II BU 5/11

Sygn. akt II BU 5/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 2 sierpnia 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jerzy Kuźniar 
 
w sprawie z wniosku J. A. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w P. 
o wysokość świadczenia, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 sierpnia 2011 r., 
skargi wnioskodawcy o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego 
wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P.  
z dnia 18 grudnia 2009 r.,  
 
 
odrzuca skargę. 
 
 
Uzasadnienie 
 
         Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2009 r., Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych w P. oddalił odwołanie wnioskodawcy J. A. od decyzji 
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w P. z dnia 31 października 2008 r. 
odmawiającej ponownego naliczenia emerytury z uwzględnieniem premii rocznych. 
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ rentowy decyzją z dnia 4 października 2006 
r. przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury od dnia 1 września 2006 r. Do 
ustalenia podstawy wymiaru świadczenia przyjęto przeciętną podstawę wymiaru 
składek na ubezpieczenie społeczne z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego 
okresu ubezpieczenia. Uwzględniono podstawy wymiaru składek za lata 1967-
1971, 1974, 1977-1990. Organ rentowy przy ustalaniu podstawy wymiaru składek 

 
 
2 
wyłączył premie wypłacane z funduszu premiowego w latach 1971-1976, oraz od 
dnia 1 lipca 1982 r. do dnia 29 grudnia 1986 r. Zdaniem organu rentowego premie z 
powyższych okresów nie mogły być wliczone do podstawy wymiaru świadczeń, 
gdyż do ustalenia podstawy wymiaru świadczeń nie przyjmuje się tych składników 
wynagrodzenia, od których nie było obowiązku opłacania składek. Do dnia 31 
grudnia 1976 r. premie roczne - fundusz premiowy wypłacane pracownikom 
państwowych gospodarstw rolnych były zaliczane do wynagrodzeń z funduszu 
zakładowego i funduszów o podobnym charakterze, od którego nie były opłacane 
składki na ubezpieczenie społeczne. Od dnia 1 lipca 1982 r. do dnia 29 grudnia 
1986 r. zgodnie z art. 10 ust. 4 ustawy z 26 lutego 1982 r. o gospodarce finansowej 
przedsiębiorstw państwowych (jednolity tekst; Dz.U. z 1984 r. Nr 16, poz. 74 ze 
zm.), od nagród i premii, które były wypłacane z funduszu załogi nie była naliczana 
składka na ubezpieczenie społeczne. Dlatego ustalając wynagrodzenie z okresu 
zatrudnienia od dnia 1 grudnia 1971 r. do dnia 29 marca 1991 r. w Wojewódzkim 
Ośrodku Postępu Rolniczego w B., organ rentowy nie uwzględnił premii w latach od 
1971 r. do 1976 r. oraz od 1982 r. do 1986 r. 
           W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonego wyroku w 
całości, wnioskodawca zarzucił naruszenie prawa materialnego 
- § 18 
rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. 
w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty, zasiłków z 
ubezpieczenia 
na 
wypadek 
choroby 
i 
macierzyństwa 
oraz 
składek 
na 
ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 35 poz. 246 ze zm.) i przyjęcie, że premie 
roczne stanowiły składnik wynagrodzenia zwolniony z obowiązku opłacenia składek 
na ubezpieczenie społeczne, § 7 oraz § 11 uchwały nr 103 Rady Ministrów z dnia 
25 maja 1971 r. (M.P. z 1971 r. nr 31 poz. 196) przez nie zaliczenie do osobowego 
funduszu płac przyznanych premii rocznych, art. 10 oraz art. 11 ustawy z dnia 26 
lutego 1982 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych i tym samym 
błędne przyjęcie, iż z wyżej wymienionych przepisów wynika, że nie istnieje 
obowiązek uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne od premii rocznej, 
wniósł o stwierdzenie, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z prawem, oraz 
zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów 
zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W ocenie pełnomocnika, 

 
 
3 
wskazane wyżej naruszenia prawa materialnego spowodowały powstanie u 
skarżącego szkody w postaci otrzymywania zaniżonego świadczenia emerytalnego, 
w wysokości 100 zł miesięcznie. 
          Wykonując wezwanie sądu z dnia 28 marca 2011 r., pełnomocnik 
wnioskodawcy podał, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych 
środków nie było i nie jest możliwe. Na skutek postanowienia Sądu Okręgowego w 
P. z dnia 8 lutego 2010 r., apelacja skarżącego została odrzucona, a postanowienie 
to jest prawomocne. Środek odwoławczy od orzeczenia nie został rozpoznany, stąd 
wzruszenie zaskarżonego orzeczenia poprzez apelację okazało się niemożliwe. Od 
zaskarżonego orzeczenia nie przysługują inne środki odwoławcze, ani inne środki 
prawne, dlatego też wzruszenie orzeczenia przy pomocy innych środków prawnych 
nie było możliwe. Obecnie wyrok jest prawomocny, zatem nie można go wzruszyć 
w drodze innych środków prawnych. Ponadto w ocenie pełnomocnika zachodzi 
wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi zgodnie z art. 4241 § 2 k.p.c., 
gdyż z podstawowych zasad prawnych, zamieszczonych w Konstytucji RP wynika 
prawo obywatela do otrzymania świadczeń emerytalnych (art. 67) w słusznej 
wysokości ustalanej w oparciu o wysokość wynagrodzenia uzyskiwanego w okresie 
uiszczania składek emerytalno-rentowych. Ani te podstawowe zasady prawne, ani 
inne, szczególne przepisy nie formułują żadnych określonych składników 
wynagrodzenia wyłączonych spod obowiązku uiszczania od nich składek 
emerytalno–rentowych, a wobec powyższego zaskarżony wyrok jest niezgodny z 
podstawowymi prawami konstytucyjnymi. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Stosownie do art. 4241 § 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem 
prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego wyroku sądu drugiej 
instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie 
została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze 
przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. W 
wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia 
podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw 
człowieka i obywatela, można także żądać stwierdzenia niezgodności z prawem 
prawomocnego wyroku sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego 

