II C 13/16

Sygn. akt II C 13/16 UZASADNIENIE Pozwem, wniesionym w elektronicznym postępowaniu upominawczym w dniu 11 grudnia 2015 r. (k. 2-5 w zw. z k. 1), powódka Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą we W. zażądała zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego G. W. : 1) kwoty 37.279 zł wraz z odsetkami: a) umownymi w wysokości czterokrotności stopy lombardowej NBP, liczonymi od kwoty 37.045 zł za okres od dnia 13 sierpnia 2014 r. do dnia zapłaty, b) ustawowymi, liczonymi od kwoty 205,43 zł za okres od dnia 11 grudnia 2015 r. do dnia zapłaty, 2) zwrotu kosztów sądowych w kwocie 466 zł, kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz „innych kosztów” („opłaty manipulacyjnej dla dostawcy usług płatności”) w kwocie 4,66 zł. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2015 r. (k. 6), referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym Lublin-Zachód w Lublinie, wobec stwierdzonego braku podstaw do wydania nakazu zapłaty, przekazał sprawę do rozpoznania tut. Sądowi Rejonowemu. Powód ostatecznie zmodyfikował swoje stanowisko o tyle (k. 10), że wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz kosztów opłaty manipulacyjnej dla dostawcy usług płatności. Pozwany nie zajął stanowiska w sprawie. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 23 września 2011 r., powódka Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą we W. zawarła z pozwanym G. W. , występującym jako kredytobiorca, umowę o limit kredytowy nr (...) . W umowie tej, strony umowy oświadczyły, w szczególności, że: - bank udostępnia kredytobiorcy środki pieniężne z przeznaczeniem na finansowanie bieżących potrzeb konsumpcyjnych w kwocie 10.000 zł, w ramach limitu kredytowego w koncie osobistym (§ 1 umowy), - kwota limitu kredytowego zostanie postawiona do dyspozycji kredytobiorcy w dniu 23 września 2011 r., na okres do dnia 12 stycznia 2012 r., z tym, że kredytobiorca wyraża zgodę na odnawianie limitu kredytowego na dotychczasowych warunkach i na pobieranie prowizji z tytułu odnowienia limitu kredytowego (§ 2 w zw. z § 6 umowy) - od wykorzystanego limitu kredytowego bank pobiera odsetki według stawki zmiennej, wynoszącej w chwili zawarcia umowy 16,90% w stosunku rocznym (§ 3 ust. 1 umowy), nie więcej jednak, niż czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP (§ 3 ust. 2 umowy) - opłaty i prowizje związane z udzieleniem i obsługa kredytu oraz prowadzeniem rachunku, w ramach którego został udzielony limit, pobierane są zgodnie z obowiązującą w dniu dokonywania czynności „Taryfą opłat i prowizji pobieranych przez (...) S.A. za czynności bankowe dla ludności (§ 4 ust. 1 umowy), - niespłacona przez kredytobiorcę w terminie należność banku z tytułu kredytu lub odsetek w dniu płatności staje się wymagalna; od tego dnia od niespłaconej kwoty kredytu naliczane jest oprocentowanie od zadłużenia przeterminowanego (§ 8 ust. 7 umowy), - oprocentowanie należności przeterminowanych równe jest czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP (§ 8 ust. 8 umowy), - bank może, w szczególności, wypowiedzieć limit kredytowy z zachowaniem 30-dniowego terminu i zażądać spłaty należności w przypadku naruszenia postanowień umowy (§ 9 ust. 1 umowy; kopia umowy – k. 63-66). Wobec powstania po stronie pozwanego zaległości i nieuregulowania ich przez pozwanego w wyznaczonym terminie, pismem z dnia 17 kwietnia 2014 r., powódka wypowiedziała umowę. Wysokość obciążającej ówcześnie pozwanego należności z tytułu przekroczenia limitu wynosiła 42.326,48 zł, a należności odsetkowej – 322,20 zł. Brak natomiast ówcześnie było należności z tytułu opłat (kopia pisma w przedmiocie wypowiedzenia umowy – k. 68). Według stanu na dzień 10 grudnia 2015 r., dług pozwanego wobec powoda obejmował: należność kapitałową w kwocie 37.045,80 zł, należność z tytułu odsetek umownych w kwocie 205,43 zł (tylko w tym zakresie: twierdzenia powódki w formie wyciągu z jej ksiąg, przyjęte za prawdziwe na podstawie art. 339 § 2 k.p.c. ). Powyższy stan faktyczny ustalony został w oparciu o twierdzenia powoda przyjęte za prawdziwe w trybie art. 339 § 2 k.p.c. , a także na podstawie: kopii umowy (k. 63-66) i