II AKA 47/21

UZASADNIENIE Formularz UK 2 Sygnatura akt II AKa 47/21 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników: 20 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA 0.11.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji Wyrok Sądu Okręgowego w P. z dnia (...) r., sygn. akt (...) 0.11.2. Podmiot wnoszący apelację ☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ oskarżyciel posiłkowy ☐ oskarżyciel prywatny ☒ obrońcy oskarżonych G. B. , W. G. , A. F. , M. M. , Z. S. i T. S. , Z. K. , T. N. , M. N. , J. W. - Ż. , J. Ł. , J. Z. i M. W. , A. M. , T. G. , R. S. , A. F. , J. N. ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ inny 0.11.3. Granice zaskarżenia 0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia ☒ na korzyść ☒ na niekorzyść ☒ w całości ☒ w części ☐ co do winy ☒ co do kary ☒ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 0.11.3.2. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☒ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☒ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k. , chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☒ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☒ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☒ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☒ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 0.11.4. Wnioski ☒ uchylenie ☒ zmiana 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy 0.12.1. Ustalenie faktów 0.12.1.1. Fakty uznane za udowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 1 J. Z. , Z. K. , T. S. , Z. S. , M. W. , G. B. , Ł. R. , T. G. , J. K. , J. N. , J. Ł. , M. K. , J. W. - Ż. , A. F. , R. K. , J K. , R. S. , W. G. , A. M. , M. M. , P. H. , T. N. , M. N. , A. F. Kwestia uprzedniej karalności oskarżonych Informacje z K. (...)- (...) , (...)- (...) , (...)- (...) , (...)- (...) , (...)- (...) 2 J. N. Możliwość bezpośredniego przesłuchania świadka I. H. (1) Informacja o śmierci świadka (...)- (...) 3 A. F. Sytuacja finansowa oskarżonego Dokumenty obrazujące sytuację oskarżonego, przedłożone z apelacją obrońcy (...)- (...) 4 T. N. Funkcjonowanie oskarżonego na wolności Opinia o pracowniku (...) 5 A. M. Funkcjonowanie oskarżonego na wolności Dokumenty przedłożone przy piśmie obrońcy z (...) r., obrazujące działalność społeczną oskarżonego (...)- (...) 6 T. G. Sytuacja osobista i rodzinna oskarżonego Dokumenty przedłożone przy piśmie obrońcy z dnia (...) r. (...)- (...) 7 T. S. , A. M. , J. K. , M. N. , Z. K. , R. K. , M. M. , J. Ł. , T. N. , J. N. , Uprzednia karalność oskarżonych, kwestia ewentualnej res iudicata Kopie orzeczeń wraz z uzasadnieniami w sprawach II (...) SR w B. , (...) SO w Z. , (...) SO w L. , (...) SA we W. , (...) SR w K. , (...) SO w K. , (...) SO w K. , (...) SA w S. , (...) SO w T. , (...) SA w G. (...)- (...) (...)- (...) (...)- (...) 21331v- (...) (...)- (...) (...)- (...) (...)- (...) 8 T. G. Wina i sprawstwo oskarżonego Dodatkowe wyjaśnienia złożone przed Sądem odwoławczym (...)- (...) 0.12.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 1 J. N. (2) Brak wiarygodności świadka A. K. (1) Wydruk ze strony internetowej Policji (...)- (...) 0.12.2. Ocena dowodów 0.12.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów Lp. faktu z pkt 2.1.1 Dowód Zwięźle o powodach uznania dowodu 1 Informacje z K. Dokumenty urzędowe, sporządzone w prawem przepisanej formie przez uprawniony organ, prawdziwości treści w nich zawartych nie kwestionowała żadna ze stron. 2 Informacja o zgonie świadka I. H. Informacja z urzędowego rejestru, prawdziwości treści w niej zawartej nie kwestionowała żadna ze stron. 3, 4, 5, 6 Dokumenty przedłożone przez obrońców, dotyczące sytuacji oskarżonych Wartości tych dokumentów, w tym zgodności przedstawionych w nich informacji z rzeczywistym stanem rzeczy nie negowała żadna ze stron. 7 Kopie orzeczeń wraz z uzasadnieniami Dokumenty zostały przesłane przez ich wystawców – sądy powszechne działające na terenie RP. Zawarte tam informacje są zgodne z pozostałą dokumentacją w aktach (w tym danymi z urzędowego rejestru – K. ), ich wartości nie kwestionowała żadna ze stron i Sąd Apelacyjny także nie znalazł podstaw, by czynić to z urzędu. 8 Dodatkowe wyjaśnienia T. G. Sąd Apelacyjny z uwagi na ich zgodność z ustaleniami w zakresie odpowiedzialności T. G. poczynionymi w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, uznał za generalnie wiarygodne wyjaśnienia oskarżonego T. G. złożone w toku rozprawy odwoławczej, w których ograniczył się on do przyznania do stawianych mu zarzutów i wyrażenia żalu za to, co się stało, jak też podtrzymania stanowiska sformułowanego w piśmie na k. 21852-21853 (ujawnionym na rozprawie odwoławczej). Zaznaczyć trzeba, iż poza oceną z punktu widzenia prawdy lub fałszu pozostaje oświadczenie oskarżonego co do nieprzyznania się do udziału w grupie przestępczej – jest to co najwyżej kwestia stosunku psychicznego sprawcy do czynu, natomiast w tym zakresie z przyczyn dalej omówionych brak było podstaw do zakwestionowania odmiennego stanowiska wyrażonego w tej materii przez Sąd Okręgowy. 0.12.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów) Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2 Dowód Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu 1 Wydruk z bazy osób poszukiwanych Policji Fakt, iż A. K. (1) jest poszukiwany przez Policję w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstw, nie ma żadnego znaczenia dla oceny, czy jest on wiarygodnym świadkiem w niniejszej sprawie. Ocena wiarygodności osoby przesłuchiwanej dokonywana jest wyłącznie na użytek konkretnego postępowania i w jego ramach przez organ procesowy, przy czym wyrażony w związku z tym pogląd nie jest żadnym „ świadectwem moralności ” osoby przesłuchiwanej, a wyłącznie oceną przydatności jej relacji dla dokonywania ustaleń faktycznych w związku z przedmiotem procesu. Osoby stojące pod różnorakimi zarzutami, także potwierdzonymi prawomocnymi wyrokami, to istotna część świadków w procesach sądowych, w szczególności karnych, jednak z faktu tego nie można wywodzić a priori , że są to osoby z gruntu mniej wiarygodne, niż osoby niekarane. Wniosek taki nie znajduje oparcia w żadnym z kryteriów oceny dowodów wskazanych w art. 7 k.p.k. , a w szczególności w zasadach doświadczenia życiowego. . STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków Lp. Zarzut 1 1) obraza przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k. mająca wpływ na wydane orzeczenie poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego wbrew zasadom prawidłowego rozumowania, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego w zakresie, w jakim sąd orzekający uznał za wiarygodne wyjaśnienia oskarżonego W. G. (2) jedynie w części, co do okoliczności, które zostały potwierdzone innymi dowodami (a w pozostałym zakresie odmówił wyjaśnieniom oskarżonego wiarygodności), podczas gdy fakt, iż pewne dowody nie potwierdzają wersji prezentowanej przez oskarżonego, nie świadczy jeszcze o tym, że wyjaśnienia te są niewiarygodne w tym zakresie, w szczególności, iż wyjaśnienia W. G. (2) znajdują potwierdzenie w innym materiale dowodowym (w wyjaśnieniach innych oskarżonych). Sąd orzekający odmówił wiary wyjaśnieniom oskarżonego w zakresie, w jakim wyjaśnienia te nie korespondowały z zeznaniami poszczególnych oskarżonych (których sąd uznał za wiarygodnych, ponieważ przyznali się do winy) oraz uznał, iż oskarżony wyjaśniał zmiennie (co miało być niewątpliwie przemyślaną z jego strony linią obrony i miało na celu umniejszenie jego roli w procederze przestępczym), podczas gdy oskarżony od samego początku postępowania konsekwentnie nie przyznawał się do popełnienia zarzucanych mu czynów oraz w sposób szczegółowy przedstawiał swój udział w procesie pośredniczenia handlu paliwami. W. G. (2) nie zaprzeczał, aby w handlu paliwem nie uczestniczył w ogóle, jednak wskazywał, iż jego działalność była w pełni legalna i polegała właśnie na pośrednictwie w obrocie paliwem. Co jednak istotne, okoliczność, iż wyjaśnienia oskarżonego nie korespondowały z wyjaśnieniami innych oskarżonych, nie świadczy jeszcze o tym, że wyjaśnienia te wzajemnie się wykluczały i były ze sobą sprzeczne, 2) obraza przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k. i art. 424 k.p.k. poprzez dowolną ocenę dowodów i oparcie winy oskarżonego na dowodach i okolicznościach wyselekcjonowanych, dowolne przyjęcie najniekorzystniejszej dla oskarżonego wersji wydarzeń, brak rozważenia wszystkich okoliczności ujawnionych w toku postępowania i braki te w konsekwencji znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, które to uniemożliwia odtworzenie wnioskowania sądu i tym samym skuteczną kontrolę odwoławczą. W uzasadnieniu orzeczenia sąd zaniechał wskazywania uzasadniania podstawy faktycznej wyroku, a przynajmniej uczynił to w sposób niedostateczny – co przejawia się m.in. w braku wyszczególnienia dowodów, na podstawie których sąd dokonał poszczególnych ustaleń, w braku wskazania, dlaczego sąd nie uznał dowodów przeciwnych wersji oskarżonego, w braku wskazania, dlaczego określone dowody (na których oparł ustalenia faktyczne) sąd uznał za wiarygodne. Sąd poprzestał na sumarycznym powołaniu wszystkich dowodów, z których miał wynikać całokształt ustalonego stanu faktycznego, a działanie takie nie czyni zadość wymogom określonym w art. 424§1 k.p.k. W uzasadnieniu orzeczenia sąd zaniechał także wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku, co przejawia się w braku omówienia realizacji przez oskarżonego W. G. znamion strony przedmiotowej i podmiotowej danego czynu zabronionego. Ogólne przytoczenie wykładni przepisu ustawy karnej nie czyni zadość obowiązkowi przełożenia normy prawnej na sytuację oskarżonego – tym bardziej, że sytuacje procesowe poszczególnych oskarżonych były często zupełnie różne. Tym samym wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku sprowadza się do przytoczenia zastosowanych przepisów i powierzchownego powołania znamion ustawowych przestępstw – bez jakiejkolwiek argumentacji sądu co do danego oskarżonego czy choćby grupy oskarżonych. Powyższe uchybienia miały wpływ na wydane rozstrzygnięcie, doprowadzając do błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na uznaniu, że oskarżony W. G. dopuścił się zarzucanych mu czynów, pomimo iż brak jest dowodów wskazujących na winę oskarżonego. Z ostrożności procesowej: – błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że oskarżony W. G. miał świadomość, że uczestniczy w zorganizowanej grupie przestępczej, a także, że miał wiedzę odnośnie jej charakteru i celu istnienia oraz że był świadomy swej roli w jej funkcjonowaniu, a nadto by miał świadomość i zamiar popełnienia pozostałych zarzucanych mu czynów, podczas gdy powyższe nie wynika w ogóle ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Oskarżony (co wskazywał w swoich wyjaśnieniach, a co wynika także z wyjaśnień innych oskarżonych), nie miał nawet świadomości istnienia grupy. Tym bardziej zatem nie mógł akceptować jej celów i godzić się, by je realizowano w jakikolwiek sposób sprzeczny z prawem. W. G. był przekonany o legalności prowadzonej przez siebie działalności i nie przypuszczał nawet, by którykolwiek z jego kontrahentów działał w sposób sprzeczny z prawem. Jego kontakty z kontrahentami nie miały sformalizowanej formy czy wskazującej na istnienie