II AKA 8/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku W. O. o zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie 1.500.000 złotych za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie, które trwało od 28 listopada 2001 r. do 17 lipca 2003 r. oraz od 12 sierpnia 2003 r. do 26 lutego 2004 r. Wniosek został złożony po prawomocnym wyroku uniewinniającym z dnia 21 kwietnia 2008 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 6 października 2017 r. oddalił wniosek, uznając roszczenie za przedawnione. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że podniesienie przez prokuratora zarzutu przedawnienia nie narusza zasad współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Pełnomocnik wnioskodawcy zaskarżył wyrok, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych i obrazę przepisów postępowania, w tym art. 555 k.p.k., argumentując, że podniesienie zarzutu przedawnienia stanowi nadużycie prawa, ponieważ wnioskodawca nie był świadomy konieczności złożenia wniosku w rocznym terminie i nie został o tym poinformowany. Sąd Apelacyjny nie uwzględnił apelacji. Podkreślono, że termin do dochodzenia odszkodowania za niesłuszne tymczasowe aresztowanie (art. 555 k.p.k.) jest terminem cywilnoprawnym, do którego stosuje się przepisy k.c. Sąd wskazał, że brak wiedzy prawnej, nieznajomość prawa, czy brak pouczenia przez sąd lub obrońcę z urzędu nie stanowią wyjątkowych okoliczności uzasadniających nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia. Podkreślono, że wnioskodawca korzystał z pomocy prawnej kilku kancelarii, a Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za zaniechanie poinformowania go przez obrońcę o możliwości dochodzenia roszczenia. Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, a koszty procesu obciążyły Skarb Państwa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących przedawnienia roszczeń o zadośćuczynienie za niesłuszne tymczasowe aresztowanie oraz zakresu obowiązku informacyjnego sądu i obrońcy z urzędu.
Dotyczy specyficznej sytuacji ubiegania się o zadośćuczynienie po upływie terminu, z uwagi na brak wiedzy prawnej i brak pouczenia.
Zagadnienia prawne (2)
Czy podniesienie przez prokuratora zarzutu przedawnienia roszczenia o zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie stanowi nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, podniesienie zarzutu przedawnienia nie stanowi nadużycia prawa, jeśli nie narusza zasad współżycia społecznego, a uchybienie terminowi nie wynika z wyjątkowych przyczyn uniemożliwiających dochodzenie roszczenia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że brak wiedzy prawnej, nieznajomość prawa, czy brak pouczenia przez sąd lub obrońcę z urzędu nie są wystarczającymi przesłankami do uznania zarzutu przedawnienia za nadużycie prawa. Konieczne jest wykazanie wyjątkowych okoliczności, które uniemożliwiły dochodzenie roszczenia w terminie.
Czy sąd lub obrońca z urzędu ma obowiązek pouczania oskarżonego o możliwości dochodzenia zadośćuczynienia za niesłuszne tymczasowe aresztowanie po zakończeniu postępowania karnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd ani obrońca z urzędu nie mają obowiązku informowania strony o uprawnieniach wykraczających poza zakres prowadzonego postępowania, takich jak możliwość dochodzenia zadośćuczynienia po jego zakończeniu.
Uzasadnienie
Obowiązek informacyjny sądu i obrońcy ogranicza się do praw i obowiązków związanych z aktualnie prowadzonym postępowaniem. Ustawodawca przewidział roczny termin na złożenie wniosku o zadośćuczynienie, dając wnioskodawcy czas na zasięgnięcie porady prawnej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W. O. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Skarb Państwa | organ_państwowy | odpowiedzialny za zadośćuczynienie |
| adw. Ł. P. | osoba_fizyczna | pełnomocnik wnioskodawcy z urzędu |
| Prokuratura Okręgowa w Szczecinie | organ_państwowy | prokurator |
Przepisy (9)
Główne
k.p.k. art. 555
Kodeks postępowania karnego
Określa roczny termin do dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia za krzywdę wynikłą z tymczasowego aresztowania, który jest cywilnoprawnym terminem przedawnienia.
Pomocnicze
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Dotyczy zasad współżycia społecznego, które mogą wykluczyć zastosowanie zarzutu przedawnienia w wyjątkowych sytuacjach.
k.p.k. art. 552 § § 4
Kodeks postępowania karnego
Reguluje prawo do zadośćuczynienia za krzywdę wynikłą z tymczasowego aresztowania.
Konstytucja RP art. 41 § ust. 5
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarantuje prawo do odszkodowania za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie.
k.p.k. art. 16 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy zasady informacji prawnej, która nie nakłada na organ obowiązku informowania o wszystkich potencjalnych uprawnieniach.
Prawo o adwokaturze art. 29 § ust. 1
Ustawa Prawo o adwokaturze
Podstawa do orzeczenia o wynagrodzeniu za obronę z urzędu.
k.p.k. art. 618 § § 1 pkt 11
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu art. 17 § ust. 6
Szczegółowe regulacje dotyczące kosztów pomocy prawnej z urzędu.
k.p.k. art. 554 § § 4
Kodeks postępowania karnego
Postępowanie w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia jest wolne od kosztów sądowych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Roszczenie o zadośćuczynienie za niesłuszne tymczasowe aresztowanie uległo przedawnieniu. • Podniesienie zarzutu przedawnienia przez prokuratora nie stanowi nadużycia prawa, gdyż nie narusza zasad współżycia społecznego. • Brak wiedzy prawnej, nieznajomość prawa, czy brak pouczenia przez sąd lub obrońcę z urzędu nie są wystarczającymi przesłankami do nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia. • Sąd ani obrońca z urzędu nie mają obowiązku pouczania o uprawnieniach wykraczających poza zakres prowadzonego postępowania.
Odrzucone argumenty
Podniesienie zarzutu przedawnienia stanowi nadużycie prawa, ponieważ wnioskodawca nie był świadomy konieczności złożenia wniosku w rocznym terminie i nie został o tym poinformowany. • Zastosowanie art. 555 k.p.k. w niniejszej sprawie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Godne uwagi sformułowania
nieznajomość prawa szkodzi • podniesienie zarzutu przedawnienia jest korzystaniem przez prokuratora z przysługującego mu prawa • nie wystarcza samo powołanie się na niewątpliwą niesłuszność aresztu, poczucie sprawiedliwości czy słuszności, gdyż utożsamianie tych pojęć z pojęciem zasad współżycia społecznego, praktycznie wyłączyłoby możliwość podniesienia przez prokuratora zarzutu przedawnienia
Skład orzekający
Bogumiła Metecka-Draus
przewodniczący
Stanisław Stankiewicz
sędzia
Janusz Jaromin
sędzia sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przedawnienia roszczeń o zadośćuczynienie za niesłuszne tymczasowe aresztowanie oraz zakresu obowiązku informacyjnego sądu i obrońcy z urzędu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ubiegania się o zadośćuczynienie po upływie terminu, z uwagi na brak wiedzy prawnej i brak pouczenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest przestrzeganie terminów procesowych i że nawet w przypadku niesłusznego aresztowania, brak wiedzy prawnej nie zawsze chroni przed skutkami przedawnienia. Jest to ważna lekcja dla osób poszkodowanych przez wymiar sprawiedliwości.
“Niesłusznie aresztowany, ale roszczenie przedawnione? Sąd wyjaśnia, kiedy brak wiedzy nie chroni przed upływem terminu.”
Dane finansowe
WPS: 1 500 000 PLN
koszty pomocy prawnej udzielonej z urzędu: 147,6 PLN
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.