II AKA 51/13

Sygn. akt II AKa 51/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 marca 2013r. Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: SSA – Ewa Plawgo Sędziowie: SA – Maria Żłobińska SA – Jan Krośnicki (spr.) Protokolant: – st. sekr. sąd. Marzena Brzozowska przy udziale Prokuratora Marka Deczkowskiego po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2013 r. sprawy z wniosku A. S. (1) i J. M. o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę oraz odszkodowanie za poniesioną szkodę na skutek apelacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawców od wyroku Sądu Okręgowego w. W. z dnia 21 listopada 2012 r. sygn. akt VIII Ko 571/11 zaskarżony wyrok uchyla i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w. W. w celu jej ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Wnioskodawcy A. S. (1) i J. M. w oparciu o przepisy ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z dnia 23 kwietnia 1991 r. z późniejszymi zmianami) domagali się zasądzenia od Skarbu Państwa na ich rzecz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz odszkodowania za poniesioną szkodę wynikłe z represjonowania (pozbawienia życia) ich rodziców S. S. (1) i J. S. z powodu ich działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Sąd Okręgowy w. W. wyrokiem z dnia 21 listopada 2012 r. w sprawie sygn. akt VIII Ko 571/11 oddalił roszczenia wnioskodawców. Od tego orzeczenia apelację wniósł pełnomocnik wnioskodawców A. S. (1) i J. M. . W apelacji pełnomocnik wnioskodawców zarzucił wyrokowi: 1) obrazę przepisów art. 8 ust. 2a oraz art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. zwana dalej ustawą lutową, przez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów przez wadliwą subsumpcję stanu faktycznego do dokonanej przez Sąd Okręgowy wykładni tych przepisów; 2) obrazę przepisów prawa procesowego, która miała wpływ na treść orzeczenia tj. art. 8 ust. 3 ustawy lutowej w zw. z art. 558 i art. 9 § 1 oraz art. 167 § 1 k.p.k. , przez nie podjęcie przez Sąd Okręgowy z urzędu inicjatywy dowodowej zmierzającej do wszechstronnego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, a także zaniechania przeprowadzenia dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach Instytutu Pamięci Narodowej oraz spraw prowadzonych przez Prokuraturę Wojewódzką w K. o sygn. akt (...) oraz (...) pomimo zawartych w tych dokumentach istotnych okoliczności motywów zbrodni dokonanej na S. i J. S. ; 3) rażącą obrazę prawa procesowego, która miała wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tj. art. 8 ust. 3 ustawy lutowej w zw. z art. 558 k.p.k. w zw. art. 7 k.p.c. , w związku z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. , przez dokonanie sprzecznej z dowodami zawartymi w aktach IPN i źródłach historycznych (s. 201 P. K. „ (...) i (...) na ziemiach polskich 1939 – 1945”) ustaleń i oceny stanu faktycznego przez przyjęcie, że rzeczywistą i bezpośrednią przyczyną śmierci rodziców wnioskodawców było doniesienie A. S. (2) o współpracy S. i J. S. z N. , podczas gdy rzekoma ich współpraca była jedynie pretekstem do ich usunięcia przez A. S. (2) , zaś rzeczywistym motywem zbrodni była obawa A. S. (2) przed publicznym ujawnieniem przez S. lub J. S. informacji odnośnie zbrodniczej i agenturalnej przeszłości A. S. (2) ówcześnie osoby pełniącej funkcję publiczną komendanta MO i burmistrza N. ; 4) błąd w ustaleniach faktycznych co do motywu zbrodni dokonanej na S. i J. S. jako nie związanego z ich działalnością na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego, wynikający ze sprzecznej z treścią oceny dowodów dokonaną przez Sąd meriti stojącą