powiązań typowych dla zorganizowanych grup przestępczych. Charakter działań W. G. był czysto biznesowy, wolny od jakiegokolwiek zorganizowania, wolny od stosunku podległości, zależności czy możliwości wpływu na kogokolwiek, - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że oskarżony W. G. wspólnie i w porozumieniu z R. S. nakłaniał S. Ł. do wystawiania fikcyjnych faktur i by z procederu tego uczynił sobie stałe źródło dochodów w sytuacji, gdy z materiału dowodowego nie wynika, aby oskarżony podżegał do dokonania czynu zabronionego czy w jakikolwiek sposób wpływał lub chciał wywierać wpływ na S. Ł. . Jak wynika z samego uzasadnienia, rola oskarżonego G. sprowadzała się jedynie do przekazywania informacji potrzebnych do wystawiania faktur. Oczywistym jest, że w ramach każdej działalności zarobkowej koniecznym jest przekazywanie kontrahentowi stosownych danych do wystawienia faktury za sprzedany towar czy wykonaną usługę. Zachowania tego nie sposób kwalifikować jednak jako intencjonalnego nakłaniania innej osoby do dokonania czynu zabronionego. W. G. swoim zachowaniem nie miał na celu wzbudzenia u S. Ł. woli popełnienia przestępstwa. Sąd błędnie przyjął tym samym, iż oskarżony G. działał jako nakłaniający mający wiedzę, że czyn (którego rzekomo miał się domagać) jest zabroniony pod groźbą kary. W sytuacji tej nie sposób przypisać bowiem intencjonalnego charakteru działania W. G. nakierunkowanego na nakłonienie innej osoby do popełnienia przestępstwa, - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że oskarżony W. G. osiągnął korzyść majątkową w kwocie 1.474.158,94 zł, podczas gdy ww kwota to suma, jaką oskarżony miał przekazać w gotówce pozostałym członkom grupy. Tym samym nawet przy przyjęciu, iż w sprawie funkcjonowała zorganizowana grupa przestępcza, kwota 1.474.158,94 zł z pewnością nie stanowi korzyści majątkowej, jaką osiągnąć miał oskarżony. Tym samym sąd ustalił wysokość korzyści osiągniętej z przestępstwa bazowego, a nie korzyści z przestępstwa prania brudnych pieniędzy. Orzekając przepadek korzyści z przestępstwa prania brudnych pieniędzy sąd nie poczynił w tym przedmiocie jakichkolwiek ustaleń faktycznych. Konstatacja sądu w tym zakresie sprowadza się do uproszczonego przyjęcia, że przedmiot przepadku stanowi cała kwota środków obracanych w ramach „ prania brudnych pieniędzy ”. Określona przez sąd kwota nie stanowi tym samym korzyści osiągniętej przez oskarżonego wyłącznie z przestępstwa z art. 299 k.k. , a zatem uznać należy, że została określona w sposób błędny ( apelacja obrońcy oskarżonego W. G. (2) ) Naruszenie art. 424§1 pkt 1 k.p.k. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób uniemożliwiający zestawienie dowodów, na podstawie których Sąd I instancji dokonał ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę swoich rozstrzygnięć przynajmniej w części dotyczącej oskarżonego A. F. (3) , za czym przemawia sposób sporządzenia uzasadnienia, a także nie pozwalający uznać, że dokonana przez Sąd I instancji ocena dowodów mających obciążać A. F. jest prawidłowa wobec faktu, iż sąd tylko w sposób ogólny odniósł się do dowodów mających obciążać A. F. , przy czym zestawienie ustaleń sądu nie uprawnia do przyjęcia, że A. F. w rzeczy samej popełnił czyny jemu przypisane, a w konsekwencji – zrzut obrazy ww. przepisu przez niezastosowanie się do jego treści przez Sąd I instancji, co ma wpływ na możliwość rekonstrukcji sposobu dochodzenia przez Sąd I instancji do poczynionych ustaleń faktycznych, a w konsekwencji – wadliwy sposób uzasadnienia co najmniej narusza (ogranicza) prawo oskarżonego do obrony, który ma prawo, jak i Sąd II instancji, wiedzieć, z jakiego dowodu wynika dane ustalenie, co w odniesieniu do uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie ma miejsca. Sąd naruszając wskazania art. 7 k.p.k. w zw. z art. 4 i 5§2 k.p.k. dowolnie i błędnie ustalił, że oskarżony dopuścił się czynów jemu przypisanych, gdy tymczasem prawidłowa, dokonana w oparciu o wyżej wskazane przepisy ocena zebranego materiału dowodowego, w szczególności wyjaśnień A. F. (3) , a także zeznań świadka S. M. , K. R. , wyjaśnień R. S. , R. K. (2) i M. F. prowadzi do wniosku, że ten nie jest sprawcą czynów jemu zarzuconych, a w konsekwencji – zarzut naruszenia ww przepisów, co miało wpływ na treść wyroku, gdyż prawidłowa ocena zebranych dowodów doprowadziłaby do postulowanego wniosku, że oskarżony nie popełnił czynów tak zarzuconych, jak i przypisanych ( apelacja obrońcy oskarżonego A. F. (3) ) 1) obraza przepisów prawa materialnego, a to art. 258§3 k.k. , albowiem przypisano oskarżonym Z. S. (2) i T. S. (2) udział w zorganizowanej grupie przestępczej przy jednoczesnym niewykazaniu hierarchii w tej grupie, zasad podziału uzyskanych z przestępstwa środków, zasad wydawania poleceń oraz podziału zadań w grupie przestępczej; tym samym Sąd meriti naruszył zasady badania okoliczności przestępstwa w szczególności wskazane w orzecznictwie i stosowanej praktyce, 2) obraza przepisów postępowania, mogąca mieć wpływ na treść orzeczenia, a to art. 410 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. i art. 4 k.p.k. poprzez jednostronną interpretację dowodów, w szczególności zeznań świadka oskarżenia R. G. (1) wyłącznie na niekorzyść oskarżonych. Przyjęciu zeznań świadka za wyłączny dowód obciążający mimo szeregu wątpliwości zarówno co do wiarygodności świadka oskarżenia. Nadto interpretowanie przez Sąd meriti wszelkich wątpliwości na niekorzyść oskarżonych, czego najlepszym dowodem jest przypisanie im sprawstwa przestępstw oszustw paliwowych dokonywanych przez przedsiębiorstwa, z którymi nigdy nie mieli nic do czynienia, 3) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż oskarżeni osiągnęli jakikolwiek zysk w wyniku przypisanej im działalności, albowiem w materiałach ujawnionych na rozprawie, jak również w aktach nie znajduje się jakakolwiek wzmianka o wystawieniu faktury przez oskarżonych, wpływaniu na zarządy przedsiębiorstw, wydawaniu poleceń zarządom przedsiębiorstw, posługiwaniu się przez oskarżonych danymi przedsiębiorstw w obrocie. Wreszcie udziału oskarżonych w negocjacjach handlowych w P. lub N. – czyli okoliczności najistotniejszej, bez której nie było mowy o opisanym w akcie oskarżenia przestępstwie, 4) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż oskarżeni w wyniku działalności przestępczej opisanej w akcie oskarżenia za pośrednictwem szeregu wymienionych podmiotów osiągali zysk i stałe źródło dochodu – w materiałach brak jest jakiegokolwiek dowodu na to, iż oskarżeni mieli dostęp do rachunków bankowych przedsiębiorstw, bądź też przyjmowali wynagrodzenia z działalności tych przedsiębiorstw. Brak jest ustalenia, kiedy, gdzie i kto decydował o podziale zysku w taki sposób, aby zapewnić oskarżonym w nim udział. Okoliczności te – dostęp do finansów i struktury finansowej wspomnianych przedsiębiorstw są warunkiem współudziału w przestępstwie zarzucanym oskarżonym – takiego rozumowania nie przeprowadził Sąd meriti – przyjmując błędnie słuszność tez aktu oskarżenia ( apelacja obrońcy oskarżonych Z. S. (2) i T. S. (2) ) Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mający wpływ na treść orzeczenia poprzez przyjęcie, iż oskarżony M. N. (2) brał udział w zorganizowanej grupie przestępczej kierowanej przez J. Z. (2) , R. G. (1) , Z. S. (2) i Z. K. (2) , kiedy to zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do tego, iż oskarżony wiedział o istnieniu grupy, chciał do niej należeć, brak jest przy tym jakichkolwiek danych, z których wynikałoby, iż oskarżony tkwił w strukturach domniemanej grupy przestępczej na tyle mocno, aby można było mówić o charakterystycznych dla tej grupy zależnościach, rozliczeniach, stosunku podległości, a wreszcie realizacji celów grupy nie tylko na swoją rzecz czy ewentualnie oskarżonego A. F. (3) ( apelacja obrońcy oskarżonego M. N. (2) – adw. M. I. ) Rażące naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a to art. 424§1 pkt 1 k.p.k. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku z uchybieniem przywołanego przepisu przejawiającym się w zbiorczym powołaniu dowodów uznanych za wiarygodne i stanowiących podstawę dokonania ustaleń, co konsekwencji w praktyce uniemożliwia kontrolę odwoławczą rzeczonego orzeczenia. W zakresie czynu opisanego w punkcie 134 dot. M. N. (2) – rażące naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a to art. 7 k.p.k. poprzez zupełnie dowolną i kierunkową ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a polegającą na dopasowywaniu wyjaśnień współoskarżonych i zeznań przesłuchanych w sprawie świadków do treści zarzutów stawianych oskarżonemu, co w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu, iż M. N. (2) brał udział w zorganizowanej grupie przestępczej w sytuacji, gdy prawidłowo przeprowadzona ocena materiału dowodowego prowadzi do konstatacji, że M. N. (2) pozostawał jedynie w stosunkach towarzyskich z członkami grupy przestępczej, a prowadzona przez niego działalność gospodarcza była w pełni legalna i opodatkowana, a co więcej ze zgromadzonego materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, jakoby oskarżony miał choćby świadomość istnienia grupy przestępczej. W zakresie czynu opisanego w punkcie 135 dot. M. N. (2) – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający istotny wpływ na jego treść, a polegający na przyjęciu, iż pieniądze przekazane przez M. N. (2) w okresie jego działalności w spółce (...) pochodziły z przestępstwa w sytuacji, gdy z prawidłowo dokonanych ustaleń faktycznych wynika, iż w czasie ich przekazywania przez spółkę (...) pieniądze te były środkami „ czystymi ” i opodatkowanymi, a wystawione przez rzeczoną spółkę faktury odpowiadały faktycznym zdarzeniom gospodarczym, przy czym ewentualny przymiot przestępczego pochodzenia pieniądze te mogły uzyskać na etapie kolejnych transakcji z uwagi na nieodprowadzenie danin publicznoprawnych przez podmioty będące dostawcami paliwa dla spółki. Z ostrożności procesowej – naruszenie przepisu prawa materialnego, a to art. 299§7 k.p.k. poprzez błędne przyjęcie, że kwota 7.285.313,34 zł stanowi korzyść osiągniętą z przestępstwa w sytuacji, gdy kwoty tej nie można uznać za korzyść majątkową, bowiem jest ona przedmiotem czynności sprawczej ewentualnego przestępstwa bazowego ( apelacja obrońcy oskarżonego M. N. (2) , adw. P. K. (1) ) Obraza przepisów postępowania, mająca wpływ na treść wyroku, tj. art. 7 k.p.k. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej, sprzecznej z zasadami prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego, oceny dowodów: a) z wyjaśnień oskarżonej J. Ż. poprzez uznanie ich za niewiarygodne co do okoliczności zawarcia z firmą (...) sp. z o. o. umowy cywilnoprawnej na wynajęcie zbiorników na paliwo, jak również braku wiedzy oskarżonej o nielegalnej działalności spółki (...) sp. z o.o. , b) z wyjaśnień oskarżonej J. Ż. poprzez uznanie ich za niewiarygodne w zakresie, w jakim zaprzeczała, iż brała udział w zorganizowanej grupie przestępczej, c) z wyjaśnień oskarżonego A. Ż. (1) w części, w jakiej wskazywał na brak wiedzy, zarówno swojej, jak i J. Ż. o nielegalnej działalności spółki (...) sp. z o.o. , d) z zeznań świadków S. S. (1) i M. E. w części, w jakiej opisywali oni funkcjonowanie bazy paliwowej w G. z ich udziałem w miesiącu (...) r., wszystko łącznie skutkowało błędnym przyjęciem w ustaleniach faktycznych, że oskarżona dopuściła się przestępstwa z art. 258§1 k.k. Obraza przepisu postępowania, mająca wpływ na treść wyroku, tj. art. 5§2 k.p.k. polegająca na jego niezastosowaniu, podczas gdy na podstawie całokształtu okoliczności ujawnionych na rozprawie głównej sąd I instancji powinien był powziąć wątpliwość co do świadomego udziału oskarżonej w grupie przestępczej, a tego nie uczynił i w konsekwencji niekorzystnie dla oskarżonej rozstrzygnął niedające się usunąć wątpliwości co do świadomości oskarżonej o rzeczywistej działalności spółki (...) sp. z o. o. , przyjmując, że dopuściła się zarzucanego jej czynu, choć z wyjaśnień oskarżonej i zeznań świadków nie wynika, iż oskarżona brała udział w grupie, co w konsekwencji powinno prowadzić do wydania wyroku uniewinniającego. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na przyjęciu, że oskarżona z innymi osobami brała udział w zorganizowanej grupie przestępczej, podczas gdy z przeprowadzonych dowodów, tj. wyjaśnień oskarżonej i zeznań świadków wynika jednoznaczny wniosek, że oskarżonej na podstawie zebranego materiału nie można przypisać popełnienia takiego czynu ( apelacja obrońcy oskarżonej J. Ż. ) Obraza przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, w tym: - art. 2§2 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. poprzez naruszenie wymogu opierania wszelkich rozstrzygnięć na prawdziwych ustaleniach faktycznych, a więc takich, które rozstały udowodnione, tj. wykazane wiarygodnymi dowodami, - art. 7 k.p.k. polegająca na dowolnej, sprzecznej ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego oraz z zasadami prawidłowego rozumowania ocenie materiału dowodowego, polegająca na przyjęciu, iż: - istniała zorganizowana grupa przestępcza, której członkiem był oskarżony, - oskarżony w okresie objętym zarzutem brał udział w zorganizowanej grupie przestępczej w sytuacji, gdy brak jest dowodów to potwierdzających, - zeznania świadka P. H. (2) , R. S. , S. Ł. (2) , M. K. (2) i R. G. (1) są niewiarygodne w części, podczas gdy z zeznań tych jednoznacznie wynika, że J. Ł. (1) nie brał udziału w żadnych naradach i nie wiedział o procederze, - art. 424§1 k.p.k. uniemożliwiająca kontrolę instancyjną poprzez lakoniczne wskazanie, na jakiej podstawie Sąd uznał oskarżonego winnym popełnienia zarzucanego mu czynu w punkcie 40 i 42 części dyspozytywnej wyroku. ( apelacja obrońcy oskarżonego J. Ł. (1) ) Obraza przepisów postępowania mająca wpływ na treść wyroku, tj.: - art. 7 k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k. poprzez dokonanie dowolnej w miejsce swobodnej oceny materiału dowodowego, w tym w szczególności materiału dowodowego w postaci zeznań świadków, wyjaśnień współoskarżonych, zaniechanie przeprowadzenia i następnie przedstawienia w uzasadnieniu orzeczenia wywodu, w oparciu o jakie konkretnie okoliczności i przywołujące je dowody Sąd przyjął za trafny zarzut kierowania przez J. Z. (2) zorganizowaną grupą przestępczą i udziału w zorganizowanej grupie przestępczej przez M. W. (2) (wbrew prezentowanemu przezeń stanowisku), a w jakiej mierze odmówił dowodom przeciwnym waloru wiarygodności, a poprzestaniu na dalece lapidarnym podkreśleniu próby umniejszania swej roli w procederze przez oskarżonych oraz ogólnym odniesieniu się do zebranych w toku postępowania dowodów, - art. 5§2 k.p.k. poprzez poczytanie na niekorzyść J. Z. (2) i M. W. (2) niedających się usunąć w sprawie wątpliwości, których istnienie w zakresie rzekomego kierowania J. Z. (2) przezeń wyodrębnionym fragmentem zorganizowanej grupy przestępczej i udziału M. W. (2) w zorganizowanej grupie przestępczej należało przyjąć, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci przede wszystkim zeznań świadków czy wyjaśnień współoskarżonych, niejednokrotnie niespójnych wewnętrznie, ale niedających się nadto pogodzić ze sobą nawzajem, - art. 193 k.p.k. polegające na zaniechaniu zasięgnięcia opinii biegłego z dziedziny rachunkowości, co jest konieczne dla szczegółowego obliczenia wysokości kwoty stanowiącej równowartość korzyści majątkowej osiągniętej przez oskarżonego, a brak takiego wyliczenia sprawia, że wysokość kwoty ustalonej przez Sąd jest niemożliwa do skontrolowania, tym bardziej, że Sąd nie omawia szczegółowo sposobu dokonanych przez siebie wyliczeń i odgórnie kwotę wskazuje, nie podając, na jakiej podstawie doszło do jej wyliczenia. Błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że oskarżony J. Z. (2) i oskarżona M. W. (2) swym zachowaniem wypełnili znamiona czynu stypizowanego w treści przepisu art. 258§1 i 3 k.k. , zatem kierował zorganizowaną grupą przestępczą i brała udział w zorganizowanej grupie przestępczej, a w konsekwencji powyższego pozostają osobami, wobec których należało orzec przepadek korzyści osiągniętych z przestępstwa w kwocie 100.972.183,06 zł, również z powodu, jaką korzyść majątkową mieli faktycznie osiągnąć ( apelacja obrońcy oskarżonych J. Z. (2) i M. W. (2) – adw. J. M. ) 1) obraza przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a to art. 7 k.p.k. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego w postaci wyjaśnień oskarżonego J. Z. (2) , polegającą na uznaniu za niewiarygodne jego wyjaśnień w części, w której oskarżony nie przyznał się do popełnienia zarzucanych mu przestępstw, podczas gdy jedynymi dowodami mającymi wskazywać na winę oskarżonego są niepodtrzymane na etapie postępowania sądowego wyjaśnienia niekwestionowanego kierownika tej grupy – oskarżonego R. G. (1) , który miał interes w tym, aby obciążyć jak najwięcej osób oraz zeznania A. K. (1) , który był winien oskarżonym znaczną ilość pieniędzy, co oznacza, że do jego zeznań należy podchodzić ze szczególną ostrożnością, 2) obraza przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a to art. 7 k.p.k. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego w postaci wyjaśnień oskarżonej M. W. (2) , polegająca na uznaniu za niewiarygodne jej wyjaśnień w części, w której oskarżona nie przyznała się do zarzucanych jej przestępstw, podczas gdy jedynymi dowodami mogącymi wskazywać na winę oskarżonej są niepodtrzymane na etapie postępowania sądowego wyjaśnienia niekwestionowanego kierownika tej grupy – oskarżonego R. G. (1) , który miał interes w tym, aby obciążyć jak najwięcej osób oraz zeznania A. K. (1) , który był winien oskarżonym znaczną ilość pieniędzy, co oznacza, że do jego zeznań należy podchodzić ze szczególną ostrożnością, 3) obraza przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a to art. 7 k.p.k. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego w postaci wyjaśnień oskarżonego R. G. (1) , polegająca na uznaniu jego wyjaśnień za wiarygodne i oparciu na ich podstawie wyroku w zakresie winy oskarżonych J. Z. (2) i M. W. (2) , podczas gdy jego wyjaśnienia składane przeciwko ww. oskarżonym stanowią niewiarygodny dowód z pomówienia, o czym świadczy fakt,, iż oskarżony R. G. (1) jest jedynym obok J. N. (2) członkiem zorganizowanej grupy przestępczej, który potwierdził rzekomy udział w tejże grupie oskarżonych J. Z. (2) i M. W. (2) , mając jednocześnie interes w tym, jako jej kierownik, by obciążyć jak najwięcej osób, a nadto oskarżony R. G. (1) w toku postępowania przed Sądem I instancji odmówił zajęcia stanowiska co do tego, czy podtrzymuje złożone na etapie postępowania przygotowawczego wyjaśnienia, czy nie, co w znacznym stopniu podważa wiarygodność tegoż oskarżonego, 4) obraza przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a to art. 7 k.p.k. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego w postaci wyjaśnień oskarżonych T. S. i Z. S. , polegająca na uznaniu za niewiarygodne ich wyjaśnień w zakresie, w jakim odwołali oni na etapie postępowania sądowego swoje wyjaśnienia obciążające oskarżonych Z. i W. , logicznie uzasadniając to tym, że liczyli oni na korzyści w postaci niestosowania tymczasowego aresztowania, a także ich wcześniejsze twierdzenia wynikały z przekonania, że oskarżeni składają wyjaśnienia przeciwko nim, 5) obraza przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a to art. 7 k.p.k. , poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego w postaci wyjaśnień oskarżonego J. N. (2) , który wskazywał, iż nie miał świadomości uczestnictwa w zorganizowanej grupie przestępczej, a jego kontakty biznesowe z R. G. (1) wynikały z nacisków J. Z. (2) , który miał być zorientowany we wszystkich transakcjach między (...) Sp. z o.o. a (...) Sp. z o. o. , podczas gdy wyjaśnienia te miały jedynie prowadzić do uwolnienia go od odpowiedzialności karnej i są sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym, 6) obraza przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a to art. 7 k.p.k. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego w postaci obciążających J. Z. (2) i M. W. (2) zeznań świadka A. K. (1) , który dążył jedynie do pozbycia się swoich wierzycieli i celowo wskazał, że oskarżeni wymusili na nim podpisanie weksli i umowy wekslowej oraz działali w ramach zorganizowanej grupy przestępczej, co tym samym oznacza, że zeznania te nie zasługiwały na przyznanie im przymiotu wiarygodności, a co więcej – przeczą im zgromadzone w sprawie dokumenty (nakaz zapłaty zobowiązujący A. K. do zapłaty 1 mln zł oraz postanowienie o umorzeniu śledztwa związanego z rzekomym wymuszeniem rozbójniczym na jego szkodę), 7) obraza przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a to art. 7 k.p.k. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego w postaci zeznań świadków P. S. (1) , T. G. (2) i Z. G. (1) , podczas gdy zeznania tych świadków, a zwłaszcza P. S. , w żaden miarodajny sposób nie dowodzą tego, że J. Z. kierował zorganizowaną grupą przestępczą, a M. W. (2) w niej uczestniczyła, a nadto do treści zeznań T. G. i Z. G. podchodzić należy ze szczególną ostrożnością, gdyż są to bliscy współpracownicy A. K. , a więc osoby, która miała interes w tym, by pomawiać J. Z. i M. W. o udział w przestępczym procederze, 8) obraza przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a to art. 409 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. poprzez brak wznowienia przewodu sądowego i niewzięcie pod uwagę istotnych okoliczności, które pojawiły się na rozprawie w dniu 30 września 2019 r., tj. wyjaśnień oskarżonego Z. S. , który wskazał, że oskarżony J. J. (1) zanim popełnił samobójstwo, wspominał mu, że był szantażowany, by złożyć w przedmiotowej sprawie obciążające wyjaśnienia, co jednak nie zostało w żaden sposób zweryfikowane przez Sąd I instancji, a może świadczyć o wywieraniu nacisków przez inne, nieustalone osoby, które brały udział w zorganizowanej grupie przestępczej i zastraszaniu stron postępowania, celem uniknięcia odpowiedzialności karnej, 9) obraza przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a to art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. poprzez zupełny brak wyjaśnienia, w jaki sposób Sąd I instancji obliczył równowartość korzyści osiągniętej z przestępstwa w kwocie aż 100.972.183,06 zł, podlegającej przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa, 10) obraza przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a to art. 7 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. poprzez brak powołania z urzędu biegłego z zakresu finansów, rachunkowości i księgowości, posiadającego uprawnienia biegłego rewidenta, celem obliczenia