II CA 1017/13

Sygn. akt II Ca 1017/13 POSTANOWIENIE Dnia 7 listopada 2013 r. Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Mariusz Broda Sędziowie: SSO Cezary Klepacz (spr.) SSR Monika Gądek – Tamborka (del) Protokolant: protokolant sądowy Beata Wodecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2013 r. sprawy z wniosku S. S. (1) z udziałem Z. D. , R. W. , H. S. , M. S. (1) , A. P. , M. S. (2) , J. D. , K. D. , M. D. , W. S. o stwierdzenie nabycia spadku po A. S. na skutek apelacji uczestniczki M. S. (1) od punktu II (drugiego) postanowienia Sądu Rejonowego w Jędrzejowie z dnia 19 lutego 2013 r. sygn. akt VI Ns 61/13 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie, znieść postępowanie w tej części od dnia 4 stycznia 2013 roku i sprawę w tym zakresie przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Jędrzejowie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Sygn. akt II Ca 1017/13 UZASADNIENIE We wniosku z dnia 16 marca 2012 r. S. S. (1) domagał się stwierdzenia nabycia spadku po swojej matce A. S. . Sprawę zainicjowaną tym wnioskiem prowadził początkowo Sąd Rejonowy we Włoszczowie pod sygn. akt I Ns 133/12. Ponieważ Sąd ten został zniesiony z końcem 2012 r., sprawę prowadził w dalszym ciągu Sąd Rejonowy w Jędrzejowie VI Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą we Włoszczowie pod sygn. akt VI Ns 61/13. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2013 r., Sąd ten stwierdził, że spadek po A. S. , zmarłej dnia (...) . we W. i tam ostatnio zamieszkałej, na podstawie ustawy nabyły dzieci S. S. (2) , R. D. , J. K. , T. S. i Z. J. po 1 /6 części oraz wnuki: R. W. i H. S. po 1 /12 części (pkt I); orzekł, że wchodzące w skład spadku po A. S. gospodarstwo rolne dziedziczą z mocy ustawy dzieci: S. S. (2) , R. D. , T. S. i Z. J. po 1 /4 części (pkt II) i rozstrzygnął o kosztach postępowania (pkt III). Orzeczenie to w części, tj. w punkcie II, zaskarżyła uczestniczka M. S. (1) , zarzucając naruszenie art. 670 § 2 k.p.c. poprzez przyjęcie, że w skład spadku po zmarłej wchodzi gospodarstwo rolne. Wskazując na to, skarżąca wniosła o zmianę postanowienia w tym zakresie i oddalenie wniosku o stwierdzenie, że w skład spadku po A. S. wchodzi gospodarstwo rolne, ewentualnie o uchylenie orzeczenia w tej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Apelacja jest skuteczna o tyle, że doprowadziła do uchylenia zaskarżonego postanowienia, ale z powodów odmiennych niż w niej wskazane. Stosownie do treści art. 378 § 1 k.p.c. , sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Jak wynika zaś z art. 379 pkt 4 k.p.c. , nieważność postępowania zachodzi wówczas, gdy skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa. Wskazane przepisy, zgodnie z art. 13 § 2 k.p.c. , stosuje się odpowiednio w postępowaniu nieprocesowym. Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd Rejonowy w Jędrzejowie VI Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą we Włoszczowie w składzie: SSR Małgorzata Wojciechowska. Decyzję o przeniesieniu tego sędziego ze zlikwidowanego Sądu Rejonowego we Włoszczowie do Sądu Rejonowego w Jędrzejowie podpisał podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, a nie Minister Sprawiedliwości. Tymczasem przewidziane w art. 75 § 3 w zw. z art. 75 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 427 z późn. zm.) uprawnienie do przeniesienia sędziego na inne miejsce służbowe przysługuje wyłącznie Ministrowi Sprawiedliwości, w związku z czym nie może być przekazane innej osobie, w tym sekretarzowi lub podsekretarzowi stanu. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 17 lipca 2013 r., III CZP 46/13, które w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy w pełni podziela. Wskazane uprawnienie Ministra Sprawiedliwości nie należy do zakresu władzy wykonawczej i nie jest decyzją administracyjną, a zatem nie mają do niego zastosowania przepisy art. 37 ust. 1 i ust. 