pozaprocesowego pisma (k. 68). Sąd poczynił następującą ocenę materiału dowodowego: Na powodzie, dochodzącym określonych należności, spoczywa ciężar wskazania i wykazania okoliczności, stanowiących faktyczną podstawę powództwa. Ciężarowi temu powódka częściowo nie sprostała. Mieć trzeba na uwadze, że powódka jest profesjonalnym uczestnikiem obrotu, który w ramach swej działalności angażuje się w szereg postępowań sądowych. Powódce są zatem z pewnością dobrze znane reguły rozkładu ciężaru dowodu w procesie cywilnym ( art. 6 k.c. , art. 3 in fine i art. 232 zd. 1 k.p.c. ). Tym bardziej więc, powódka powinien dobrze rozumieć, jakie twierdzenia przytoczyć i jakie dowody przedłożyć w istniejącej sytuacji procesowej. Wprawdzie w warunkach, gdy zaistniały pozytywne ( art. 339 k.p.c. ), a nie zaistniały negatywne ( art. 340 k.p.c. ) przesłanki wydania wyroku zaocznego, to – co do zasady – przyjmuje się za prawdziwe twierdzenia powódki o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed rozprawą. Przytoczona reguła nie znajduje jednak zastosowania, w szczególności, w wypadku, gdy twierdzenia powódki budzą uzasadnione wątpliwości ( art. 339 § 2 k.p.c. ). W okolicznościach niniejszej wątpliwości wiążą się z dochodzoną przez powódkę kwotą 27,71 zł tytułem „kosztów czynności windykacyjnych, korespondencji upominawczej, monitoringu, zasądzonych i niewyegzekwowanych kosztów postępowania klauzulowego” (k. 3), następnie określonych jako „koszty, wezwania i upomnienia” (k. 11). W ramach wiążącej Sąd faktycznej podstawy powództwa powód nie skonkretyzował, jak dokładnie wyliczył wskazaną kwotę, czy też z jakich konkretnych zdarzeń lub działań wynika obowiązek zapłaty owych „kosztów”. Samodzielne poszukiwanie i identyfikowanie przez Sąd konkretnych zdarzeń lub działań, stanowiących przesłankę powstania roszczenia (roszczeń) o zapłatę „kosztów” w dochodzonej z tego tytułu kwocie stanowiłoby natomiast niedopuszczalne wyjście poza granice faktycznej podstawy powództwa, ale też rodziłoby uzasadnione wątpliwości co do bezstronności Sądu, a wręcz wprost naruszałoby konstytucyjne prawo pozwanego do bezstronnego sądu i odpowiadający temu prawu obowiązek Sądu do przestrzegania zasady równego traktowania stron ( art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP ). Sąd zważył, co następuje: Powództwo zasługuje na uwzględnienie, lecz nie w całości. Podstawowym obowiązkiem kredytobiorcy jest zwrot kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty ( art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe , t. jedn.: Dz. U. z 2015 r., poz. 128). W istniejącej sytuacji procesowej, brak dostatecznych podstaw do zakwestionowania istnienia po stronie pozwanego długu, obejmującego należność główną w kwocie 37.045,80 zł, a ponadto należności z tytułu odsetek umownych ( art. 359 § 1 k.c. , § 3 ust. 1 umowy), w kwocie 205,43 zł na dzień 10 grudnia 2015 r. Co do zasady słusznie powódka domaga się też zapłaty dalszych odsetek, liczonych za okres od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, przy czym odsetek umownych od kapitału, a odsetek ustawowych od odsetek ( art. 482 § 1 k.c. ). Dwie kwestie wymagają tu jednak bliższej uwagi. Po pierwsze, wskazana w żądaniu pozwu stopa odsetek od przeterminowanego zadłużenia głównego, wynosząca czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP, została określona w § 8 ust. 8 umowy, pod rządem art. 359 § 2 1 w brzmieniu obowiązującym w okresie do dnia 31 grudnia 2015 r. W granicach tego okresu, żądana stopa odsetek nie budzi zastrzeżeń. Już jednak w stanie prawnym, obowiązującym od dnia 1 stycznia 2016 r., wysokość stopy odsetek maksymalnych za opóźnienie obliczana jest w oderwaniu od stopy kredytu lombardowego NBP, natomiast nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie ( art. 481 § 2 1 k.c. ), to jest dwukrotności sumy: stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktów procentowych ( art. 481 § 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2016 r.). W rezultacie, rozstrzygnięcie co do odsetek za okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty obwarować należało dodatkowym zastrzeżeniem, określającym maksymalny pułap