wysokości korzyści majątkowej osiągniętej z przestępstwa i wysokości szkody poniesionej przez Skarb Państwa w wyniku przestępczego procederu, co z uwagi na niezwykle skomplikowany charakter sprawy wymagało wiadomości specjalnych, 11) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na treść wyroku, polegający na uznaniu, iż J. Z. (2) kierował wspólnie i w porozumieniu z R. G. (2) , Z. S. (2) , Z. K. (2) zorganizowaną grupą przestępczą, a także wykonaniem przestępstw przeciwko wiarygodności dokumentów popełnianych przez pozostałych członków grupy, wydając im polecenia i dyspozycje odnośnie wystawiania poświadczających nieprawdę faktur oraz dopuścił się przestępstwa prania brudnych pieniędzy, podczas gdy oskarżony nie uczestniczył w tych czynnościach, 12) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na treść wyroku, polegający na uznaniu, iż M. W. (2) brała udział w zorganizowanej grupie przestępczej, a także dopuściła się przestępstwa prania brudnych pieniędzy, podczas gdy oskarżona nie uczestniczyła w ww. czynnościach, 13) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na treść wyroku, polegający na przyjęciu, że oskarżony J. Z. (2) groził A. K. (3) celem uzyskania należności pieniężnych, a ostatecznie razem z M. W. (2) wymusili od A. K. (1) podpisanie 10 weksli, każdy na kwotę 100.000 zł i umowy wekslowej, podczas gdy ww. okoliczności wynikają jedynie z nieprawdziwych zeznań A. K. , który dążył do pozbycia się swoich wierzycieli i uniknięcia spłaty zadłużenia, a śledztwo w sprawie rzekomego wymuszenia rozbójniczego na jego szkodę zostało umorzone, 14) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na treść wyroku, polegający na przyjęciu, że J. Z. (2) świadomie zajmował się sprzedażą nielegalnego paliwa na terenie P. w ramach grupy, podczas gdy świadomości takiej nie posiadał, a całością działań kierował R. G. (1) ( apelacja obrońcy oskarżonych J. Z. (2) i M. W. (2) – adw. J. W. ) Obraza przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 258§1 k.k. poprzez przyjęcie, że zachowanie oskarżonego A. M. (2) wypełnia znamiona przestępstwa brania udziału w zorganizowanej grupie przestępczej, podczas gdy jest to przestępstwo umyślne i jego sprawca musi mieć świadomość tego, że bierze udział w działalności zorganizowanej zbiorowości ludzkiej i chcieć brać w niej udział, a z zebranego materiału dowodowego, w tym zeznań świadków, które Sąd uznał za wiarygodne, wynika, że oskarżony nie zdawał sobie sprawy z nielegalnego charakteru działań podejmowanych w (...) sp. z o.o. i wykonywał przede wszystkim polecenia prezesa zarządu tej spółki. Obraza przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a mianowicie art. 4, 7, 410 k.p.k. poprze brak wszechstronnej analizy zeznań/wyjaśnień M. M. (3) , które sąd uznał za wiarygodne i pominięcie tych ich fragmentów, w których wskazuje on, że A. M. (2) nie wiedział o działalności polegającej na wystawianiu pustych faktur. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający istotny wpływ na jego treść, a polegający na uznaniu, iż oskarżony A. M. (2) uczynił sobie z popełniania przestępstw stałe źródło dochodu w sytuacji, gdy prawidłowa analiza i ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego nie pozwala na wywiedzenie takiego wniosku ( apelacja obrońcy oskarżonego A. M. (2) , adw. K. K. ) Obraza przepisów postępowania mająca wpływ na treść orzeczenia, tj.: - art. 7 k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k. przejawiająca się w dowolnej, sprzecznej z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy oraz doświadczenia życiowego ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i uznaniu, że: - oskarżony T. G. (4) miał świadomość uczestniczenia w zorganizowanej grupie przestępczej, świadomość oraz zamiar popełniania przestępstw w ramach zorganizowanej grupy przestępczej, miał wiedzę odnośnie jej charakteru oraz celu działania grupy, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego zastosowania art. 258§1 k.k. , - oskarżony T. G. (4) miał świadomość co do przestępczego pochodzenia środków płatniczych oraz zamiar unicestwienia bądź stworzenia istotnej przeszkody pozwalającej na stwierdzenie ich przestępczego pochodzenia oraz wiedzę co do przestępczego pochodzenia faktur VAT, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego zastosowania art. 299§1 i 5 k.k. w zw. z art. 271§3 k.k. , - wyjaśnienia oskarżonego T. G. (4) zasługują na przymiot wiarygodności jedynie w części, podczas gdy obciążające oskarżonego wyjaśnienia oskarżonych Ł. R. (2) , R. G. (1) stanowią jedynie ich linię obrony mającą na celu umniejszenie własnej roli w zarzucanych im czynach oraz chęć przerzucenia własnej odpowiedzialności na oskarżonego, - art. 424§1 k.p.k. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i zaniechanie wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku w sposób umożliwiający jego kontrolę instancyjną przejawiającą się w braku omówienia sposobu realizowania przez oskarżonego zarzucanych mu czynów od strony przedmiotowej i podmiotowej, - art. 5§2 k.p.k. poprzez nierozstrzygnięcie na korzyść oskarżonego pozostających w sprawie wątpliwości: - co do tego, że osoba o imieniu (...) , na którą miał wskazywać Ł. R. (2) , to oskarżony T. G. (4) , podczas gdy w świetle zebranego materiału dowodowego powyższe nie zostało potwierdzone, - co do udziału w obrocie paliwem W. K. , których to z uwagi na jego śmierć nie dało się rozstrzygnąć ( apelacja obrońcy oskarżonego T. G. (4) ) Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na błędnym przyjęciu, iż w stosunku do czynów opisanych w pkt 86-96 zaskarżonego wyroku, co do których rozstrzygnięcie zostało zamieszczone w pkt 121 wyroku, zachodziła postać sprawstwa kierowniczego po stronie oskarżonego R. S. , podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oskarżonemu przypisać można podżeganie do ww. przestępstw, co wiąże się ze znacznie mniejszym ciężarem gatunkowym formy sprawstwa, mającym istotny wpływ na wymiar kary. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na błędnym przyjęciu, iż korzyści osiągnięte z przestępstw prania brudnych pieniędzy, co do których orzeczono przepadek, to odpowiednio kwoty: 41.707.077,14 zł, 22.774.361,16 zł i 36.496.744,76 zł, podczas gdy sąd orzekając przepadek korzyści z przestępstwa prania brudnych pieniędzy w niniejszej sprawie nie poczynił w tym przedmiocie żadnych ustaleń faktycznych, ale kierował się nieuprawnionym uproszczeniem, przyjmując za przedmiot przepadku całą kwotę środków obracanych w ramach „ prania brudnych pieniędzy ”, co w oczywisty sposób miało wpływ na orzeczoną wysokość przepadku. Obraza przepisu postępowania, tj. art. 7 k.p.k. polegająca na naruszeniu reguł swobodnej oceny dowodów. Obraza przepisu postępowania, tj. art. 410 k.p.k. ( apelacja obrońcy oskarżonego R. S. ) Obraza przepisów postępowania, tj. art. 410 k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k. oraz art. 7 k.p.k. mająca wpływ na wydane orzeczenie poprzez dowolną, nie swobodną ocenę materiału dowodowego, z pominięciem zasad prawidłowego rozumowania, a także wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego w zakresie, w jakim Sąd: - uznał za wiarygodne wyjaśnienia oskarżonego A. F. (4) jedynie w części, w jakiej wskazywał, że faktycznie przyjeżdżał na bazę paliw w G. , argumentując jedynie, iż wyjaśnienia złożone przez ww. pozostają w sprzeczności z wyjaśnieniami złożonymi przez oskarżonych A. Ż. (1) i J. W. (2) w części, w jakiej mowa o ilości przyjazdów do G. i charakterze spotkań A. F. i A. Ż. i na tej podstawie uznał oskarżonego za winnego przestępstwa z art. 258§1 k.k. , - przyznał przymiot wiarygodności wyjaśnieniom A. Ż. i J. W. , mimo wewnętrznej sprzeczności wyjaśnień A. Ż. i oparciu wyjaśnień J. W. na relacjach przekazanych przez A. Ż. . Błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu za udowodniony fakt, iż z zeznań S. S. (1) , J. S. , M. E. oraz J. E. wynika, iż oskarżony A. F. (4) przyjeżdżał na bazę w towarzystwie różnych mężczyzn, którzy oglądali zbiorniki, a także nadzorował pracę pracowników spółki (...) , podczas gdy z zeznań ww. powyższe nie wynika, a w konsekwencji przyjęcie, że oskarżony uczestniczył w zorganizowanej grupie przestępczej ze świadomością sposobu działania grupy i celu jej zawiązania, a w związku z tym, że uczestnicząc w niej co najmniej godził się na uczestnictwo w niej, podczas gdy taki wniosek nie wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ( apelacja obrońcy oskarżonego A. F. (4) ) 1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia: - przez przyjęcie, że oskarżony J. N. (2) przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu opisanego w pkt 37 wyroku, pomimo iż oskarżony na żadnym etapie postępowania nie złożył oświadczenia, w którym przyznawałby się do tego i jakiegokolwiek innego z zarzucanych mu czynów, - przez przyjęcie, że oskarżony był członkiem zorganizowanej grupy przestępczej, podczas gdy nie ma dowodów, że był członkiem jakiejkolwiek zorganizowanej grupy przestępczej, - przez przyjęcie, że oskarżony świadomie brał udział w przestępczym procederze i jedynie umniejszał swoją rolę, pomimo, że w rzeczywistości nie był tego świadomy i miał obiektywnie prawo myśleć, że swoją działalność prowadzi zgodnie z prawem, - przez przyjęcie, że oskarżony miał świadomość nielegalności zawieranych transakcji i fałszowania dokumentów, podczas gdy zarówno z jego wyjaśnień, jak i pozostałych okoliczności sprawy wynika, że nie był tego świadomy, - przez przyjęcie, że oskarżony kwestie związane z wystawianiem faktur i rozliczeń omawiał z oskarżonymi Z. i G. , wykonując ich polecenia, gdy nie ma dowodów na to, e przyjmował i wykonywał polecenia ww., - przez przyjęcie, że oskarżony wiedział, iż środki, wobec których sąd orzekł przepadek, pochodziły z przestępstw związanych z nielegalnym obrotem paliw, mimo iż nie ma dowodów na to, że był tego świadomy, - przez przyjęcie, że oskarżony pieniądze uzyskane od odbiorców paliwa przekazywał w formie gotówkowej oraz na rachunki (...) spółki (...) , podczas gdy nie ma dowodów na to, że oskarżony dokonywał takich transakcji w formie gotówkowej oraz wiedział, iż środki te przekazywane są osobom trzecim, w związku z prowadzonym przez te osoby przestępczym procederem, - przez przyjęcie, że oskarżony działał w ramach czynu ciągłego, albowiem wypłat pieniędzy dokonywał na przestrzeni kilku miesięcy ze z góry powziętym zamiarem, podczas gdy oskarżony nie podejmował takich działań, tym bardziej w warunkach z góry powziętego zamiaru, - przez przyjęcie, że oskarżony działał w zorganizowanej grupie przestępczej, a nadto uczynił sobie z popełnianego przestępstwa stałe źródło dochodu, podczas gdy nie ma dowodów na to, że działał w takiej grupie, a za dokonane transakcje otrzymywał wynagrodzenie, - przez przyjęcie, że oskarżony działał wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, albowiem wspólnie wykonywali czynności zmierzające do zrealizowania czynu zabronionego, a podział ról w tym zakresie był jasno określony, podczas gdy brak jest dowodów na to, iż takie sytuacje miały miejsce, a ze złożonych wyjaśnień wynika, że nie działał on wspólnie i w porozumieniu z jakimikolwiek osobami, - przez niesłuszne uznanie, że zeznania A. K. (1) są wiarygodne, pomimo iż świadek ten nie został przesłuchany bezpośrednio przez sąd, a jedynie przez organy ścigania w postępowaniu przygotowawczym, a także pomimo istnienia wielu okoliczności wskazujących na brak wiarygodności ww. świadka oraz na celowe zeznawanie przez niego na niekorzyść oskarżonego J. N. (2) , - przez niesłuszne przyjęcie przez sąd, że zeznania złożone przez świadków M. H. oraz I. H. (1) są nieistotne, albowiem rzekomo nie posiadały one mających znaczenie dla sprawy informacji, ze względu na to, że wypowiadały się w zakresie okoliczności nie objętych zarzutami albo nie miały wiedzy o okolicznościach objętych toczącym się postępowaniem, gdy ww dysponują kluczową wiedzą na temat transakcji między O. (...) a (...) / (...) 