II BU 28/08

Wyrok z dnia 2 lipca 2009 r. II BU 28/08 Zastosowanie nieobowiązującego przepisu prawa i przyznanie świadcze- nia przedemerytalnego osobie, która nie spełniała ustawowych przesłanek do jego nabycia, stanowi rażące naruszenie prawa i uzasadnia uwzględnienie skargi o stwierdzenie nieważności prawomocnego orzeczenia (art. 4244 i 42411 § 2 k.p.c.). Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Małgorzata Gersdorf, Roman Kuczyński. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lipca 2009 r. sprawy z wniosku Jerzego T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziałowi w B. o świadczenie przedemerytalne, na skutek skargi o stwierdze- nie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2007 r. [...] s t w i e r d z i ł niezgodność z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apela- cyjnego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2007 r. [...]. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2007 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku zmienił wy- rok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 29 grudnia 2005 r. oddalający odwołanie wnioskodawcy Jerzego T. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w B. z dnia 1 sierpnia 2005 r. odmawiającej mu prawa do świadczenia przedemerytal- nego, w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy prawo do tego świadczenia od dnia 1 lipca 2005 r. Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca pozostawał w stosunku pracy do dnia 7 lutego 2004 r. Przyczyną ustania zatrudnienia była likwidacja stanowiska pracy. Do tego dnia wnioskodawca wykazał łącznie 34 lata, 1 miesiąc i 28 dni okresów skład- kowych i nieskładkowych oraz ukończył 61 lat. Okres pobierania zasiłku dla bezro- 2 botnych przypada po rozwiązaniu stosunku pracy od dnia 6 sierpnia 2004 r. Wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego (data wpływu do organu rentowego - 13 lipca 2005 r.) wnioskodawca złożył z zachowaniem terminu miesięcznego od otrzymania zaświadczenia o pobieraniu zasiłku dla bezrobotnych. Decyzją z dnia 9 sierpnia 2005 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do świadczenia przedemerytalnego z uwagi na fakt, że do dnia rozwiązania stosunku pracy nie udo- kumentował wymaganych 35 lat okresu zatrudnienie (stażu pracy). W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca domagał się wliczenia do stażu pracy także okresu pobie- rania zasiłku dla bezrobotnych przypadającego po ustaniu stosunku pracy. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy wskazał, że warunki naby- cia prawa do świadczenia przedemerytalnego określone w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. Nr 120, poz. 1252 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach przedemerytalnych), tj.: ukończe- nie przez mężczyznę 60 roku życia do dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz posiadanie 35 lat okresu uprawniającego do eme- rytury, muszą być spełnione w dacie zakończenia stosunku pracy. Tymczasem okres pobierania zasiłku przez wnioskodawcę nastąpił po ustaniu zatrudnienia (tj. dnia 6 sierpnia 2004 r.), nie może być zatem uwzględniony przy ustalaniu przesłanek prawa do tego świadczenia. Sąd stwierdził przy tym, że „rozpoznając sprawę przeoczono możliwość stosowania ustawy z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (w brzmieniu z dnia 31.05.2004 r.) gdyż powód zarejestrował się w urzę- dzie pracy przed dniem przejęcia przez ZUS przyznawania i wypłaty świadczeń przedemerytalnych t.j.1 sierpnia 2004 r. Zgodnie z art. 37k ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy prawo do świadczenia przysługuje mężczyźnie, który w roku kalendarzowym rozwiązania stosunku pracy osiągnął 60 lat i okres uprawniający do emerytury. Po- wód spełnia powyższe warunki.” Sąd Apelacyjny uznał apelację wnioskodawcy za uzasadnioną, jednak z in- nych powodów niż w niej wskazane. Jak słusznie zauważył Sąd Okręgowy, przy roz- strzyganiu sprawy uszło uwadze tego Sądu unormowanie zawarte w ustawie z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm., zwanej dalej ustawą o przeciwdziałaniu bezrobo- ciu). Sąd Apelacyjny wskazał, że z art. 37k ust. 1 pkt 2 tej ustawy, w brzmieniu obo- wiązującym na dzień 31 maja 2004 r., wynika, że świadczenie przedemerytalne przy- sługuje osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bez- 3 robotnego i prawa do zasiłku jeżeli w roku kalendarzowym, w którym został rozwią- zany stosunek pracy lub stosunek służbowy z przyczyn dotyczących zakładu pracy ukończyła: - mężczyzna 60 lat oraz posiada okres uprawniający do emerytury. Wnio- skodawca ukończył 60 lat w dniu 24 stycznia 2003 r., a stosunek pracy został roz- wiązany z przyczyn dotyczących pracodawcy z dniem 7 lutego 2004 r., zaś wniosko- dawca został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. w dniu 29 lipca 2004 r. z prawem do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 6 sierpnia 2004 r. Wobec tego Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji przyznając wnioskodawcy prawo do świadczenia przedemerytalnego, począwszy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie (13 lipca 2005 r.), tj. od dnia 1 lipca 2005 r. W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia pełnomocnik organu rentowego zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w całości. Skargę oparł na podstawie naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, w szczególności art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych w związku z art. 37k ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o przeciwdziałaniu bezrobociu, wnosząc o stwierdzenie, że zaskarżony wyrok jest niezgodny z art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu bezrobociu w brzmie- niu obowiązującym na dzień 31 maja 2004 r. Skarżący podniósł, że zastosowanie wówczas obowiązującego przepisu nie dawało wnioskodawcy prawa do świadczenia przedemerytalnego z uwagi na brak 35 lat pracy w dniu rozwiązania stosunku pracy. W związku z tym rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego rażąco narusza prawo, jak rów- nież konstytucyjną zasadę równego traktowania obywateli w świetle prawa. W wyni- ku wydania zaskarżonego wyroku skarżący poniósł szkodę w postaci bezpodstawnie wypłaconego świadczenia przedemerytalnego za okres od 1 lipca 2005 r. do 31 paź- dziernika 2006 r. (począwszy od dnia 1 listopada 2006 r., w którym wnioskodawca nabył prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy) w wysokości 11.052,32 zł. Skarżący wskazał, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków nie było możliwe, gdyż wniesiona przez niego skarga kasacyjna zo- stała odrzucona postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 14 lipca 2008 r., z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia (art. 3986 § 1 k.p.c.). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4 Istota skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzecze- nia sprowadza się do zakwestionowania zastosowania przez Sąd Apelacyjny przepi- su przejściowego ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytal- nych (art. 29 ust. 2), a w konsekwencji oparcia rozstrzygnięcia na przepisie bez uwzględnienia jego brzmienia obowiązującego w rozpoznawanym stanie faktycznym (art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziała- niu bezrobociu). Zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych „osoby, które do dnia przejęcia przez Zakład Ubezpieczeń Spo- łecznych przyznawania i wypłaty świadczeń przedemerytalnych zarejestrowały się w urzędzie pracy i spełniały warunki do nabycia prawa do świadczenia przedemerytal- nego nabywają to prawo na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514, ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu poprzedzającym dzień wejścia w życie ni- niejszej ustawy”. Chodzi tu o dzień 31 maja 2004 r. ponieważ ustawa o świadcze- niach przedemerytalnych weszła w życie z dniem 1 czerwca 2004 r. (art. 32 tej ustawy). Natomiast art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu bezrobociu, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 maja 2004 r., stanowił, że „świadczenie przedemerytalne przysługuje (...) osobie, spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, jeżeli do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co naj- mniej 50 lat kobieta i 55 lat mężczyzna oraz osiągnęła okres uprawniający do eme- rytury wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn”. W takim brze- mieniu przepis ten obowiązywał od dnia 1 stycznia 2002 r. na mocy art. 3 pkt 14 lit. a tiret drugie ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i prze- ciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. Nr 154, poz. 1793). Uznając, że w rozpoznawanej sprawie należało zastosować regulację zawartą w ustawie z dnia 14 grudnia 1994 r. o przeciwdziałaniu bezrobociu Sąd Apelacyjny zacytował art. 37k ust. 1 pkt 2 tej ustawy, w jego mniemaniu, w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 maja 2004 r. Jednak w rzeczywistości Sąd przytoczył i oparł swoje rozstrzygnięcie o art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy przeciwdziałaniu bezrobociu w brzmieniu obowiązującym jeszcze przed zmianą z dnia 1 stycznia 2002 r., a więc w wersji już nieobowiązującej w dniu 31 maja 2004 r. Wówczas przepis ten stanowił, że świadczenie przedemerytalne przy- 5 sługuje osobie, spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bez- robotnego i prawa do zasiłku, jeżeli: w roku kalendarzowym, w którym został rozwią- zany stosunek pracy lub stosunek służbowy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, ukończyła co najmniej 55 lat kobieta i 60 lat mężczyzna oraz posiada okres upraw- niający do emerytury. Zastosowanie art. 37k ust. 1 pkt 2 w wersji nieobowiązującej w rozpoznawanym stanie faktycznym doprowadziło do przyznania świadczenia przedemerytalnego osobie, która nie spełniała ustawowych przesłanek. Zgodnie bo- wiem z brzmieniem tego przepisu obowiązującym w dniu 31 maja 2004 r. wniosko- dawca powinien legitymować się 35-letnim stażem pracy w dniu rozwiązania sto- sunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Tymczasem wnioskodawca w dniu 7 lutego 2004 r. (ustania zatrudnienia) posiadał łącznie 34 lata, 1 miesiąc i 28 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W świetle wówczas obowiązujących przepisów nie było zatem podstaw do przyznania mu prawa do świadczenia przede- merytalnego. Wobec powyższego Sąd Najwyższy, na podstawie art. 42411 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji. ========================================