II CA 103/13

Sygn. akt II Ca 103/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 09 października 2013 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Karina Marczak Sędziowie: SO Marzenna Ernest del. SR Katarzyna Longa (spr.) Protokolant: sekr. sądowy Małgorzata Idzikowska - Chrząszczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2013 roku w S. sprawy z powództwa Gmina (...) przeciwko Z. S. , B. S. o opróżnienie i wydanie lokalu mieszkalnego na skutek apelacji wniesionej przez powoda od wyroku Sądu Rejonowego Szczecin - Centrum w Szczecinie z dnia 31 października 2012 r. w sprawie I C 1245/11 oddala apelację. Sygn. akt II Ca 103/13 UZASADNIENIE Powód Gmina (...) skierował przeciwko B. S. , Z. S. , K. S. i F. S. pozew o nakazanie pozwanym opuszczenia i wydania powódce lokalu mieszkalnego nr (...) przy ul. (...) w S. w stanie wolnym od osób i rzeczy oraz zasądzenie solidarnie od pozwanych na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu pozwu wskazał, że powyższy lokal stanowi jego własność, zaś pozwani B. S. i Z. S. zajęli ten lokal w 1971 r. samowolnie i w chwili obecnej zamieszkują w nim razem z dziećmi F. i K. . W odpowiedź na pozew pozwany Z. S. wniósł o oddalenie powództwa, wskazując, że spełnia wszystkie kryteria by przyznać mu prawo najmu lokalu. Pismem z dnia 05 stycznia 2012 r. powód cofnął pozew i zrzekł się roszczenia wobec pozwanych K. S. i F. S. , z uwagi na okoliczność ich niezamieszkiwania w lokalu, wnosząc jednocześnie o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanych T. K. i F. K. , wskazując że z czynności terenowych – wizji lokalnej wynika, że osoby te zamieszkują w lokalu położonym w S. przy ul. (...) . Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2012 r. Sąd Rejonowy Szczecin – Centrum w Szczecinie wezwał do udziału w sprawie pozwanych T. K. i małoletniego F. K. – reprezentowanego przez ojca T. K. . Postanowieniem z dnia 24 marca 2012 r. Sąd umorzył postępowanie w stosunku do pozwanych K. S. i F. S. . T. K. na rozprawie w dniu 19 października 2012 r., działając w imieniu własnym i syna F. , wniósł o oddalenie powództwa. Takie samo stanowisko zajął Z. S. , działając w imieniu własnym oraz żony B. S. . Wyrokiem z dnia 31 października 2012 r. Sąd Rejonowy Szczecin – Centrum w Szczecinie oddalił powództwo. Sąd rozstrzygnięcie wydał na podstawie następujących ustaleń: pozwani B. S. i Z. S. w 1972 r. zajęli samowolnie lokal mieszkalny położony w S. przy ul. (...) . W lokalu zostali zameldowani w dniu 29 marca 1972 r. W dacie zajęcia lokalu jego najemcą była I. P. , która na stałe przebywała w Szwecji, zaś lokal zajmował jej syn H. P. . Wspólnie pozwani zamieszkiwali z nim przez okres 2 lat. Po pobycie w zakładzie karnym H. P. nie wrócił do lokalu. Pomimo braku umowy pozwani lokal zajmowali nieprzerwanie od 1972 r. i zamieszkiwały z nimi dzieci K. i F. . Sąd wskazał również, że w dniu 07 kwietnia 1988 r. Urząd Miejski w S. wydał decyzję odmowną o przydziale lokalu na rzecz pozwanych. Dalej zostało ustalone, że w dniu 21 czerwca 1996 r. Gmina (...) wytoczyła przeciwko pozwanym pozew o eksmisję w lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ul. (...) . W sprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym w Szczecinie pod sygn. I C 944/96 powództwo zostało oddalone wyrokiem z dnia 28 stycznia 1998 r., z uwagi na ustalenie przez Sąd, że żądanie eksmisji jest sprzeczne z art. 5 k.c. Sąd ustalił, że w latach 2004 – 2005 lokal opuściły dzieci pozwanych K. i F. , którzy na stale zamieszkali w Republice Federalnej Niemiec. Gmina (...) w dniu 11 kwietnia 2011 r. odmówiła zawarcia z pozwanymi umowy najmu lokalu, wskazując, że pozwani swoje potrzeby lokalowe zaspokajają poza spornym lokalem, nadto że udostępniają lokal innym osobom. W toku postępowania – w dniu 02 stycznia 2012 r. pracownicy powoda ustalili, że w lokalu zamieszkuje T. K. wraz z synem F. . Pozwani przeprowadzili remont spornego lokalu, po uprzednim zaopiniowaniu dokumentacji przez powoda. Sąd ustalił również, że pozwany Z. S. od kilku lat podejmuje dorywcze prace na terenie Niemiec i zdarza się, że nie ma go w Polsce przez okres 3 – 4 miesięcy. Podobnie wyglądała sytuacja B. S. do grudnia 2010 r., kiedy uległa wypadkowi i od tego