2) obraza przepisów postępowania – art. 4 k.p.k. – mająca wpływ na treść orzeczenia poprzez subiektywne zbadanie i niewystarczające uwzględnienie okoliczności przemawiających na korzyść oskarżonego, 3) obraza przepisów postępowania – art. 7 k.p.k. – poprzez dowolną ocenę dowodów, dokonaną w sprzeczności z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, przejawiającą się m. in. w błędnym uznaniu, że oskarżony przyznał się do zarzucanych mu czynów, 4) obraza przepisów postępowania – art. 167 k.p.k. – poprzez nieprzesłuchanie w charakterze świadka M. H. oraz I. H. (1) pomimo złożenia przez strony wniosków o przesłuchanie tych osób w charakterze świadków, 5) obraza przepisów postępowania – art. 424§1 k.p.k. – poprzez niewskazanie w uzasadnieniu wyroku, jakie konkretnie fakty sąd uznał za udowodnione lub nieudowodnione oraz na jakich konkretnych dowodach oparł się w tej mierze i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych ( apelacja obrońcy oskarżonego J. N. (2) ) ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Na wstępie trzeba zastrzec, iż z obowiązku poczynienia dalej zaprezentowanych wywodów nie zwalnia Sądu Apelacyjnego okoliczność, że co do kilku czynów zarzucanych oskarżonym i przypisanych im przez Sąd Okręgowy wystąpiła ujemna przesłanka procesowa w postaci ustania karalności tych czynów, o czym będzie szerzej mowa w punkcie 4 uzasadnienia. Gdyby bowiem zarzuty apelacji obronnych zyskały aprobatę Sądu odwoławczego, mimo przedawnienia karalności oskarżonych należałoby uniewinnić – jest to wszak rozstrzygnięcie oczywiście korzystniejsze, niż jedynie umorzenie postępowania z uwagi na ustanie karalności czynu zabronionego. Poza tym nie można nie zauważyć, iż znaczna część ustaleń Sądu w zakresie winy i sprawstwa poszczególnych oskarżonych opiera się na twierdzeniach innych współoskarżonych, zatem kwestia poprawności oceny tych ostatnich ma znaczenie nie tylko dla tego, czy oni sami powinni ponieść odpowiedzialność karną, ale też – czy ich relacje uzasadniają pociągnięcie do takiej odpowiedzialności pozostałych osób zasiadających na ławie oskarżonych. Dla zachowania przejrzystości wywodu i uniknięcia zbędnych powtórzeń Sąd Apelacyjny zdecydował się omówić łącznie zarzuty apelacji obrońców dotyczące oceny materiału dowodowego – dowodów osobowych, mając na uwadze również to, że zarzuty te w istotnej części pokrywają się i zazębiają. Zaznaczyć zarazem trzeba, iż Sąd odwoławczy potraktował ww. zarzuty wyłącznie jako zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania (przede wszystkim art. 7 k.p.k. ) i błędu w ustaleniach faktycznych. W szczególności trzeba zauważyć, iż tak też należało potraktować zarzuty apelacji oskarżonych M. oraz T. i Z. S. opisane jako obraza prawa materialnego. Z obrazą prawa materialnego mamy bowiem do czynienia wyłącznie wtedy, gdy apelujący nie kwestionuje ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd meriti , a zarzuca jedynie nieprawidłową wykładnię prawa lub niewłaściwe zastosowanie prawa do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, tymczasem obrońcy wprost i wyraźnie właśnie kwestionują ustalenia faktyczne – zarówno w innych zarzutach, jak i w samym zarzucie prawa materialnego, skoro piszą, że to zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do przypisania oskarżonym przypisanego im przestępstwa z art. 258 k.k. Dla porządku jedynie zaznaczyć trzeba, iż część apelacji wadliwie podnosi zarzuty obrazy przepisów postępowania i jako wtórne – zarzuty błędu w ustaleniach faktycznych w sytuacji, gdy ów błąd ma być wyłącznie następstwem owej obrazy. Takie powielanie tych samych uchybień przez pryzmat różnych zarzutów apelacyjnych stanowi naruszenie zasad konstrukcji tego środka odwoławczego w postaci zasady pierwotnego ogniwa i zasady pojedynczego zarzutu –zob. W. W. , Z. formułowania zarzutów apelacyjnych w obowiązującej procedurze karnej, „ Prokuratura i Prawo ”, nr 6, 2010. Mimo to logika wywodu nakazała omówić ww. zarzuty osobno. *** Przechodząc do konkretnych zarzutów, w pierwszej kolejności odnieść się należało do zarzutów dotyczących przebiegu samego postępowania pierwszoinstancyjnego, a w tym kwestii nieprzeprowadzenia bądź wadliwego przeprowadzenia części dowodów. Zarzuty te dotyczą kwestii: - niepowołania biegłego odpowiedniej specjalności celem szczegółowego obliczenia wysokości kwot wskazanych w zarzutach oraz kwoty stanowiącej równowartość korzyści majątkowej osiągniętej przez oskarżonych, - kwestii przesłuchania R. G. (1) i znaczenia odmowy ustosunkowania się przez niego do wcześniejszych depozycji, - niewyjaśnienia kwestii podniesionych przez Z. S. odnośnie okoliczności, które rzekomo miał mu podać J. J. przed śmiercią, - nieprawidłowego przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków I. H. (1) i M. H. . W związku z tym w pierwszej kolejności trzeba podkreślić, iż całe postępowanie dowodowe w przedmiotowej sprawie było bardzo rozbudowane – zarówno na etapie postępowania przygotowawczego, jak i w fazie jurysdykcyjnej (postępowanie dowodowe na etapie śledztwa trwało 5 lat, na etapie sądowym – blisko 10 lat). W sprawie zostały przeprowadzone liczne dowody, zarówno na wniosek oskarżyciela publicznego, jak i pozostałych stron. Strony miały możliwość aktywnego uczestniczenia w przeprowadzaniu poszczególnych dowodów, zajmowania co do nich stanowiska procesowego oraz formułowania własnych wniosków. W tym zakresie zresztą żadna z apelacji nie zawiera zarzutów merytorycznych. Co niezwykle charakterystyczne, żadna z apelacji nie formułuje też zarzutów odnośnie nierozpoznania wniosków dowodowych składanych w toku procesu czy też niezasadnego oddalenia tych wniosków przez Sąd Okręgowy. Apelujący zdają się oczekiwać, że pewne czynności dowodowe powinny być podejmowane przez Sąd Okręgowy z urzędu. Oczywiście art. 167 k.p.k. daje w tym zakresie Sądowi określoną możliwość działania, tym niemniej podkreślić trzeba, iż art. 167 k.p.k. pomimo wielokrotnych nowelizacji, a nawet zmian koncepcji procesu karnego, niezmiennie w pierwszej kolejności wiąże wprowadzanie dowodów do procesu z zachowaniem stron procesowych, a nie sądu . Dyrektywy prawdy materialnej, która oczywiście wiąże Sąd, nie można zaś wykładać w ten sposób, że Sąd ma obowiązek weryfikować z urzędu te okoliczności, które w jego ocenie nie budzą wątpliwości. Lektura pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazuje, że Sąd Okręgowy nie miał wątpliwości co do prawidłowości wyliczeń kwot wskazanych w zarzutach przez oskarżyciela publicznego, podzielając w całości poczynione w tym zakresie ustalenia na etapie postępowania przygotowawczego i nie dokonując w tym zakresie żadnych zmian – oskarżonym przypisano przestępstwa dokładnie w takiej postaci, jaką wskazał prokurator w akcie oskarżenia. Trzeba w związku z tym zauważyć, co następuje: - w przedmiotowej sprawie sporządzono niezwykle dokładny i szczegółowy akt oskarżenia, w którym na kilkuset stronach prokurator dokładnie wskazał, jakie podmioty gospodarcze w ocenie tego organu uczestniczyły w przestępczym procederze oraz z czego wynikał kwestionowany obrót paliwem – prokurator wskazał szczegółowo poszczególne zakwestionowane dokumenty finansowe dokumentujące ten obrót, ze wskazaniem jednostkowych kwot, następnie ich zsumowaniem z rozbiciem na poszczególne podmioty uczestniczące w poszczególnych grupach transakcji – do tego z rozbiciem na poszczególnych oskarżonych, co do których w toku śledztwa ustalono ich związek z konkretnymi operacjami wynikającymi z tych dokumentów; finalne kwoty wskazane w zarzutach to wynik matematycznego zsumowania ww. kwot . Podkreślić trzeba, iż odpis aktu oskarżenia został doręczony oskarżonym i ich reprezentantom procesowym, zatem wysokość poszczególnych kwot wskazanych w zarzutach od początku była znana oskarżonym, mogli się do niej ustosunkować czy też formułować określone wnioski procesowe – przez blisko 10 lat procesu, - Sąd Okręgowy nie ograniczył się w pisemnym uzasadnieniu do odesłania do ww. zapisów, lecz przedstawił własne ustalenia co do wszystkich transakcji wskazanych w zarzutach, w tym co do przyjętych kwot, przy czym ustalenia te są w całości zbieżne z poczynionymi w trakcie śledztwa. Znamienne, że co do tych ustaleń żadna z apelacji nie zawiera jakichkolwiek wyodrębnionych i skonkretyzowanych zarzutów; w szczególności nie są kwestionowane przyjęte przy poszczególnych zarzutach dokumenty, jak też ustalenia co do tego, czego one dotyczą, - Sąd Apelacyjny z urzędu nie stwierdza, by Sąd Okręgowy (podobnie jak prokurator) dopuścił się jakichkolwiek błędów w zsumowaniu poszczególnych kwot, tym samym nie ma też wątpliwości co do tego, na jakiej podstawie zostały przyjęte kwoty wynikające z aktu oskarżenia, następnie przypisane oskarżonym w poszczególnych zarzutach (abstrahując w tym miejscu od zasadności przypisania tych zarzutów oskarżonym, o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części uzasadnienia), - poczynienie ustaleń w tym względzie nie wymaga żadnych wiadomości specjalnych w rozumieniu art. 193 k.p.k. Jak się bowiem niespornie przyjmuje, wiadomości specjalne to takie, które wykraczają ponad poziom przeciętnego, dorosłego człowieka o odpowiednim doświadczeniu życiowym i wiedzy. Do takich nie zalicza się z pewnością wiadomości dotyczących wykonywania czterech podstawowych działań arytmetycznych, które powinien sobie przyswoić każdy absolwent pierwszych dwóch klas szkoły podstawowej. W szczególności trzeba podkreślić, iż w sprawie nie zachodzi potrzeba dokonania żadnego szacowania wartości (np. wartości ruchomości czy nieruchomości) czy nawet bardziej złożonych obliczeń (np. podatkowych z uwzględnieniem konieczności ustalenia właściwej podstawy opodatkowania i stawki podatku zależnej od tej podstawy, jak w przypadku przestępstw dotyczących podatków VAT czy akcyzowego), a wyłącznie – raz jeszcze trzeba to powtórzyć – zsumowania określonych kwot wynikających z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, które zostały wyraźnie wskazane tak przez prokuratora, jak i przez Sąd II instancji i nadają się do weryfikacji przez każdą ze stron bez konieczności posiadania jakichkolwiek szczególnych kwalifikacji; oczywiście zupełnie czym innym jest kwestia zasadności przypisania poszczególnym oskarżonym udziału w konkretnych operacjach, a tym samym – ich odpowiedzialności za konkretne transakcje (tak karnej, jak i w aspekcie materialnym – z uwagi na orzeczenie oparte na podstawie z art. 299§7 k.k. ), o czym jednak będzie mowa dalej, przy czym już teraz trzeba zaznaczyć, iż prawidłowość ustalenia, czy zasadnie oskarżonych obciążono kwotą przepadku równowartości korzyści i w jakiej wysokości, to także nie jest kwestia wymagająca