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. nr 24, poz. 199 ze zm.), ani też przepisy ustawy o działach administracji rządowej , gdyż dotyczą one tylko działań ministrów jako organu administracji publicznej w sprawowaniu władzy wykonawczej. Nie mogą mieć zatem zastosowania do omawianej kompetencji Ministra Sprawiedliwości, należącej ściśle do zakresu władzy sądowniczej; w takich przypadkach Minister Sprawiedliwości działa nie jako organ administracji publicznej, lecz występuje w roli organu władzy publicznej, w której – zgodnie z art. 36 ustawy o Radzie Ministrów – zastąpić go może jedynie Prezes Rady Ministrów lub inny wskazany przez niego członek Rady Ministrów i tylko wtedy, gdy stanowisko Ministra Sprawiedliwości nie zostało obsadzone lub w razie czasowej niezdolności Ministra do wykonywania obowiązków. Sąd Najwyższy, rozważając kwestie dotyczące przenoszenia uprawnień przez piastuna organu administracji, wielokrotnie stwierdzał, że kompetencje organu administracji publicznej – przyznane mu na podstawie przepisu szczególnego, nienależące jednak do sfery administracji publicznej – nie mogą być przekazywane innej osobie. W szczególności w uchwale z dnia 5 kwietnia 2007 r., I PZP 3/2007, OSNP 2007/21-22/308 , stwierdził niedopuszczalność przenoszenia przez Ministra Sprawiedliwości na inne osoby (sekretarza i podsekretarza stanu) kompetencji do mianowania i zwalniania asesorów sądowych, uznając, że dotyczy to wykonywania władzy sądowniczej sensu stricto , a zatem wykracza poza sferę administracji publicznej i nie może być przekazane innej osobie. Uchwała ta nawiązuje do ugruntowanego, jednoznacznego i uznanego w piśmiennictwie stanowiska Sądu Najwyższego w tym przedmiocie, wyrażonego w orzeczeniach dotyczących kompetencji przyznanych różnym organom administracji publicznej na mocy przepisów szczególnych, obejmujących działania nienależące do sfery administracji. Niczego w tym zakresie nie zmienia uchwała pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2007 r., BSA I- 4110- 5/2007, jako że dotyczy ona innego stanu faktycznego – delegowania sędziego do pełnienia obowiązków w innym sądzie, ale za jego zgodą i z jego inicjatywy, co zmienia charakter uprawnienia Ministra Sprawiedliwości do takiego delegowania. W myśl przywołanej uchwały Sądu Najwyższego z 17 lipca 2013 r., decyzja o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe podjęta przez inną osobę, także „z upoważnienia” Ministra Sprawiedliwości, jest wadliwa (bezprawna), a sędzia, którego ona dotyczy, nie może wykonywać władzy jurysdykcyjnej w sądzie (na obszarze jurysdykcyjnym), do którego został „przeniesiony”. Skład orzekający z jego udziałem jest zatem sprzeczny z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. Okoliczności powodujące nieważność postępowania sąd bierze pod rozwagę z urzędu w każdym stanie sprawy, bada zatem także, czy skład sądu jest zgodny z prawem, tu: czy decyzja o przeniesieniu na nowe miejsce służbowe sędziego zasiadającego w składzie sądu została podjęta zgodnie z prawem, a w szczególności, czy we właściwym trybie i przez uprawniony podmiot. W razie stwierdzenia nieważności postępowania, sąd drugiej instancji uchyla zaskarżone orzeczenie, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania ( art. 386 § 2 k.p.c. ) Mając to na względzie, uchylono zaskarżone orzeczenie, tj. punkt II tego postanowienia, zniesiono postępowanie w tej części od dnia 4 stycznia 2013 r., bowiem wówczas zostały podjęte pierwsze czynności w sprawie przez Sąd Rejonowy w składzie niezgodnym z prawem (k.196) i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Jędrzejowie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego ( art. 108 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. ). SSR M. Gądek - Tamborska SSO M. Broda SSO C. Klepacz