momentu nie pracuje, utrzymując się z zasiłku w wysokości 270 euro miesięcznie. Sporadycznie przebywa w Polsce; ostatnio w sierpniu 2011 r. i w okresie wakacji 2012 r. Pozwany Z. S. ma działkę na terenie ogródków działkowych zlokalizowanych w dzielnicy K. . W odniesieniu do T. K. i jego syna F. , Sąd ustalił, że opiekuje się on mieszkaniem w okresie, gdy pozwany Z. S. wyjeżdża do Niemiec. W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd Rejonowy uznał powództwo oparte na art. 222 § 1 k.c. za nieuzasadnione. Sąd wskazał, że w powództwie windykacyjnym o wydanie rzeczy podmiotem legitymowanym czynnie jest właściciel rzeczy, zaś podmiotem legitymowanym biernie jest osoba która włada rzeczą i której nie przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Odnoszą się do zarzutu powagi rzeczy osądzonej, na który powoływał się Z. S. , Sąd wskazał, że stosownie do przepisu art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. sąd odrzuca pozew ustalając, że pomiędzy stronami sprawa została prawomocnie osądzona. Sąd podkreślił, że co do zasady występuje w obecnie prowadzonym postępowaniu, tożsamość stron oraz przedmiotu postępowania, jednakże oddalenie powództwa na podstawie art. 5 k.c. nie wyklucza możliwości wytoczenia powództwa w przyszłości, jako że okoliczności faktyczne mogą ulec zmianie po wydaniu wyroku. W konsekwencji Sąd uznał, że nie zaistniała podstawa do odrzucenia pozwu, w oparciu o art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd podkreślił również, że okolicznością niesporną był fakt, że powódka jest właścicielem lokalu i tym samym jest legitymowana do wystąpienia z powództwem windykacyjnym. Sąd oddalił powództwo ustalając, że pozwanym B. S. i Z. S. przysługuje skuteczne względem prawa własności uprawnienie do władania rzeczą w postaci prawa najmu lokalu położonego w S. przy ul. (...) . Sąd wskazał, że na dzień zamknięcia rozprawy, pozwani władali spornym lokalem i lokal ten zajmowali bez tytułu prawnego, nawet pomimo tego, że pozwana B. S. od około 2004 r. przebywa w Polsce sporadycznie. Sąd swoje rozstrzygnięcie oparł na przepisie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego , w myśl którego osoba zajmująca lokal bez tytułu prawnego do dnia wejścia w życie ustawy przez okres nie krótszy niż 10 lat wstępuje z mocy prawa w stosunek najmu tego lokalu po upływie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, jeżeli właściciel nie wniesie w tym okresie powództwa o nakazanie tej osobie przez sąd opróżnienia lokalu lub jeżeli w tym samym terminie nie wniesiono powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku najmu. Sąd podkreślił, że ustawa weszła w życie z dniem 10 lipca 2001 r. a pozwani w dniu wejścia jej w życie byli osobami zajmującymi lokal bez tytułu prawnego do dnia wejścia w życie ustawy przez okres nie krótszy niż 10 lat i wstąpili z mocy prawa w stosunek najmu tego lokalu po upływie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Sąd podkreślił, że pozwani zajmowali lokal nieprzerwanie od 1972 r., a zatem znacznie dłużej aniżeli wynika to z art. 30 ust. 1 ustawy oraz że z dniem 10 lipca 2002 r. z mocy prawa wstąpili w stosunek najmu lokalu, gdyż Gmina (...) , nie wniosła w tym okresie powództwa o nakazanie pozwanym opróżnienia lokalu a także powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku najmu. Sąd podkreślił, że fakt zamieszkiwania pozwanej od 2003 lub 2004 r. na terenie Niemiec nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wstąpienie w stosunek najmu nastąpiło z mocy samego prawa z dniem 10 lipca 2002 r. Zaznaczone zostało również, że po wstąpieniu w stosunek najmu nie wystąpiły żadne okoliczności, które powodowałyby, że pozwani utracili to prawo. Oddalenie powództwa w stosunku do T. K. i F. K. było konsekwencją uznania, że pozwani nie zamieszkują na dzień orzekania w spornym lokalu. Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wywiódł powód Gmina (...) , zaskarżając wyrok w całości, w stosunku do pozwanych B. S. i Z. S. . Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisu art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego poprzez ustalenie, że pozwani B. S. i Z. S. wstąpili z mocy prawa w stosunek najmu lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ul. (...) . Powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w odniesieniu do pozwanych B. S. i Z. S. i nakazanie im opróżnienia i wydania lokalu w stanie wolnym od osób i rzeczy, nadto zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, za obie instancje. Z ostrożności procesowej został sformułowany wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu apelacji zarzucono Sądowi, że błędnie zinterpretował przepis art. 30 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów , co doprowadziło do ustalenia że pozwani wstąpili z mocy prawa w stosunek najmu. Apelant wskazał, że przytoczony przepis przewiduje dwa terminy, których upływ warunkuje nabycie prawa najmu z mocy prawa, a mianowicie termin 12 miesięczny oraz termin 10 letni. W tym zakresie powód wskazał, że nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że termin 12 miesięczny liczony od dnia wejścia w życie ustawy upłynął i w tym okresie nie zostało wytoczone przeciwko pozwanym żadne powództwo. Natomiast, co podkreślił powód, kwestia nie jest tak oczywista w odniesieniu do terminu 10 – letniego. W tym zakresie powód powołał się na uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 06 stycznia 2005 r. w sprawie III CZP 67/04, wskazując za nią, że w piśmiennictwie wyrażono pogląd, że do biegu terminu niezbędnego do nabycia prawa najmu lokalu należy stosować w drodze analogii przepisy o biegu terminu zasiedzenia, a w konsekwencji - ze względu na art. 175 k.c. - przepisy o biegu przedawnienia. Powód wskazał, że w przedmiotowej sprawie w okresie 10 lat przed wejściem w życie ustawy zostało przeciwko pozwanym wszczęte postępowanie o nakazanie opróżnienia lokalu, stąd mając na uwadze treść art. 123 § 1 pkt 1 k.c. oraz treść art. 124 § 2 k.c. należało przyjąć, że bieg terminu został przerwany i od uprawomocnienia się wyroku zaczął biec na nowo. W efekcie, w ocenie powoda, w chwili wejścia w życie ustawy termin ten nie upłynął, a tym samym nie została spełniona przesłanka wstąpienia w stosunek najmu. W odpowiedzi na apelację pozwani Z. S. i B. S. wnieśli o jej oddalenie. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja powoda okazała się niezasadna i podlegała oddaleniu. Ustalony przez Sąd Rejonowy stan faktyczny sprawy nie był kwestionowany, a poza tym znajduje oparcie w zebranym w sprawie materiale, dlatego ustalenia Sądu I instancji Sąd Okręgowy przyjmuje – za własne i za podstawę dalszych rozważań, bez ich ponownego przytaczania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 07 kwietnia 2000 r. IV CKN 1/00). Sąd Okręgowy podzielił ocenę prawą dokonaną przez Sąd Rejonowy, że pozwani podnieśli skuteczny zarzut hamujący roszczenie windykacyjne, wynikający z faktu, że z dniem 10 lipca 2002 r. wstąpili w stosunek najmu lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ul. (...) . Odnosząc się do zarzutu apelacji, Sąd Odwoławczy wskazuje, że nie doszło w sprawie do naruszenia przepisu art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r., poz. 266). W zasadzie stwierdzić należy, że spór w przedmiotowej sprawie dotyczył wyłącznie powołanego przepisu. Trafnie powód wskazał, że wymienia on dwa terminy, których upływ warunkuje nabycie najmu z mocy prawa tj. termin 12 miesięczny liczony od dnia wejścia w życie ustawy oraz termin 10 – letni wymagany do zajmowania lokalu bez tytułu prawnego. Dla stwierdzenia wstąpienia w stosunek najmu na mocy tego przepisu koniecznym jest zajmowanie lokalu bez tytułu prawnego przez okres co najmniej 10 – letni oraz brak wytoczenia przez właściciela w okresie od 10 lipca 2001 r. do 10 lipca 2002 r. powództwa o opróżnienie lokalu lub ustalenie nieistnienia stosunku najmu. Brak upływu któregokolwiek z tych terminów niweczy prawo osoby zajmującej lokal, do uzyskania tytułu najemcy. O ile w sprawie bezspornym było, że powód nie zrealizował w okresie roku od dnia wejścia w życie ustawy uprawnienia przewidzianego w art. 30 ust. 1 ustawy i nie wytoczył żadnego z wymienionych w nim powództw, o tyle spornym było, czy pozwani legitymują się okresem 10 – letnim zajmowania lokalu bez tytułu prawnego. W ocenie powoda w odniesieniu do pozwanych przesłanka ta nie została spełniona. W tym zakresie powód swoje rozważania oparł na stanowisku