odsetek na poziomie obowiązujących od wskazanej daty odsetek maksymalnych za opóźnienie. Zastrzeżenie to znajdzie praktyczne zastosowanie tylko wtedy, gdy czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP (będącą stopą odsetek umownych według § 8 ust. 8 umowy) przewyższy stopę odsetek maksymalnych za opóźnienie ( art. 481 § 2 1 k.c. ). Po drugie, skoro powód, korzystający z usług profesjonalnego pełnomocnika, nie zmienił żądania pozwu co do żądanej stopy odsetek od skapitalizowanej należności odsetkowej (205,43 zł), mimo rozróżnienia przez ustawodawcę od dnia 1 stycznia 2016 r. pojęć odsetek ustawowych ( art. 359 § 2 k.c. ) i odsetek ustawowych za opóźnienie ( art. 481 § 2 k.c. ), to Sąd, związany granicami żądania pozwu, zasądzić może na rzecz pozwanego, od kwoty 205,43 zł, tylko odsetki ustawowe (do dnia 31 grudnia 2015 r. – w rozumieniu art. 481 § 2 k.c. w poprzednim brzmieniu, a od dnia 1 stycznia 2016 r. – w rozumieniu art. 359 § 2 k.c. ). Nie może natomiast zostać uwzględnione powództwo o zapłatę kwoty 27,71 zł tytułem „kosztów”. Pierwszy kluczowy problem w tym zakresie związany jest już z treścią faktycznej podstawy powództwa. Co istotne, podstawa ta sformułowana została przez profesjonalnego pełnomocnika, zatem powinna być interpretowana ściśle, zgodnie z jej brzmieniem, przy czym decydujące znaczenie ma tu wykładnia językowa (co do interpretacji treści, wytworzonych przez profesjonalnego pełnomocnika, odpowiednio: uzasadnienie postanowienia SN z dnia 9 stycznia 2014 r., V CZ 76/13, LEX nr 1424863). Sąd jest związany granicami faktycznej podstawy powództwa ( art. 321 § 1 k.p.c. ). W konsekwencji, Sąd nie może dostosowywać podstawy faktycznej do roszczenia określonego w pozwie. Podstawa faktyczna powództwa musi być jednoznacznie określona przez stronę dochodzącą roszczenia. Sąd nie może zaś również opierać się na domniemanej woli powoda (wyrok SN z dnia 11 grudnia 2008 r., II CSK 364/08, LEX nr 584727). Żądanie pozwu określane jest nie tylko przez jego przedmiot, lecz również przez jego podstawę faktyczną. Niedopuszczalne jest zatem zasądzenie sumy pieniężnej, która wprawdzie mieści się w granicach kwotowych powództwa lecz z innej postawy faktycznej (wyrok SN z dnia 7 listopada 2007 r., II CSK 344/07, LEX nr 388844). Strona powodowa nie skonkretyzowała, jakie dokładnie „koszty” miałaby obejmować wierzytelność przeciw pozwanemu, istniejąca w chwili nabycia wierzytelności przez powoda. Twierdzenia powódki w tym zakresie są zresztą nie tylko wysoce ogólnikowe i niejasne, ale wewnętrznie niespójne, gdyż w kolejnych pismach, powódka w różny sposób określa tytuły, z jakich koszty mają jej przysługiwać. Przy tym, mimo podania kilku tytułów, powódka nie konkretyzuje, jaka część dochodzonej kwoty przypada na poszczególne tytuły. Najistotniejszym jest jednak, że w granicach faktycznej podstawy powództwa nie sposób zidentyfikować konkretnego zdarzenia lub zachowania strony umowy, stanowiącego faktyczną podstawę powstania roszczenia o zapłatę „kosztów”. Co za tym idzie, nie można również zidentyfikować konkretnego postanowienia umowy, kreującego ewentualnie prawną podstawę roszczenia. Skoro zaś, jak wynika z powołanych poglądów judykatury, wykluczonym jest domyślanie się lub samodzielne uzupełnianie podstawy faktycznej powództwa przez Sąd, to już na tym etapie stwierdzić kategorycznie trzeba konieczność oddalenia powództwa w omawianej części. Niezależnie od tego, z twierdzeń powódki (k. 3, 11) wynika, że bliżej nieokreślona część analizowanej należności miałaby przysługiwać powódce z tytułu niewyegzekwowanych kosztów postępowania klauzulowego. Koszty konkretnego postępowania cywilnego, w tym egzekucyjnego, są jednak definitywnie rozliczane w tym postępowaniu i nie mogą być (skutecznie) dochodzone w odrębnym procesie. Odrębne powództwo o zapłatę takich kosztów podlega zatem oddaleniu (wyrok SN z dnia 21 września 2005 r., V CK 139/05, LEX nr 186929, wraz z powołanym tam orzecznictwem). Treść uzasadnienia pozwu wskazuje, że powód domaga się też zwrotu kosztów prywatnej windykacji, skierowanej przeciw pozwanemu. Postanowienia umowne, przewidujące zobowiązanie dłużnika do finansowania kosztów