wiadomości specjalnych z rachunkowości, lecz w istocie kwestia wyłącznie prawna. Będzie o tym jeszcze mowa w dalszej części uzasadnienia. Brak również jakichkolwiek podstaw do podzielenia zarzutów apelacji odnośnie sposobu przeprowadzenia w sprawie dowodów osobowych i możliwości procesowego wykorzystania tych dowodów. Przypomnieć należy, iż dowody osobowe wprowadza się do materiału dowodowego podlegającego ocenie w trakcie narady nad wyrokiem na dwa sposoby: - poprzez bezpośrednie przesłuchanie danej osoby, - poprzez odczytanie wcześniejszych depozycji tej osoby (ewentualnie uznanie ich za ujawnione bez odczytywania, gdy ustawa na to pozwala). W przypadku osób przesłuchiwanych bezpośrednio na rozprawie obie te formy mogą współistnieć – przepisy art. 389§1 k.p.k. i art. 391§1 k.p.k. przewidują, w jakich sytuacjach należy odczytać wyjaśnienia lub zeznania osoby, która jest przesłuchiwana bezpośrednio na rozprawie. O ile w przypadku świadka bezpośrednio przesłuchiwanego przed sądem ma znaczenie przede wszystkim weryfikujące – odczytane zeznania służą weryfikacji poprawności relacji złożonej na rozprawie, o tyle w przypadku oskarżonego jest to tylko jedna z możliwości. Oskarżonemu służy bowiem prawo odmowy składania wyjaśnień – w całości lub w części – i skorzystanie przez niego z tego prawa nie podlega żadnej kontroli organu procesowego (w tym sensie, że sąd nie może odmówić oskarżonemu możliwości skorzystania z tego prawa czy choćby domagać się, by oskarżony w jakikolwiek sposób uzasadniał decyzję o odmowie wyjaśnień). Odmowa składania wyjaśnień przez oskarżonego skutkuje koniecznością odczytania jego wcześniejszych wyjaśnień ( art. 389§1 k.p.k. – wbrew niekategorycznemu brzmieniu tego przepisu sugerującemu jakąś uznaniowość sądu w kwestii odczytania wyjaśnień, jest to w istocie obowiązek sądu – por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 1977 r., I KR 40/77) i w ten sposób – przez sam fakt ich odczytania – wyjaśnienia te są wprowadzone do procesu, stając się materiałem dowodowym podlegającym ocenie. Oskarżony zgodnie z art. 389§2 k.p.k. ma prawo wypowiedzieć się co do treści odczytanego protokołu, jednak jest to wyłącznie uprawnienie, a nie obowiązek oskarżonego. Owo wypowiedzenie się stanowi przy tym w istocie złożenie wyjaśnień, które mogą sprowadzić się do podtrzymania wcześniejszych wyjaśnień, ich zmiany lub też złożenia zupełnie innych wyjaśnień. Oskarżony jednak nie traci w tym momencie możliwości gwarantowanej w art. 175§1 k.p.k. i może bez powodu odmówić ustosunkowania się do odczytanych mu wyjaśnień. Podkreślić w związku z tym trzeba, iż taka odmowa ustosunkowania się do odczytanych wyjaśnień w żaden sposób nie eliminuje ww. dowodu z procesu – został on odczytany i podlega ocenie według kryteriów z art. 7 k.p.k. Odmienne sugestie apelujących w tym względzie są pozbawione jakichkolwiek podstaw prawnych. Oczywiste jest, że wskutek takiej postawy oskarżonego może powstać sprzeczność w jego relacji – gdy np. oskarżony przyznający się do zarzutu odmawia ustosunkowania się do wyjaśnień, w których zaprzecza swojemu sprawstwu. Sprzeczność tę należy jednak wyjaśnić według ogólnych reguł oceny dowodów, jak każdą inną sprzeczność w materiale dowodowym – według kryteriów z art. 7 k.p.k. , a więc z uwzględnieniem wskazań wiedzy, doświadczenia życiowego oraz w zestawieniu z całokształtem pozostałego materiału dowodowego zebranego w sprawie. Nie ma więc żadnych podstaw do przyjęcia, iż w przypadku tego typu sprzeczności sąd winien z góry pominąć odczytane wyjaśnienia i wyeliminować je z dowodów podlegających ocenie w ramach narady nad wyrokiem. Powyższe ma pełne zastosowanie do wyjaśnień R. G. (1) złożonych na rozprawie – z samego więc faktu, że oskarżony ten nie chciał ustosunkować się do odczytanych mu wyjaśnień, nie można wyprowadzić wniosku, że wyjaśnienia te nie zostały skutecznie wprowadzone do materiału dowodowego, natomiast kwestia prawidłowości ich oceny dokonanej przez Sąd Okręgowy zostanie omówiona dalej w ramach odniesienia się do zarzutów obrazy art. 7 k.p.k. Brak również jakichkolwiek podstaw do czynienia Sądowi I instancji zarzutów niepełnego przeprowadzenia postępowania dowodowego w związku z twierdzeniami oskarżonego Z. S. odnośnie zasłyszanych przez niego informacji od oskarżonego J. (zmarłego wtoku procesu), z których miałoby wynikać, że jego wyjaśnienia miały być wynikiem nacisków. Kompletnie niezrozumiałe jest, jakie czynności dowodowe miałby w tym zakresie przedsiębrać Sąd Okręgowy? Przecież oskarżony Z. S. przedstawił swoje stanowisko procesowe i zostało ono zaprotokołowane, natomiast kategorycznie stwierdzić trzeba, iż jest ono całkowicie nieweryfikowalne – jedyną osobą, która mogłaby je zweryfikować, jest zmarły, jednak jego przesłuchanie jest niemożliwe (Sąd Apelacyjny nawet nie chce spekulować, że obrońca ma w tym zakresie zdanie odmienne i w związku z tym sugeruje sięgnięcie do pozanaukowych metod „ nawiązywania kontaktów ” ze zmarłymi), a retorycznym pozostaje pytanie, w jaki inny sposób można by tę okoliczność weryfikować – w apelacji próżno szukać jakichkolwiek sugestii, w jaki sposób rzekome wątpliwości Sąd miałby wyjaśnić. Zarazem podkreślić trzeba, iż stanowisko oskarżonego jest odosobnione i w toku całego procesu w żaden sposób nie wykazano istnienia jakichś osób naciskających na relacje przesłuchiwanych w niniejszym postępowaniu (nie wskazał na nie też oskarżony J. ), zatem zawarte w apelacji obronnej sugestie w tym zakresie to wyłącznie spekulacja, nie mająca żadnego oparcia w faktach i stąd nie sposób się do niej odnosić. Wreszcie nie sposób dopatrzeć się jakiejkolwiek nieprawidłowości w postępowaniu Sądu Okręgowego, jeśli chodzi o przesłuchanie świadków I. H. (1) oraz M. H. . Jeśli chodzi o pierwszego ze świadków, to Sąd Okręgowy podjął wszelkie możliwe działania w celu przesłuchania tego świadka – w drodze pomocy prawnej (k. 12553), jak i weryfikacji jej stanu zdrowia – por. w szczególności dokumenty w t. LXX. Z przesłanych dokumentów jednoznacznie wynikało, że świadek jest w bardzo złym stanie zdrowia i nie jest w stanie uczestniczyć w czynnościach procesowych ( vide k. 14843 oraz 15130-15131), a wartości tych dokumentów żadna ze stron skutecznie nie podważyła – nie uczynił tego w szczególności obrońca oskarżonego N. . W tej sytuacji treść art. 391§1 k.p.k. upoważniała Sąd meriti do odczytania zeznań ww. świadka, przy czym odczytanie na tej podstawie nie wymaga w ogóle zgody stron (w przeciwieństwie do odczytania na podstawie art. 392 k.p.k. , które jednak dotyczy innej sytuacji procesowej), jednakowoż trzeba zauważyć, iż obrońca oskarżonego N. wbrew twierdzeniom apelacji zgodę na takie odczytanie i tak wyraził (k. 15094). Wprowadzenie tego dowodu do procesu nastąpiło więc w pełni poprawnie i nie można Sądowi I instancji skutecznie przedstawić żadnego zarzutu. Zarazem podkreślić trzeba, iż świadka tego nie dało się już przesłuchać w postępowaniu odwoławczym, bowiem I. H. (1) w międzyczasie zmarła. Jeśli natomiast chodzi o świadka M. H. , to trzeba podkreślić, iż świadek ta została przesłuchana w postępowaniu sądowym w dniu (...) r. (k. 11356) i czynności procesowe z jej udziałem zostały wówczas zakończone – w szczególności nie było żadnych dodatkowych pytań do ww. Kwestia jej uzupełniającego przesłuchania pojawiła się dopiero z uwagi na treść pisma, które przesłała ww. (k. 13611), sugerującego, że oskarżony J. N. (2) próbuje się z nią kontaktować i wpływać na nią, przy czym podkreślić trzeba, iż Sąd Okręgowy zlecił przesłuchanie ww., ale wyłącznie na okoliczność kontaktów między świadkiem a oskarżonym, a nie w związku z jakimikolwiek wątpliwościami co do treści jej zeznań, co wynika wyraźnie z treści odezwy na k. 13642. Próba ta okazała się nieskuteczna, jednak Sąd Apelacyjny pragnie podkreślić, że była ona zupełnie zbędna – w ocenie Sądu odwoławczego nie było żadnych podstaw, by uzupełniająco przesłuchiwać świadka, gdyż z treści jej zawiadomienia w żaden sposób nie wynikało, że mogła złożyć zeznania fałszywe lub też w trakcie składania zeznań znajdować się w stanie wyłączającym swobodę wypowiedzi – próba kontaktu ze strony oskarżonego N. miała bowiem mieć miejsce później. Zbadanie tej kwestii nie miało zatem żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a Sąd Okręgowy powinien był od razu przekazać ww. pismo świadka prokuratorowi jako zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa na jej szkodę (z art. 245 k.k. ), zamiast przewlekle próbować doprowadzić do przesłuchania świadka. Tym bardziej niezrozumiałe jest czynienie z tego zarzutu przez obrońcę – przedmiotem przesłuchania ww. nie miała być przecież w ogóle kwestia, na którą wskazuje obrońca, tj. kwestia, czy świadek miała wiedzę odnośnie istotnych okoliczności sprawy. Ta kwestia była bowiem przedmiotem pierwszego przesłuchania, które zostało przeprowadzone przed Sądem, a jeśli obrońca uważa, że ww. świadek został nieprawidłowo oceniony przez Sąd, to winien formułować zarzuty przez pryzmat art. 7 k.p.k. , a nie pod kątem rzekomo wadliwego nieskutecznego ponownego przesłuchania ww. W konsekwencji stwierdzenia całkowitej zbędności ponownego przesłuchiwania świadka R. - H. Sąd Apelacyjny uznał za niepotrzebne wzywanie ww. na rozprawę odwoławczą. Reasumując tę część rozważań, uznać należało, iż materiał dowodowy został zgromadzony w sposób prawidłowy i jest on kompletny, pozwalając na wydanie orzeczenia merytorycznego w kwestii winy i sprawstwa oskarżonych. *** Przechodząc do kolejnych zarzutów, tym razem związanych z prawidłowością oceny materiału dowodowego przez Sąd meriti , należało najpierw odnieść się do zagadnienia ewentualnej obrazy art. 424 k.p.k. , poruszonego w znacznej części apelacji obronnych. Zrzuty te należało uznać za chybione z następujących względów formalnych: - obraza przepisów postępowania, a do takiej kategorii należy obraza art. 424 k.p.k. , może być podstawą odwoławczą, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ( art. 439 pkt 2 k.p.k. ), tymczasem z istoty uzasadnienia wynika, że jest ono sporządzone już po wydaniu orzeczenia, zatem logicznie nie sposób co od zasady skutecznie wywodzić, że obraza art. 424 może mieć wpływ na treść wyroku (z zastrzeżeniem, o którym będzie mowa dalej), - przepis art. 455a k.p.k. zakazuje uchylenia wyroku z tego powodu, że jego uzasadnienie nie spełnia wymogów określonych w art. 424 k.p.k. ; podkreślić zresztą trzeba, iż zgodnie z art. 437§2 k.p.k. uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439§1 k.p.k. , art. 454 lub jeżeli konieczne jest przeprowadzenie na nowo przewodu w całości, a oczywistym jest, że nawet wadliwie sporządzone uzasadnienie nie uzasadnia jeszcze ponowienia procesu w całości, - treść uzasadnienia może uzasadniać uchylenie orzeczenia, gdy nie poddaje się ono w ogóle kontroli odwoławczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2023 r., I KK 94/23), tymczasem uzasadnienie sporządzone przez Sąd Okręgowy nie należy do tej kategorii; w szczególności trzeba zauważyć, iż każdy z apelujących sformułował konkretne zarzuty procesowe, zatem nie miał problemu z ustaleniem, jakie było stanowisko Sądu I instancji, jak też z przedstawieniem argumentów, które stanowisko to miałyby zwalczać; także Sąd odwoławczy nie miał generalnie większych problemów z odtworzeniem sposobu rozumowania Sądu I instancji na podstawie