II C 510/17

Powód H. S. wniósł o zasądzenie od swojej siostry, pozwanej M. S., kwoty 84.333,33 zł tytułem zachowku po zmarłym ojcu, J. S. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa, twierdząc, że rodzice nie pozostawili żadnego majątku. Sąd ustalił, że w 1990 roku rodzice stron, J. i L. S., nieodpłatnie przekazali swoje gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami i nieruchomością na rzecz córki M. S. na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych. Wartość zabudowań oszacowano na ponad 41 milionów ówczesnych złotych. Rodzice utrzymywali się ze świadczeń ZUS. Zmarli odpowiednio w 2010 r. (L. S.) i 2014 r. (J. S.). Postanowieniem z 2015 r. spadek po nich nabyli ich dzieci: J. S. (mąż L. S.) oraz H. S., M. S. i J. K. (dzieci J. S.). Sąd ustalił, że w chwili śmierci spadkodawcy nie posiadali oni żadnego majątku poza przekazanym gospodarstwem. Powód wezwał pozwaną do zapłaty zachowku, a po jej odmowie wniósł pozew. Sąd oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego dotyczącej wyceny nieruchomości, uznając, że nie mają one znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na art. 991 § 1 i 2 k.c. dotyczącego zachowku. Kluczową dla sprawy była interpretacja art. 993 k.c. i art. 994 k.c. w kontekście umowy przekazania gospodarstwa rolnego. Sąd powołał się na ugruntowane orzecznictwo Sądu Najwyższego (uchwała III CZP 29/12), zgodnie z którym wartość gospodarstwa rolnego przekazanego następcy na podstawie ustawy z 1982 r. nie wlicza się do substratu zachowku, ponieważ taka umowa różni się od darowizny w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Ponieważ przekazane gospodarstwo stanowiło jedyny majątek spadkowy, a jego wartość nie podlegała doliczeniu do substratu zachowku, sąd uznał, że powód nie jest uprawniony do zachowku i oddalił powództwo w całości. Ze względu na trudną sytuację materialną stron, sąd nie obciążył ich nieuiszczonymi kosztami sądowymi.

Zagadnienia prawne (1)