powód powołując się na umowę cesji wierzytelności z dnia 19 lutego 2021 r. domagał od pozwanego (...) z siedzibą w C. zapłaty kwoty 10.998,66 zł, tytułem odszkodowania obejmującego nieuiszczone przez ubezpieczyciela koszty najmu pojazdu zastępczego (faktycznie poniesione), jakie powstały przez okres 73 dni, to jest od dnia 9 grudnia 2020 r. do dnia 19 lutego 2021 r., przy przyjęciu umówionej stawki dobowej w kwocie 200 zł netto, w związku z uszkodzeniem pojazdu marki V. o numerze rejestracyjnym (...), w wyniku wypadku drogowego z dnia 5 grudnia 2020 r.
W toku tego postępowania pozwany nie kwestionował swojej odpowiedzialności za szkodę doznaną przez wierzyciela pierwotnego w wyniku zdarzenia mającego miejsce w dniu 5 grudnia 2020 r. Nie negował też skuteczności zawartej umowy przelewu, na podstawie której powodowi przysługiwała legitymacja czynna w niniejszym postępowaniu. Spór stron ogniskował się wokół kwestionowanej przez pozwanego krajowej jurysdykcji sądowej oraz kwestii wysokości dobowej stawki czynszu najmu pojazdu zastępczego oraz długości trwania najmu pojazdu zastępczego, a także i tego, czy koszty najmu pojazdu zastępczego zostały poniesione. Faktycznie poszkodowany wynajmował pojazd zastępczy od dnia 9 grudnia 2020 r. do dnia 19 lutego 2021 r. za stawkę 200 zł netto za dobę (vide umowy najmu – k. 10 – 12v; faktura nr (...) – k. 13). Sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo częściowo, w zakresie kosztów najmu pojazdu zastępczego odpowiadającym wnioskom z opinii biegłego, zasądzając tym samym od pozwanego na rzecz powoda kwotę 3.864,66 zł (najem przez 44 dni kalendarzowe, przy stawce faktycznie poniesionej, tj. 200 zł netto, pomniejszony o wypłaconą przez ubezpieczyciela kwotę 6.959,34 zł). W apelacji powód konsekwentnie podnosił, że zasadny okres najmu to ten, przez który poszkodowany faktycznie wynajmował pojazd.
Wbrew zarzutom apelacyjnym strony powodowej, w oparciu o oceniony zgodnie z art. 233 k.p.c. materiał dowodowy, sąd pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie wysokości szkody powstałej wskutek kolizji z dnia 5 grudnia 2020 r., opierając się w znacznej mierze na dowodzie z opinii biegłego z zakresu techniki samochodowej.
W świetle sprzecznych stanowisk stron postępowania sąd drugiej instancji zważył, iż zgodnie z art. 36 ust. 1 w zw. z art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2214 tj. z późn. zm.), odszkodowanie należne od zakładu ubezpieczeń odpowiadającego w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkodę powstałą w związku z ruchem pojazdów ustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym, najwyżej do ustalonej w umowie sumy gwarancyjnej. Zakres akcesoryjnej odpowiedzialności ubezpieczyciela (Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego) pokrywa się zatem z zakresem odpowiedzialności cywilnoprawnej kierującego pojazdem mechanicznym wynikającym z przepisów kodeksu cywilnego określających zakres odpowiedzialności odszkodowawczej.
Istotnym pozostaje, że zgodnie z art. 361 k.c. zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła (§ 1). W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (§ 2). W świetle powołanego przepisu odpowiedzialność deliktowa dotyczy normalnych następstw działania lub zaniechania, które można zakwalifikować jako obiektywnie nieprawidłowe. Dla stwierdzenia istnienia związku przyczynowego nie wystarcza jakiekolwiek powiązanie przyczynowe między zachowaniem pozwanego a powstaniem szkody, musi to być także związek adekwatny. Ocena, czy dany skutek jest normalnym następstwem zdarzenia, powinna się opierać na konkretnych okolicznościach faktycznych danej sprawy, przy uwzględnieniu zasad doświadczenia życiowego. Ogólnie rzecz ujmując, następstwo ma charakter normalny wtedy, gdy w danym układzie stosunków, w zwyczajnym biegu spraw określony skutek można uznać za zwykłe następstwo danego zdarzenia, typowym jest skutek występujący w zwykłym porządku rzeczy, taki, który na podstawie zasad doświadczenia życiowego można uznać za charakterystyczny dla danej przyczyny jako jej normalny rezultat (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2000 r., III CKN 810/98, z dnia 26 stycznia 2006 r., II CK 372/05 i z dnia 19 marca 2008 r., V CSK 491/07).