sporządzonego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, - uzasadnienie mogłoby też uzasadniać uchylenie orzeczenia lub jego zmianę, gdyby zawierało tak rażące błędy, że mogłoby to prowadzić do wniosku, iż Sąd nie rozpoznał w ogóle istoty sprawy, pominął ważne dowody bądź też dopuścił się naruszenia prawa na etapie wyrokowania – tak naprawdę więc nie chodziłoby tu o naruszenie art. 424 k.p.k. , lecz uzasadnienie wskazywałoby na popełnienie innych rażących uchybień jeszcze na etapie wyrokowania. Tak byłoby np. w razie istotnej sprzeczności między treścią wyroku a uzasadnieniem (tj. uzasadnienia zupełnie innych rozstrzygnięć, niż zawarte w wyroku), pominięcia części zarzutów czy rozpoznania zarzutów, o których sąd już nie miał prawa orzekać (np. wcześniej prawomocnie osądzonych), w razie przyznania się przez sam Sąd do popełnienia błędów proceduralnych lub merytorycznych (o ile nie dałoby się ich skorygować orzeczeniem reformatoryjnym), ewentualnie wówczas, gdyby z uzasadnienia wynikało, że Sąd zaniechał w ogóle oceny ważnych dla rozstrzygnięcia dowodów. Żadna z apelacji nie wskazuje jednak na tego typu poważne uchybienia, nie dostrzega ich też Sąd Apelacyjny. Niezależnie od powyższego stwierdzić trzeba, iż uzasadnienie, które zostało sporządzone w sprawie poddanej kontroli odwoławczej, nie zostało wcale sporządzone z obrazą art. 424 k.p.k. Uzasadnienie zawiera przecież wskazanie, jakie fakty Sąd Okręgowy uznał za udowodnione lub nieudowodnione, na jakich w tej mierze oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych, zawiera też wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku oraz pozostałe elementy, o których mowa w art. 424§2 k.p.k. Oczywiście można się zgodzić z zarzutami, że niektóre z tych zagadnień są potraktowane dość lakonicznie, bez szerszej argumentacji czy wręcz zbiorczo, jednak nie jest to wadliwość uniemożliwiająca kontrolę merytoryczną zapadłego orzeczenia przez pryzmat zarzutów apelacji – podobnie jak kilka dość oczywistych nieścisłości wypunktowanych przez apelujących. Ubocznie trzeba też podkreślić, iż część apelacji zdaje się mylić wymogi z art. 424 k.p.k. z zupełnie inną kwestią, jaką jest jakość argumentacji używanej przez Sąd Okręgowy. Ewentualna słabość argumentacji winna być atakowana przez pryzmat innych uchybień procesowych, w szczególności z art. 7 k.p.k. (co zresztą apelujący czynią), a nie jako brak o charakterze przede wszystkim formalnym, jakim jest niespełnienie wymogów z art. 424 k.p.k. *** Przechodząc następnie do podniesionych w apelacjach zarzutów dotyczących oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, przypomnieć na wstępie trzeba, iż przekonanie sądu o wiarygodności jednych dowodów i niewiarygodności innych pozostaje pod ochroną art. 7 k.p.k. wtedy, gdy: jest poprzedzone ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności sprawy ( art. 410 k.p.k. ) i to w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia prawdy ( art. 2 § 2 k.p.k. ), stanowi wyraz rozważenia wszystkich tych okoliczności przemawiających zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego ( art. 4 k.p.k. ), jest wyczerpująco i logicznie – z uwzględnieniem wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego - uargumentowane w uzasadnieniu wyroku ( art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. ). Akcentuje to szereg orzeczeń Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych (por. wyrok SN z 3 września 1998 r. sygn. V KKN 104/98 - Prokuratura i Prawo 1999, Nr 2, poz. 6; a także wyrok S.A. w Łodzi z 20 marca 2002 r. sygn. II AKa 49/02 - Prokuratura i Prawo 2004, Nr 6, poz. 29). W rozpatrywanej sprawie, jak była już o tym mowa wcześniej, Sąd Okręgowy ujawnił w toku rozprawy głównej całokształt okoliczności sprawy, prawidłowo wprowadzając do materiału dowodowego wszystkie dowody, jakie mogły się przyczynić do rozstrzygnięcia o przedmiocie procesu. Ponadto stwierdzić trzeba, iż Sąd Okręgowy wyraźnie wskazał w pisemnym uzasadnieniu, w oparcie o jakie dowody poczynił ustalenia faktyczne w związku ze stawianymi oskarżonym zarzutami, na szeregu stron przywołując wykorzystanie wyjaśnienia 33 oskarżonych (w całości albo w części), zeznania 78 świadków, opinie biegłych (osobno nie kwestionowane przez żadną z apelacji), a także kilkadziesiąt tomów dokumentów akt, szczegółowo wymienionych w uzasadnieniu. Dowody te istotnie przywołane są zbiorczo, jednak podkreślić trzeba, iż zdecydowana ich większość to dowody dotyczące szeregu faktów podlegających badaniu, ponadto w rozpatrywanej sprawie poza ustaleniem pojedynczych faktów chodziło też o zobrazowanie tezy, iż poszczególne zachowania – jak wywodził oskarżyciel publiczny i jak przyjął to w ślad za nim Sąd meriti – tworzyły pełny, kompleksowy proceder, który pozwalał na przyjęcie, że wykonywane one były w ramach zorganizowanej grupy przestępczej. W tej sytuacji nie sposób sobie wyobrazić innej techniki sporządzania uzasadnienia, niż przyjęta przez Sąd I instancji – gdyby w ślad za głosami obrońców przytaczać poszczególne pojedyncze ustalenia z naprowadzeniem dowodów na nie, dokument w ten sposób wytworzony musiałby osiągnąć niewyobrażalne rozmiary, a z uwagi na to oraz nieuniknione liczne powtórzenia (jak wyżej wskazano, z tych samych dowodów wynika cały szereg faktów) stałby się praktycznie zupełnie nieczytelny. Niezależnie od tego już teraz trzeba jednak zaznaczyć, iż w kontekście tego, jak szeroki materiał przeanalizował Sąd Okręgowy przed wydaniem zaskarżonego orzeczenia, zupełnie chybione są zarzuty apelacji obronnych zarzucające fragmentaryczność tej analizy czy też jej ukierunkowanie wyłącznie na potwierdzenie tez aktu oskarżenia – przeciwnie, to właśnie apelacje wywiedzione na korzyść oskarżonych skupiają się na wybieraniu fragmentów dowodów mających potwierdzać przyjęte linie obrony poszczególnych oskarżonych, z całkowitym pominięciem pozostałych dowodów; z przytoczonych przez Sąd meriti wykorzystanych dla ustalenia stanu faktycznego dowodów apelacje odwołują się jedynie do ich znikomego odsetka, w zdecydowanej większości skupiając się na wyjaśnieniach reprezentowanych oskarżonych i jedynie pojedynczych zeznaniach kilku zaledwie świadków – trudno oprzeć się wrażeniu, że w zdecydowanej większości sporządzone zostały wyłącznie w oparciu o pisemne uzasadnienie Sądu I instancji, choć przecież obrońcy w większości uczestniczyli w procesie przez szereg lat, byli obecni przy poszczególnych czynnościach dowodowych i z łatwością mogli na bieżąco przez blisko 10 lat postępowania jurysdykcyjnego weryfikować tezy zawarte w akcie oskarżenia, a przede wszystkim – doskonale powinni się orientować, co mówiły poszczególne osoby występujące przed sądem. Już samo to podważa zarzuty o fragmentaryczności oceny dokonanej przez Sąd – przeciwnie, to właśnie taka jest ocena, którą próbowali forsować apelujący. Zauważyć ponadto trzeba, iż Sąd Okręgowy nie przytoczył jedynie zbiorczo zeznań i wyjaśnień przesłuchanych osób, ale też następnie znaczną część rozważań poświęcił przedstawieniu, na jaką okoliczność relacjonowali oskarżeni i świadkowie i w jaki sposób należy ocenić ich depozycje. Oczywiste jest, że część relacji wykorzystanych dla przypisania oskarżonym sprawstwa zarzucanych czynów pochodzi od osób, które obciążały poszczególnych oskarżonych, opisując cały mechanizm przestępczy i rolę konkretnych osób w nim występujących. Obrońcy atakują tu przede wszystkim depozycje R. G. (1) , choć nie była to jedyna osoba, której relacje pozwoliły na zrekonstruowanie stanu faktycznego, określając te wyjaśnienia mianem „ pomówień ”. W związku z tym konieczne jest poczynienie kilku uwag wprowadzających w związku z tego rodzaju dowodami. W praktyce wymiaru sprawiedliwości i w poglądach nauki prawa od lat ugruntowane są poglądy co do sposobu postępowania z tzw. dowodem z pomówienia (termin ten dla uproszczenia rozważań będzie dalej używany pomimo skądinąd trafnych zastrzeżeń terminologicznych zgłaszanych w judykaturze – por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 stycznia 1988 r., sygn. akt IV KR 175/87, OSNKW 1988/7-8/57 czy wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 7 października 1998 r., sygn. akt II AKa 187/98, KZS 1998/11/37). Dowód ten stosunkowo często pojawia się w praktyce wymiaru sprawiedliwości, a więc udało się wypracować kilka kluczowych reguł jego oceny, możliwych do zastosowania w większości spraw, w tym i analizowanej obecnie. Poglądy orzecznictwa pozwalają na wyakcentowanie następujących cech szczególnych, jakie musi posiadać dowód z pomówienia uznany za przydatny: - konsekwentnie wskazuje się na szczególny charakter takiego dowodu, wymagającego wyjątkowo skrupulatnej oceny (tak m. in. Sąd Najwyższy w wyroku z 15 lutego 1985 r., sygn. IV KR 25/85, OSNKW 1985/11-12/103 oraz w wyroku z 24 stycznia 1986 r., sygn. IV KR 355/85, OSNPG 1987/3/37), - jednocześnie podkreśla się, iż pomówienie może być samodzielnym dowodem winy innej osoby – wszakże pod określonymi dalej warunkami – zaś sporadyczne i odosobnione wypowiedzi sugerujące, iż obciążające inną osobę wyjaśnienia lub zeznania stanowią jedynie „ informację o faktach wymagających potwierdzenia lub wyłączenia za pomocą innych środków przewidzianych w ustawie procesowej ”, spotkały się z krytycznym przyjęciem doktryny (por. J. Gurgul: Wartość dowodowa pomówienia współoskarżonego, Prokuratura i Prawo 1996/6/31); także Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, iż pomówienie ze strony jednej osoby może wystarczyć dla przypisania innej osobie winy i sprawstwa jako samodzielny środek dowodowy, - podnosi się, iż dla uznania pomówienia za pełnowartościowy i wiarygodny dowód konieczna jest jego niesprzeczność z innymi dowodami, a przede wszystkim nie może ono relacjonować różnych wersji tego samego zdarzenia (tak m. in. w postanowieniu 7 Sędziów Sądu Najwyższego z 3 marca 1994 r., sygn. II KRN 8/94, Wokanda 1994/8/17), - analizując dowód z pomówienia, Sąd winien sprawdzić, czy relacje, w których jedna osoba pomawia inną, są spontaniczne, czy pochodzą od osoby zainteresowanej obciążaniem pomówionego, czy są stanowcze, konsekwentne i zgodne co do zasady oraz szczegółów, czy składający je sam siebie również obciąża, czy tylko przerzuca odpowiedzialność na inną osobę ( vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 7 października 1998 r., sygn. II AKa 187/98, KZS 1998/11/37), a wreszcie czy pomówienie nie wykazuje chwiejności i jest zgodne z doświadczeniem życiowym oraz logiką wypadków (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 28 listopada 1978 r., sygn. VI KRN 246/78, OSNPG 1979/4/64, z 11 września 1984 r., sygn. IV KR 141/84, OSNPG 1985/ 6/85 i z 15 lutego 1985 r., sygn. IV KR 25/85, OSNKW 1985/11-12/103). Sprawdzić nadto należy, czy brak jest wiarygodnych dowodów, iż relacje pomawiające zostały złożone w warunkach wyłączających swobodę wypowiedzi (wskazał na to Sąd Najwyższy m. in. w wyrokach: z 4 maja 1984 r., sygn. IV KR 106/84, OSNPG 1985/2/24 i z 22 maja 1984 r., sygn. IV KR 122/84, OSNPG 1984/11/101). Odnosząc te uwagi do oceny dokonanej przez Sąd Okręgowy, nie sposób uznać, iż jest ona obarczona jakimikolwiek wadliwościami i nie odpowiada wskazanym wyżej kryteriom. Zostanie to szerzej omówione przy poszczególnych dowodach. Dokonując przez pryzmat zarzutów apelacji oceny prawidłowości ewaluacji poszczególnych