 
 
4 
postępowanie w sprawie, jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących jej 
środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie wyroku w drodze 
innych przysługujących stronie środków prawnych.  
            Wniesiona przez wnioskodawcę skarga o stwierdzenie niezgodności z 
prawem 
prawomocnego 
orzeczenia 
nie 
spełnia 
wszystkich 
wymagań 
konstrukcyjnych wymienionych w art. 4245  § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem 
skarga powinna zawierać: 1). oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze 
wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości lub w części, 2). przytoczenie jej 
podstaw oraz ich uzasadnienie, 3). wskazanie przepisu prawa, z którym 
zaskarżone orzeczenie jest niezgodne, 4). uprawdopodobnienie wyrządzenia 
szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy, 5). 
wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków 
prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto - gdy skargę wniesiono stosując art. 
4241 § 2 - że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi oraz 
6). wniosek o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem. Skarga wniesiona 
przez wnioskodawcę nie wskazuje przepisu prawa, z którym zaskarżone 
orzeczenie jest niezgodne (art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c.), co jest warunkiem 
konstrukcyjnym odrębnym i niezależnym od przytoczenia podstaw skargi i ich 
uzasadnienia (art. 4245 § 1 pkt 2 k.p.c.), które wnioskodawca przytoczył. Ponadto 
należy wskazać, że co do zasady skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem 
prawomocnego orzeczenia nie może być kierowana do wyroku pierwszej instancji 
(art. 4241 § 1 k.p.c.). Skoro więc skarżący odwołuje się do wyjątku z art. 4241 § 2 
k.p.c. to powinien wykazać jego warunki, czyli to, że niezgodność wyroku z prawem 
wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych 
wolności albo praw człowieka i obywatela. Zgodnie z postanowieniem Sądu 
Najwyższego z dnia 6 maja 2008 r., I BU 20/07 (niepublikowane), uzasadniający 
wniesienie skargi na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c. wyjątkowy wypadek to nie 
zwykłe lecz kwalifikowane naruszenie podstawowych zasad porządku prawnego 
lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, które w skardze 
musi być wykazane jako warunek przyjęcia jej do rozpoznania (art. 4245 § 1pkt 5 
k.p.c.). Skarga tego warunku nie spełnia. Nie wystarczy powołanie się na wyjątkowy 
wypadek, gdyż przy takim założeniu skarga straciłaby swój wyjątkowy charakter i 

 
 
5 
stałaby się zwykłym środkiem do weryfikacji prawomocnych orzeczeń i to jeszcze 
pierwszej instancji. Zasadą szczególnej skargi z art. 4241 i nast. k.p.c. jest 
wyczerpanie toku instancji i możliwości odwoławczych w sprawie zasadniczej. Inną 
funkcję przedmiotowo i podmiotowo ma natomiast postępowanie ze skargi, stąd 
skoro ustawodawca szczególnie warunkuje wniesienie skargi od orzeczenia 
pierwszej instancji, to jedynie wskazuje, że z takiej skargi nie powinna korzystać 
strona, która miała możliwość wniesienia apelacji, jednak nie wniosła jej skutecznie 
tylko dlatego, że nie uiściła opłaty od apelacji. Taka negatywna dla rozpatrywanej 
skargi sytuacja wystąpiła u skarżącego reprezentowanego przez adwokata, gdyż 
od złożonej apelacji nie wniesiono opłaty podstawowej, co spowodowało jej 
odrzucenie (postanowienie Sądu Okręgowego w P. z dnia 8 lutego 2010 r., k. 86) 
W orzecznictwie przyjęto, iż wykluczone jest stwierdzenie niezgodności z prawem 
prawomocnego orzeczenia w trybie art. 4241 § 2 k.p.c. jeżeli strona z przyczyn 
zawinionych nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych ani nie 
wykazała, że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi 
wskutek naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych 
wartości albo praw człowieka i obywatela (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 
2 marca 2006 r., I BU 2/05, niepublikowane). Skarga o stwierdzenie niezgodności z 
prawem prawomocnego orzeczenia podlega odrzuceniu, jeżeli była możliwa 
zmiana lub uchylenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków 
prawnych, a skarżący nie skorzystał z możliwości ich wniesienia (postanowienie 
Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 2007 r., I BU 12/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz. 
82). Nie zachodzi wyjątkowy wypadek w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c., jeżeli 
strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych z przyczyn przez 
siebie zawinionych (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2008 r., II 
BP 56/07, niepublikowane) 
          Z tych przyczyn, na podstawie art. 4248 § 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odrzucił 
skargę.