w sprzeczności z oceną tych samych dowodów wyrażoną przez Prokuratora Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w K. zawartej w postanowieniu z dnia 14 listopada 2008 r. w sprawie prowadzonej pod sygn. akt (...) oraz dokonaną przez Sąd Okręgowy w. K. , w postanowieniu z dnia 17 września 2009 r., w sprawie o sygn. akt III Kp 239/09, co wykluczało uznanie tej zbrodni za represje w rozumieniu ustawy lutowej; 5) wadliwą ocenę zeznań wnioskodawców J. M. i A. S. (1) przez dokonanie tej oceny w sposób sprzeczny z ich treścią i bezpodstawne przyjęcie że przyczyną zatrzymania i zamordowania rodziców wnioskodawców była ich rzekoma współpraca z N. co jest sprzeczne z ich depozycjami, gdzie wskazują oni na pozorność tego motywu oraz jednoznacznie na fakt posiadania informacji o współpracy A. S. z N. i jego działalności rabunkowej w ramach struktur A.K., co koresponduje ze źródłami historycznymi i dowodami z jego akt osobowych zawartych w IPN. Podnosząc powyższe zarzuty pełnomocnik wnioskodawców wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w. W. do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja pełnomocnika wnioskodawców A. S. (1) i J. M. jest zasadna. Nie ulega wątpliwości, że S. S. (1) był oficerem Wojska Polskiego, a w czasie okupacji niemieckiej zaangażował się w bardzo aktywną działalność niepodległościową, antyhitlerowską, jako członek Związku Walki Zbrojnej, później Armii Krajowej, placówki (...) . Prowadząc restaurację w N. , wykorzystywał kontakty z bywającymi w niej N. , od których uzyskiwał informację o położeniu wojsk, ich liczebności, strukturach i nazwach poszczególnych formacji, które przekazywał partyzantom. Pozyskiwał broń i amunicję, pomagał uciekinierom pochodzenia polskiego z Wehrmachtu, lotnikom amerykańskim oraz ukrywającym się dzieciom żydowskim. Do współpracy zaangażował swoją żonę J. S. , znającą dobrze język niemiecki oraz swojego nastoletniego syna T. . Po wkroczeniu do N. Armii Czerwonej, S. S. (1) dozorował mienie znajdujące się na terenie opanowanych przez Niemców koszar. W dniu 21 stycznia 1945 r. S. S. (1) po złożonym na niego przez A. S. (2) donosie, że jest folksdojczem, został przez żołnierzy rosyjskich rozstrzelany, zaś jego żona J. została w dniu 20 lutego 1945 r. zabita przez funkcjonariuszy MO. Pozbawiony życia został także ich syn T. . Sąd Okręgowy przyjął, że zamordowania rodziców wnioskodawców nie należy łączyć z ich działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, ani też nie wynikało z powodu takiej działalności. Zatem w ocenie Sądu nie wystąpiły przesłanki, wymienione w art. 8 ust. 2a oraz art. 11 ust. 2 Ustawy lutowej, do zasądzenia od Skarbu Państwa zadośćuczynienia za doznane krzywdy oraz odszkodowania za poniesioną szkodę. Sąd Okręgowy przyjął bowiem, że śmierć S. S. (1) i jego żony J. nastąpiła wskutek uznania ich przez społeczność (...) , której wyrazicielem był ówczesny burmistrz A. S. (4) , za kolaborujących z N. . W ich mniemaniu byli folksdojczami. Sąd przyjął okoliczność powyższą za udowodnioną jednoznacznymi zeznaniami wnioskodawców. Stwierdzenie powyższe jest niezgodne z rzeczywistą treścią składanych przez A. S. (1) i J. M. depozycji. Otóż A. S. dobitnie zeznał, iż jego ojciec ustalił, że A. S. miał kontakty z agentami Gestapo oraz, że powodem jego oskarżenia była chęć zlikwidowania S. S. (1) , który był świadkiem agenturalnej działalności A. S. . Wedle świadka A. S. należał w AK do tej grupy, która w 1944 r. została wykryta jako przestępcza. Świadek w dalszej części zeznań podał, że zarzut współpracy jego ojca z N. był sfingowany, zaś po dokonanej zbrodni na jego rodzicach cały