Niewątpliwie w sytuacji uszkodzenia pojazdu normalnym następstwem w rozumieniu art. 361 § 1 k.c. jest niemożność korzystania z niego i jeżeli poszkodowana poniosła w związku z tym koszty wynajmu pojazdu zastępczego, to uznać należy, że mieszczą się one w granicach skutków szkody podlegających wyrównaniu.
Rozważając kwestię tego, w jakim zakresie koszty te podlegałyby rekompensacie mieć należało na uwadze, że zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia OC obejmuje zasadniczo wyłącznie celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego (vide uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2011 r,, III CZP 5/11, nadto uchwały z dnia 22 listopada 2013 r., III CZP 76/13, z dnia 15 lutego 2019 r., III CZP 84/18 oraz z dnia 13 marca 2020 r., III CZP 63/19).
Sąd pierwszej instancji – co wymaga podkreślenia – posiłkując się opinią biegłego sądowego w dziedzinie techniki samochodowej, prawidłowo uznał za uzasadniony okres najmu pojazdu zastępczego 44 dni, tj. niezbędny i konieczny w okolicznościach sprawy czas naprawy pojazdu uszkodzonego wskutek zdarzenia z dnia 5 grudnia 2020 r. Nie sposób zgodzić się z zarzutami strony powodowej, jakoby był to okres zbyt krótki, pomimo, że biegły wskazuje, iż konieczny, celowy i niezbędny okres potrzebny do naprawy pojazdu, jezdnego po szkodzie, to 44 dni. W świetle zasad doświadczenia życiowego nie może budzić wątpliwości, że naprawa pojazdu wymaga podjęcia pewnych czynności organizacyjnych i przy nieco większych uszkodzeniach nie jest wykonywana „od ręki”. Możliwa jest nadto sytuacja, w której poszkodowany naprawę uszkodzonego pojazdu uzależnia czy to od przyjęcia odpowiedzialności za szkodę ubezpieczyciela, informacji o wysokości przyznanego odszkodowania, czy nawet od wypłaty konkretnej kwoty pieniędzy. W okolicznościach przedmiotowej sprawy okres 44 najmu pojazdu zastępczego (od dnia 9 grudnia 2020 r. do dnia 21 stycznia 2021 r.), obejmował: okres od zgłoszenia szkody i wynajmu pojazdu zastępczego poprzez wykonanie oględzin pojazdu do chwili przekazania poszkodowanemu kalkulacji naprawy – 6 dni; okres od zgłoszenia wniosku o dodatkowe oględziny do dnia przekazania uzupełniającej kalkulacji naprawy – 26 dni; okres na zakup i sprowadzenie części zamiennych – 3 dni robocze; technologiczny czas naprawy pojazdu – 4 dni robocze; czynności związane z przyjęciem pojazdu do warsztatu, schnięciem lakieru, wykonanie badań technicznych oraz wydanie pojazdu po naprawie - 3 dni; dni wolne od pracy w okresie naprawy pojazdu – 2 dni. Sąd rejonowy, posiłkując się wnioskami z opinii biegłego, miał na względzie przebieg postępowania likwidacyjnego, w tym, że kalkulację naprawy pojazdu – po dodatkowych oględzinach przeprowadzonych na wniosek powoda z dnia 16 grudnia 2020 r., powódka otrzymała w dniu 11 stycznia 2021 r. – po tym jednak dniu możliwe było przystąpienie do naprawy. Wbrew dywagacjom skarżącego, spostrzeżeń biegłego wyrażonych w opinii uzupełniającej nie sposób utożsamiać z koniecznością weryfikacji uzasadnionego w okolicznościach sprawy okresu najmu – biegły jednoznacznie stwierdził, że przy uwzględnieniu dodatkowych analiz i wyjaśnień w całości podtrzymuje wnioski zamieszczone w opinii z dnia 14 kwietnia 2024 r.