zajętym przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 stycznia 2005 r. wydanej w sprawie III CZP 67/04, w myśl której istnienie prawomocnego wyroku nakazującego opróżnienie i opuszczenie lokalu, wydanego w okresie biegu dziesięcioletniego terminu przewidzianego w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 71, poz. 733 ze zm.), uniemożliwia osobie zajmującej ten lokal bez tytułu prawnego, wstąpienie w stosunek najmu na podstawie wymienionego przepisu. Sąd Okręgowy wskazuje, że powołana uchwała nie dość że zapadła w odmiennym stanie faktycznym, aniżeli występującym w sprawie, będącej przedmiotem oceny, to dodatkowo nie można wykluczyć odmiennego zapatrywania. Podkreślić należy, że stanowisko zaprezentowane przez Sąd Najwyższy, a także powoda jest konsekwencją przyjęcia i zastosowania w drodze analogii przepisów o biegu terminu zasiedzenia, w szczególności art. 175 k.c. , a w konsekwencji także przepisów o biegu przedawnienia, w tym art. 123 k.c. Pogląd ten umiejscawia termin 10 – letni przewidziany powołanym przepisem w instytucji tzw. „dawności”, przemilczenia (odnoszącym się do nabycia własności) i sprowadza się do stwierdzenia, że wyrok eksmisyjny wydany w tym okresie skutkuje przerwaniem jego biegu. Sąd Odwoławczy wskazuje, że możliwość odstąpienia od takiej wykładni jest podyktowana przede wszystkim tym, że uchwała Sądu, podobnie jak i stanowisko powoda powołują się na stanowisko doktryny, przy czym nie przytaczają żadnego źródła takiego poglądu. Nadto Sąd Odwoławczy wskazuje, że skoro termin 10 – letni został wprowadzony ustawą o ochronie praw lokatorów wraz z warunkami zniweczenia nabycia najmu – poprzez określone czynności procesowe właściciela podjęte w okresie od 10 lipca 2001 r. do 10 lipca 2002 r. i uchybienie tym warunkom skutkuje uzyskaniem prawa najmu przez osobę zajmującą lokal bez tytułu prawnego. Przy takim poglądzie nawet istnienie prawomocnego i wykonalnego wyroku eksmisyjnego sprzed 10 lipca 2001 r. nie stanowi przeszkody w ustaleniu wstąpienia w stosunek najmu (por. Mirosław Nazar, Ochrona praw lokatorów, Cz.I. Monitor Prawniczy z 2001r., nr 19, s. 962). R. D. w Komentarzu do wskazanej ustawy (Ochrona praw lokatorów. Dodatki mieszkaniowe. Komentarz. Wzory pozwów, LexisNexis 2012), podniósł, że bardziej przekonująca jest wykładnia, mająca u podstaw przepis art. 75 Konstytucji oraz prawo do stabilizacji stosunków mieszkaniowych osób, które w nich zamieszkują. Podkreślenia wymaga, że w okolicznościach sprawy akcja zaczepna w postaci wytoczenia powództwa o wydanie lokalu w 1996 r. w sprawie I C 944/96 okazała się nieskuteczna, a zatem nie sposób uznać, że przesłanka zajmowania lokalu bez tytuł prawnego przez okres co najmniej 10 – letni nie została przez pozwanych spełniona. Zauważania dodatkowo wymaga, że w prawie cywilnym, ze względu na otwartość i niezupełność regulacji, przyjmuje się generalnie, że analogia jest dopuszczalna. Wnioskowanie z podobieństwa jest przy tym jednym z najbardziej podstawowych zabiegów inferencyjnych stosowanych w praktyce prawniczej, analogia jest bowiem właśnie środkiem wypełniania luk w prawie. Nie budzi wątpliwości, że w rozważanym stanie może powstać wątpliwość jaki charakter ma termin 10 – letni przewidziany w art. 30 ustawy o ochronie praw lokatorów . Wskazana instytucja wstąpienia w prawo najmu z mocy prawa na skutek upływu czasu nie występowała dotychczas w stanie prawnym, gdyż jest ona zgoła odmienną od przewidzianej w art. 691 k.c. , czy poprzednio obowiązujących ustawach z dnia 10 kwietnia 1974 r. Prawo lokalowe (art. 8, a następnie 9 tej ustawy) oraz z dnia 02 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (art. 8 tej ustawy). Konieczność stosowania do obliczania tego terminu przepisów o biegu terminu zasiedzenia a w konsekwencji i przepisów o biegu przedawnienia jest wyłącznie poglądem, który jest jedynym z wyrażanym w doktrynie, stąd przy zupełnie odmiennym stanie faktycznym aniżeli w sprawie rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 stycznia 2005 r. wydanej w sprawie III CZP 67/04, Sąd Odwoławczy nie był nim związany. Z powyższych względów, Sąd Okręgowy nie podzielając argumentacji powoda, apelację po myśli przepisu art. 385 k.p.c. oddalił jako niezasadną.