prywatnej windykacji, prowadzonej przez wierzyciela, zmierzają jednak wyraźnie do obejścia przepisów o postępowaniu egzekucyjnym (pośrednio także rozpoznawczym) i jego kosztach. To bowiem postępowanie egzekucyjne służy odzyskaniu przez wierzyciela jego należności, naturalnie po uprzednim uzyskaniu stosownego tytułu wykonawczego. Prywatna windykacja prowadzona jest tymczasem przez wierzyciela jedynie w oparciu o jego wolę i subiektywne przekonanie o istnieniu, wymagalności i wysokości długu. Postanowienie umowne w przedmiocie obciążenia dłużnika kosztami prywatnej windykacji uznać zatem trzeba za ukierunkowane na zwolnienie wierzyciela, w ciężar dłużnika, z ograniczeń (w tym w zakresie zwrotu kosztów), przewidzianych bezwzględnie obowiązującymi przepisami o postępowaniu egzekucyjnym (zwłaszcza art. 770 zd. pierwsze k.p.c. ). Równocześnie zaś, dłużnik, mimo pokrycia kosztów prywatnej windykacji, i tak musiałby ponieść koszty postępowania egzekucyjnego, gdyby wierzyciel takowe poniósł i zażądał ich zwrotu. Postanowienie umowne w przedmiocie obciążenia dłużnika kosztami prywatnej windykacji uznać by zatem można za nieważne ( art. 58 § 3 w zw. z § 1 k.c. ). Co więcej, omawiane postanowienia umowne skonstruowane są w taki sposób, że obciążają dłużnika należnościami za nieokreśloną z góry liczbę czynności windykacyjnych (co daje wierzycielowi możliwość praktycznie jednostronnego kształtowania wysokości długu dłużnika), względnie odrywają wysokość opłat windykacyjnych od rzeczywistych kosztów czynności windykacyjnych, co dla wierzyciela stanowi źródło dodatkowego zarobku. Omawiane regulacje uznać by zatem można za nieważne również w świetle reguł słuszności ( art. 58 § 2 k.c. ). Gdyby zaś nawet uznać je za ważne, to należy mieć na uwadze, że pozwany zawarł umowę jako konsument ( art. 22 1 k.c. ). Przytoczone wyżej argumenty prowadziłyby w tym przypadku do wniosku, że postanowienie umowne o obciążeniu pozwanego kosztami windykacji kształtują prawa i obowiązki pozwanego w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, wobec czego nie wiążą pozwanego ( art. 385 1 § 1 zd. pierwsze k.c. ). Tym bardziej zatem, powództwo co do zapłaty „kosztów” w kwocie 27,71 zł należy oddalić. Powództwo zostało oddalone tylko w znikomej części, zatem uprawnionym jest obciążenie pozwanego całością kosztów procesu, poniesionych przez powódka ( art. 100 zd. drugie k.p.c. ). Koszty te wynoszą łącznie 3.417 zł i obejmują ( art. 98 § 3 w zw. z art. 99 k.p.c. ): - opłatę od pozwu, w należnej kwocie 1.000 zł (o czym dalej), - wynagrodzenie jednego radcy prawnego, będącego pełnomocnikiem powódki, w kwocie 2.400 zł (ze względu na datę wszczęcia postępowania: § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu , t. jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 490), - wydatek jednego radcy prawnego, w postaci opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, w kwocie 17 zł (k. 12). Opłata manipulacyjna dla dostawcy usług płatności nie jest natomiast objęta granicami hipotezy art. 98 § 3 w zw. z art. 99 k.p.c. , w szczególności nie zalicza się ani do wydatków radcy prawnego, ani też do kosztów sądowych, dlatego nie podlega zwrotowi. Powódka uiściła faktycznie opłatę od pozwu w łącznej kwocie 1.864 zł (k. 1, 12), wyliczonej jako opłata stosunkowa od wartości przedmiotu sporu. Skoro jednak powódka jest bankiem i dochodziła należności wynikającej z czynności bankowych, to opłata nie powinna wynosić więcej niż 1.000 zł ( art. 13 ust. 1a ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych , t. jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1025 ze zm., dalej zwanej u.k.s.c., ze względu na datę wszczęcia postępowania w brzmieniu obowiązującym od dnia 27 listopada 2015 r. do dnia 14 kwietnia 2016 r. ). Nadwyżka opłaty uiszczonej nad należną, w kwocie 864 zł, podlega z urzędu zwrotowi na rzecz powódki (art. 80 u.k.s.c.). Wyrokowi, jako zaocznemu, należało z urzędu nadać rygor natychmiastowej wykonalności, w części, w jakiej nadaje się od do wykonania w drodze egzekucji od pozwanego na rzecz powódki ( art. 333 § 1 pkt 3 k.p.c. ). Wobec powyższego, Sąd orzekł jak w sentencji. ZARZĄDZENIE (...) .