II BU 1/05

Wyrok z dnia 18 stycznia 2006 r. II BU 1/05 Pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zobowiązujące ubezpieczo- nego do udzielenia informacji, czy dokonał zgłoszenia do ubezpieczenia, nie ma charakteru czynności zmierzającej do ściągnięcia należności w rozumieniu art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) i w związku z tym nie przerywa biegu przedawnienia należności wskazanych w art. 35 ust. 3 tej ustawy. Przewodniczący SN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie: SN Zbigniew Hajn (sprawozdawca), SA Zbigniew Korzeniowski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi Piotra S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych- Oddziałowi w P. o składki na ubezpieczenie społeczne, na skutek skargi o stwierdze- nie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 15 września 2004 r. [...] s t w i e r d z i ł, że wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 15 września 2004 r. [....] jest niezgodny z prawem. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu w sprawie Piotra S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w P. o składki na ubezpieczenie społeczne wyrokiem z 15 września 2004 r. oddalił apelację ubez- pieczonego i zasądził od niego na rzecz ZUS-u kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej. Sąd Apelacyjny podzielił „prawidłowe i niekwestionowane ustalenia Sądu pierwszej instancji”, z których wynika, że Piotr S. od 1 stycznia 1992 r. był ubezpie- czony w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Od 1 sierpnia 1992 r. pro- 2 wadził działalność gospodarczą, od której nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne. Pismem z 25 stycznia 2001 r. ubezpieczony zwrócił się do organu rento- wego o wyjaśnienie, czy ma prawo do kontynuowania ubezpieczenia rolniczego oraz czy ma obowiązek ubezpieczenia się w ZUS z tytułu prowadzonej działalności go- spodarczej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w P. pismem z 15 lutego 2001 r. zobowiązał ubezpieczonego do podania, czy dokonał zgłoszenia do ubezpie- czenia na druku S-51, oraz czy otrzymał w tej mierze decyzję. Następnie decyzją z 29 marca 2002 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że skarżący w okresie od 1 sierpnia 1992 r. do 31 grudnia 1996 r. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Powód wniósł od wskazanej decyzji odwołanie do Sądu Okręgowego podnosząc zarzut przedawnienia roszczenia z tytułu składek. Odwołanie powoda zostało jednakże oddalone przez Sąd Okręgowy wyrokiem z 9 stycznia 2003 r. Od wyroku tego powód złożył apelację. Zgodnie z obowiązującym w okresie prowadzenia przez Piotra S. działalności gospodarczej brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.), obowiązkowemu ubezpieczeniu okre- ślonemu ustawą podlegają osoby, które prowadzą na własny rachunek działalność gospodarczą. Natomiast zgodnie z art. 2 osoby spełniające równocześnie warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym określonym ustawą i ubezpieczeniem społecz- nym rolników indywidualnych i członków ich rodzin podlegają ubezpieczeniu wynika- jącemu z ustawy. W opinii Sądu Apelacyjnego, który podzielił w całej rozciągłości ustalenia Sądu pierwszej instancji, ubezpieczony, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospo- darczą oraz ich rodzin, podlegał obowiązkowi ubezpieczenia społecznego od pierw- szego dnia miesiąca kalendarzowego, w którym nastąpiło rozpoczęcie działalności gospodarczej do momentu, w którym działalności tej zaprzestał. Tym samym przez cały, wchodzący w rachubę okres zobowiązany był do uiszczania składek na ubez- pieczenie społeczne. Zdaniem Sądu Apelacyjnego z chwilą wystosowania do ubez- pieczonego pisma ZUS z 15 lutego 2001 r. doszło do przerwania biegu przedawnie- nia wymagalności należności z tytułu składek, gdyż organ rentowy podjął w ten spo- sób czynności zmierzające do ściągnięcia należności poprzez wezwanie ubezpie- czonego do złożenia stosownych wyjaśnień i wniosków, co wypełniło znamiona art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń 3 społecznych (jednolity tekst: Dz.U. Nr 25, poz. 137 ze zm.). Oznacza to, że ubezpie- czony wyrokiem Sądu zobowiązany został do zapłaty należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za nieprzedawniony okres od 1 lutego 1996 r. do 31 grudnia 1996 