ich majątek został rozgrabiony. W kradzieży aktywny udział brał także A. S. . Natomiast J. M. dodała, że po wejściu do N. armii rosyjskiej, jej ojciec S. S. (1) współpracował z oficerem rosyjskim płk. O. . Dodała, że nie zna w N. osób, które wiązałyby działalność rodziców z kolaboracją z okupantami. Tak więc oceny zeznań A. S. (1) i J. M. Sąd dokonał z obrazą art. 7 k.p.k. Rzeczywisty powód zatrzymania i pozbawienia życia S. i J. małż. S. można odczytać w dołączonych do sprawy niniejszej aktach Instytutu Pamięci Narodowej Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni p-ko Narodowi Polskiemu w K. o sygn. akt (...) , czy też o sygn. (...) oraz w postanowieniu Sądu Okręgowego w. K. z dnia 17 września 2009 r. o sygn. III Kp 239/09. Lektura tych dokumentów wskazuje, że postępowanie A. S. – funkcjonariusza państwa komunistycznego nosiło cechy represji na rodzinie S. i było jednym ze środków odwetu i determinacji wszystkich członków tej rodziny do jakiej chciał doprowadzić. Wedle ustaleń zawartych w powyższych aktach motywem dokonania zabójstwa S. i J. S. oraz ich syna T. była aktywna ich rola w strukturach państwa podziemnego w ramach Armii Krajowej, z towarzyszącym elementem osobistej zemsty. Jak wykazało śledztwo prowadzone przez IPN, część mieszkańców N. nieznająca faktów z życia S. S. (1) , pochopnie mogła oskarżać go o kolaborację z N. . Wiadomym było, że S. S. (1) ostro reagował na istniejące nieprawidłowości w szeregach Armii Krajowej, stąd brały się nieprzychylne opinie o nim, które również mogły wychodzić od żołnierzy AK dokonujących grabieży pod pozorem zaopatrzenia partyzantów. W tych śledztwach ustalono, że A. S. odgrażał się pod adresem rodziny S. wiedząc, że w ich posiadaniu mogą znajdować się materiały dotyczące tajemniczego zwolnienia A. S. z obozu koncentracyjnego w O. , a także świadczące o jego współpracy z N. oraz niektórych mieszkańców N. . Wprawdzie ustalenia faktyczne w tych sprawach nie są wiążące dla Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, jednakże nie mogą być niezauważone czy też pominięte. Tymczasem bardzo istotne dowody znajdujące się w dołączonych aktach spraw mimo, że Sąd zaliczył je do materiału dowodowego, jednakże nie tylko nie ustosunkował się do zawartych w nich ustaleń faktycznych lecz ich w ogóle nie poddał próbie analizy pod kątem ustalenia prawdziwych motywów jakimi kierowali się funkcjonariusze milicji i A. S. w dokonaniu zabójstwa S. i J. małż. S. . Kluczem do wyjaśnienia powyżej kwestii powinna zatem być dogłębna analiza dowodów zebranych w załączonych aktach spraw, a także ocena szczególnej roli A. S. , z uwzględnieniem jego przeszłości, zwłaszcza po zwolnieniu go z obozu koncentracyjnego i po rozłamie jaki nastąpił w niepołomickich strukturach AK oraz relacji jakie były między nimi a rodziną S. . Sąd winien również wyjaśnić rolę funkcjonariuszy bezpieczeństwa z B. S. N. i E. . P. w zabójstwie J. S. . Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd w oparciu o zebrane i zanalizowane na nowo dowody winien odpowiedzieć na pytanie czy do zabójstwa S. i J. S. oraz współdziałającymi z nimi ich syna T. doszłoby w przypadku braku z ich strony zaangażowania w działalność niepodległościową. Z tych wszystkich powodów wobec błędnej i sprzecznej z zasadami określonymi w art. 7 k.p.k. oceny dowodów, oparcia ustaleń faktycznych na niepełnym materiale dowodowym ( art. 410 k.p.k. ), a więc obecnie obarczonych błędem co do możliwości ewentualnego zastosowania przepisów ustawy lutowej odnośnie wnioskowanego roszczenia przez A. S. (1) i J. M. , Sąd Apelacyjny zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy w. W. .