Sąd okręgowy miał na względzie, że z uwagi na obowiązek wierzyciela zapobiegania szkodzie oraz zmniejszania jej rozmiarów (art. 354 § 2 k.c., art. 362 i 826 § 1 k.c.), obowiązek ubezpieczyciela pokrycia kosztu najmu pojazdu zastępczego należy rozpatrywać także w kontekście obowiązku poszkodowanego podejmowania działań zmierzających do zminimalizowania szkody i brak z jego strony takiego działania nie może zwiększać obowiązku odszkodowawczego ubezpieczyciela (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1997 r., III CZP 14/97 oraz wyroki z dnia 14 lutego 2002, V CKN 745/00, z dnia 26 listopada 2002 r., I CKN 1993/00 z dnia 8 września 2004 r., IV CK 672/03 i dnia 20 grudnia 2006 r., IV CSK 299/06). Każdorazowo należy jednak pamiętać, że na ubezpieczycielu ciąży obowiązek zwrotu wydatków celowych i ekonomicznie uzasadnionych, pozwalających na wyeliminowanie negatywnych dla poszkodowanego następstw, niedających się wyeliminować w inny sposób, z zachowaniem rozsądnej proporcji pomiędzy korzyścią wierzyciela a obciążeniem dłużnika (vide uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11). Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 sierpnia 2017 r. (III CZP 20/17) trafnie zauważył, że nie mogą być uznane za celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki, które nie są konieczne do wyeliminowania negatywnego następstwa majątkowego w postaci utraty możliwości korzystania z uszkodzonego pojazdu, gdy następstwo to może być wyeliminowane bez uszczerbku dla ochrony interesów poszkodowanego w inny, mniej uciążliwy dla dłużnika sposób. Jeżeli ubezpieczyciel proponuje poszkodowanemu - we współpracy z przedsiębiorcą trudniącym się wynajmem pojazdów - skorzystanie z pojazdu zastępczego równorzędnego pod istotnymi względami pojazdowi uszkodzonemu (zwłaszcza co do klasy i stanu pojazdu), zapewniając pełne pokrycie kosztów jego udostępnienia, a mimo to poszkodowany decyduje się na poniesienie wyższych kosztów najmu innego pojazdu, to koszty te - w zakresie nadwyżki - będą podlegały zwrotowi o ile poszkodowany wykaże szczególne racje, przemawiające za uznaniem ich za celowe i ekonomicznie uzasadnione.
Mając na uwadze powyższe rozważania teoretyczne oraz odnosząc ich istotę na kanwę rozpatrywanej sprawy sąd okręgowy miał na uwadze, że bezspornie poszkodowany koszty najmu pojazdu zastępczego poniósł, co udokumentowane zostało w fakturze VAT. Jego szkoda w zakresie kosztów najmu pojazdu zastępczego nabrała konkretnego wymiaru i nie mogłaby podlegać rekompensacie w pełnej wysokości wówczas, gdyby koszty te nie stanowiły celowych i ekonomicznie uzasadnionych wydatków pozostających w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą.
Mając na uwadze powyższe sąd drugiej instancji uznał, iż w okolicznościach niniejszej sprawy za w pełni celowe, ekonomicznie uzasadnione i pozostające w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem powodującym szkodę pozostają koszty najmu auta zastępczego jedynie w okresie 44 dni, tj. od dnia 9 grudnia 2020 r. do dnia 21 stycznia 2021 r., przy wynikającej z umowy najmu stawce 200 zł/dobę netto, ustalonej przy uwzględnieniu średniej dobowej stawki najmu pojazdu zastępczego odpowiadającego klasie uszkodzonemu pojazdowi. Zważywszy, że pozwany ubezpieczyciel dotychczas na rzecz strony powodowej z tego tytułu kwotę 6.959,34 zł, do zapłaty pozostawała nadal niepokryta część doznanej szkody w wysokości 3.864,66 zł.
W punkcie I. sentencji wyroku zatem, z przyczyn jak w niniejszych rozważaniach, sąd okręgowy oddalił apelację pozwanego w całości (art. 385 k.p.c.).
O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto w punkcie II. wyroku, na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. Bacząc, że powód przegrał postępowanie apelacyjne w całości, to na rzecz strony pozwanej należało tytułem zwrotu kosztów tego postępowania zasądzić kwotę 900 zł. Poniesione przez pozwanego koszty instancji odwoławczej to koszty zastępstwa procesowego ustalone z uwagi na wartości przedmiotu zaskarżenia zgodnie z § 2 pkt 4 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Monika Rabiega
(...)
(...)
1. (...)
2. (...)
3. (...)