r. Piotr S. złożył do Sądu Najwyższego skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem powołanego wyroku Sądu Apelacyjnego, zaskarżając go w całości. Skargę oparł na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię i w rezultacie niewłaściwe zastosowanie, w szczególności poprzez przyję- cie, że wysłanie przez organ rentowy do ubezpieczonego pisma zobowiązującego do podania informacji ma charakter czynności zmierzającej do ściągnięcia należności w rozumieniu art. 35 ust. 4 ustawy z 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych oraz poprzez niezastosowanie art. 35 ust. 3 tej ustawy. Ubezpieczony wskazał, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z powołanymi przepisami art. 35 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. w związku z art. 109 ustawy z 10 listopada 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) Ponadto ubezpieczony podniósł, że w wyniku wydania zaskarżonego orze- czenia poniósł szkodę polegającą na konieczności zapłaty na rzecz pozwanego składek na ubezpieczenie społeczne za okres od 1 lutego do 31 grudnia 1996 r. Wskazał jednocześnie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze in- nych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, gdyż od zaskarżonego orzecze- nia nie przysługiwała zgodnie z art. 3921 § 1 k.p.c. kasacja z uwagi na zbyt niską wartość przedmiotu sporu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z ustaleniami, przyjętymi przez Sąd Apelacyjny w podstawie faktycz- nej zaskarżonego wyroku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z 15 lutego 2001 r. zobowiązał składającego skargę (ubezpieczonego) do podania, czy dokonał on zgłoszenia do ubezpieczenia na druku S-51 oraz czy otrzymał w tej mierze decy- zję. W ocenie Sądu Apelacyjnego, akceptującej wnioski Sądu Okręgowego, kierując powyższe pismo do ubezpieczonego ZUS spowodował przerwanie biegu przedaw- nienia, ponieważ miało ono charakter czynności zmierzających do ściągnięcia należ- ności poprzez wezwanie ubezpieczonego do złożenia stosownych wyjaśnień i wnio- 4 sków, z jednoczesnym zobowiązaniem go do złożenia oświadczenia i dowodu, doty- czącego zgłoszenia do ubezpieczenia. Należy uznać, że stanowisko Sądu Apelacyjnego jest oczywiście sprzeczne z brzmieniem art. 35 ust. 4 ustawy z 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin, który stanowił, że „bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czyn- ności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat.”. Pismo ZUS z 15 lutego 2001 r. nie mieści się w pojęciu „inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynno- ści tej został zawiadomiony dłużnik”, choćby z tego powodu, że ZUS nie informował w nim ubezpieczonego o podjęciu innej, niż odroczenie terminu płatności lub rozło- żenie spłaty należności na raty, czynności zmierzającej do ściągnięcia należności, lecz zmierzał do uzyskania od niego informacji, które mogłyby ewentualnie stanowić podstawę do podjęcia czynności zmierzających do ściągnięcia należności. Już z lo- giki kolejności zdarzeń wynika, że tego rodzaju działanie nie mogło się mieścić w wyżej wskazanym pojęciu „inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik”, lecz mogło jedynie stanowić przygotowanie do jej ewentualnego dokonania. Z ustaleń faktycznych przyjętych w sprawie nie wynika, aby za tym pismem, przed upływem terminu przedawnienia, po- szły inne działania ZUS zmierzające do ściągnięcia należności. Należy też podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że po- jęcie „ściągnięcie należności” zawiera element przymusu (zob. powołany w skardze wyrok NSA z 18 stycznia 2002 r., III SA 3301/00, jak również wyrok z 12 lipca 2002 r., III SA 285/01, LEX nr 126812). Pogląd ten został wypowiedziany na gruncie art. 24 ust. 5 ustawy 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), posługującego się identycznym określeniem: „inna czyn- ność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiado- miony dłużnik”, jak przytoczony wyżej art. 35 ust. 4 ustawy z 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin. Pismo ZUS z 15 lutego 2001 r. elementu czynności zawierającej „element przymusu” nie zawierało. Wobec powyższego Sąd Najwyższy, na podstawie art. 42411 § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji. 5 ========================================