dowodów, podkreślić należało, co następuje: - Sąd Okręgowy szczegółowo wskazał, w jaki sposób ocenił wyjaśnienia oskarżonego G. B. (2) , wskazując wyraźnie, w jakim zakresie dał im wiarę i odwołując się tu do potwierdzenia tych relacji dowodami w postaci wyjaśnień R. G. (1) oraz zeznań B. K. i M. G. ; oceny tej w żaden sposób nie podważono, przy czym podkreślić trzeba, iż kryterium oceny tego (jak i innych) dowodów przyjęte przez Sąd Okręgowy wynika wprost z art. 7 k.p.k. , - oceniając depozycje A. F. (4) , Sąd I instancji w niepodważalny sposób wykazał ich niekonsekwencję, co samo w sobie jest kryterium pozwalającym na odmowę uznania ich za niewiarygodne i nie zostało skutecznie podważone w apelacji. W żaden sposób – poza prostą negacją – nie wykazano też, by błędne było ustalenie Sądu o sprzeczności wyjaśnień ww. z relacjami A. Ż. (1) , J. Ż. , S. S. (1) , J. S. , M. E. i J. E. , - Sąd Okręgowy dokładnie wskazał, w oparciu o jakie dowody podważył wartość dowodową relacji A. F. (3) , przywołując ich sprzeczność z twierdzeniami S. M. , K. R. czy R. S. oraz R. K. (2) i M. F. . Brak jest jakiejkolwiek rzeczowej polemiki z tym stanowiskiem, nie jest bowiem taką sama negacja ww. twierdzeń, bez wykazania konkretnych dowodów – wypowiedzi podważających tę tezę (nie jest takim przywołaniem wyrywanie w apelacji z kontekstu fragmentów wypowiedzi współoskarżonych – dowód podlega ocenie całościowo, z uwzględnieniem pełnej wypowiedzi, jej treści i kontekstu, a nie poprzez wyrywanie z dłuższej wypowiedzi pojedynczych zdań czy twierdzeń, w sposób wypaczający to, co rzeczywiście mówili oskarżeni i co prawidłowo – bo właśnie całościowo – ocenił Sąd Okręgowy), - oceniając wyjaśnienia W. G. (2) , Sąd I instancji w sposób niezakwestionowany opisał ich wybiórczy charakter i trafnie ocenił znaczenie tego faktu, jak też dostrzegł zmianę relacji oskarżonego i skonfrontował ją z innymi dowodami, odwołując się do wyjaśnień R. S. oraz zeznań A. O. , jak i depozycji R. G. (1) . Nie sposób uznać, że ów wywód został skutecznie podważony przez obrońcę, - przy ocenie relacji T. G. (4) Sąd I instancji słusznie skonfrontował je z twierdzeniami Ł. R. (2) , R. G. (1) i T. S. (2) , a zasadność zarzutów apelacji obronnej odnośnie tego oskarżonego ostatecznie podważył sam T. G. (4) , który przed Sądem II instancji w uzupełniających wyjaśnieniach przyznał się do stawianych mu zarzutów (poza kwestią udziału w grupie przestępczej), - w żaden sposób nie podważono oceny depozycji P. H. (2) , R. K. (2) , M. K. (2) , J. K. (3) , J. K. (4) , Z. K. (2) , P. K. (2) , S. Ł. (2) , R. J. , D. P. , M. S. , C. Ż. i W. J. (1) , a także Ł. R. (2) , T. N. (2) oraz R. S. , także w istotnej części wykorzystanych przez Sąd Okręgowy dla rekonstrukcji przestępczego procederu analizowanego w niniejszej sprawie, - linia obrony oskarżonego M. N. (2) została oceniona i właściwie zweryfikowana przez Sąd Okręgowy, który skonfrontował ją z depozycjami R. S. , ale też przywołał tu niepodważone w żaden skuteczny sposób relacje R. K. (2) , T. S. (2) , R. G. (1) i S. Ł. (2) , a także świadków M. i R. . Podkreślić trzeba, iż ocena ta pozostaje w całości zgodna z zasadami doświadczenia życiowego, co również nie zostało w żaden sposób podważone w apelacjach, - obszernie i szczegółowo ocenione zostały relacje procesowe J. Ł. (1) , przy czym odmowa uznania linii obrony oskarżonego jest konsekwencją zarówno mankamentów samych wyjaśnień ww. (wykazane i niepodważone w apelacji pomijanie określonych faktów przez J. Ł. (1) czy szczegółowo opisana niekonsekwencja tych relacji, jak również ich niewiarygodność z punktu widzenia zasad doświadczenia życiowego – Sąd Apelacyjny przypomina i podkreśla, że jest to pełnoprawne kryterium oceny dowodów, wprost wynikające z art. 7 k.p.k. ), jak i sprzeczności tych dowodów z innymi dowodami, w szczególności zaś wyjaśnieniami R. G. (1) i M. K. (2) , przy czym Sąd meriti precyzyjnie wskazał, jakie odmienne twierdzenia ww. podważały wersję oskarżonego. W apelacji obronnej poza prostą negacją próżno szukać merytorycznej kontrargumentacji dla ww. stanowiska, - brak też jakichkolwiek podstaw do podważenia prawidłowości oceny relacji A. M. (2) . W zgodzie z kryteriami z art. 7 k.p.k. Sąd Okręgowy szczegółowo wykazał słabości depozycji oskarżonego w postaci ich niekonsekwencji, ale też zweryfikował je poprzez zestawienie z wyjaśnieniami M. M. (3) i J. K. (4) ; oskarżonego w żaden sposób nie ekskulpuje akcentowana przez obrońcę okoliczność braku zastrzeżeń ze strony zewnętrznego podmiotu zajmującego się księgowością firmy, bowiem do kompetencji tego podmiotu należy obsługa księgowa, tj. czynności formalno-rachunkowe, a nie analiza zgodności z prawem działalności, w wyniku której powstała dokumentacja księgowa, czy też tego, czy dokumentacja ta odzwierciedla rzeczywiste zdarzenia gospodarcze bądź ich legalność, - podobnie wysoko ocenić należy analizę relacji M. M. (3) ; Sąd Okręgowy w pełni zasadnie skonfrontował je z pozostałym materiałem dowodowym, w tym przede wszystkim wyjaśnieniami J. K. (4) , R. K. (2) czy R. S. , - brak również podstaw do podważenia oceny depozycji J. N. (2) , a w szczególności żadnego znaczenia nie ma tu niepoprawność ustalenia, iż oskarżony ten przyznał się do zarzutów – obrona próbuje wywodzić z tego wnioski, które nie mają żadnych podstaw tak faktycznych, jak i prawnych, co wymaga poczynienia kilku uwag o charakterze ogólnym. Przypomnieć w szczególności trzeba, że – co wprost wynika choćby z art. 386§1 k.p.k. – ustawodawca odróżnia wyjaśnienia rozumiane jako dowód ( art. 175 k.p.k. i n.) od oświadczenia, czy oskarżony przyznaje się do zarzutu. Samo oświadczenie jest czynnością poprzedzającą wyjaśnienia i zupełnie od nich niezależną. Oświadczenie o przyznaniu się lub nieprzyznaniu oskarżonego jest w istocie wyrażeniem przez sprawcę stosunku psychicznego do czynu – oskarżony swoim oświadczeniem przekazuje, czy „ poczuwa się ” do winy, czy czynu żałuje, czy czuje się odpowiedzialny za to, co mu się zarzuca. Zaznaczyć trzeba, iż oskarżonym w ramach udzielanych pouczeń organ procesowy nie tłumaczy przecież tego, jak pojęcie winy rozumiane jest w teorii prawa karnego, zatem oświadczenie osoby podejrzanej czy oskarżonej ma charakter potoczny, a nie prawny. Stąd też niemal normą jest sytuacja, że sprawca nie przyznaje się do winy przy przestępstwie nieumyślnym (gdyż potocznie winę utożsamia się z zamiarem uczynienia czegoś złego, a przy przestępstwie nieumyślnym sprawca nie ma zamiaru popełnienia czynu zabronionego), ale też bardzo często sprawca nie przyznaje się do czynów, których konstrukcja opiera się na prawie, a nie rozumieniu potocznym (tak jest np. przy przestępstwach w konfiguracjach wieloosobowych – sprawca zwykle nie rozumie, że np. w ramach współsprawstwa ponosi odpowiedzialność także za to, co „ czasownikowo ” uczyniła inna osoba). Zarazem zaznaczyć i podkreślić wypada, że owemu nieprzyznaniu się sprawcy bardzo często towarzyszą jednocześnie wyjaśnienia, w których następnie przedstawia on przebieg zdarzeń w sposób całkowicie zbieżny z zebranym materiałem dowodowym – a więc w istocie potwierdza, że danego zachowania się dopuścił i stąd też doświadczenie zawodowe Sądu odwoławczego, nieobce z pewnością także obrońcom, wskazuje, że niejednokrotnie sądy z całości tych wyjaśnień wyciągają wniosek, że sprawca mimo formalnego zaprzeczenia w istocie przyznał się do zarzutu – co jest zresztą działaniem na korzyść oskarżonego w procesie ferowania kary, gdzie jest to zwykle istotna okoliczność łagodząca. W każdym bądź razie podkreślić należy, iż samo oświadczenie o przyznaniu się lub nieprzyznaniu nie jest dowodem sensu stricto – dowodem tym są wyjaśnienia oskarżonego i to one podlegają ocenie z punktu widzenia kryteriów z art. 7 k.p.k. – gdy więc oskarżony formułuje oświadczenie o przyznaniu się, ale następnie odmawia wyjaśnień, to samo oświadczenie nie stanowi dowodu podlegającego ocenie, a w szczególności nie zwalnia Sądu od obowiązku dowodowego wykazania sprawstwa oskarżonego innymi dowodami; nie sposób sobie wyobrazić, by w praworządnym państwie można było wydać wyrok skazujący wyłącznie na podstawie przyznania się oskarżonego, przy braku jakichkolwiek dowodów w sensie procesowym (choćby samych wyjaśnień tegoż oskarżonego). W realiach rozpatrywanej sprawy trzeba z całą stanowczością podkreślić, iż Sąd Okręgowy w żaden sposób przy czynieniu ustaleń faktycznych nie bazował na domniemanym przyznaniu się oskarżonego, lecz dokonał oceny jego wyjaśnień. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku jasno wynika, w jakim zakresie wyjaśnienia te zostały uznane za wiarygodne (w części opisującej udział oskarżonego w transakcjach paliwowych) i z jakich względów (zgodność ze zgromadzonym materiałem dowodowym), a w jakim zakresie zostały zakwestionowane (co do znaczenia oskarżonego w procederze analizowanym w sprawie i jego świadomości), przy czym Sąd Okręgowy także i w tym zakresie precyzyjnie wskazał, czym się kierował. W związku z tym organ ten przywołał szczegółowe depozycje A. K. (1) (o ich wartości będzie jeszcze mowa), ale też wskazał na niekonsekwencję wyjaśnień oskarżonego, który – zaprzeczając świadomości nielegalności procederu – sam przyznawał, że podpisywał in blanco dokumenty czy posługiwał się fałszywą tożsamością, - Sąd Okręgowy uważnie i ostrożnie ocenił depozycje T. S. (2) , szczegółowo wyjaśniając dlaczego uznał za wiarygodne te wyjaśnienia, które składał on w postępowaniu przygotowawczym (przy czym nie jest to ocena bezkrytyczna, bowiem Sąd zarazem dostrzegł mankament tych relacji, związany z umniejszaniem roli oskarżonego w przestępstwie), jak też zestawiając je z innymi dowodami, w tym zwłaszcza wyjaśnieniami R. G. . Przede wszystkim jednak nie sposób zakwestionować poprawności oceny wyjaśnień, które oskarżony złożył na rozprawie, w szczególności próbując wycofać się z wcześniejszych relacji obciążających współoskarżonych G. , W. i Z. . Podkreślić w związku z tym trzeba, iż osoba przesłuchiwana nie jest „ właścicielem ” swoich depozycji i nie ma prawa decydować, które jej relacje Sąd może wykorzystać, a które nie. Wszelkie „ odwołania ” wcześniejszych wyjaśnień to w istocie nowe wyjaśnienia i jako takie podlegają ocenie przez pryzmat kryteriów z art. 7 k.p.k. dokładnie tak samo, jak wyjaśnienia „ odwoływane ”. Oczywiście nie oznacza to, że oskarżony nie może zmienić wyjaśnień – także diametralnie, poprzez prezentowanie zupełnie innej linii obrony i zdystansowanie się od wcześniejszej postawy procesowej, jednak motywy tego – o ile zechce je podać – podlegają normalnej, swobodnej ocenie. W rozpatrywanej sprawie brak jest natomiast podstaw do uznania, że oskarżony S. skutecznie zmienił wyjaśnienia – a więc złożył takie, które należy uznać za wiarygodne, a tym samym odmówić tego przymiotu wyjaśnieniom wcześniej prezentowanym. W tym zakresie należy w pełni podzielić rozważania Sądu Okręgowego, które są tu wystarczająco szczegółowe, a przede wszystkim w pełni logiczne. Zgodzić się zatem należy z tym, że pierwotne wyjaśnienia oskarżonego były nie tylko zgodne z zebranym pozostałym materiałem dowodowym, ale nadto cechowała je spontaniczność i szczerość, a do tego szczegółowość (co w pełni trafnie przekreślało możliwość, że oskarżony zmyślał np. w oparciu o informacje funkcjonujące w mediach), co pozwala wykluczyć, że były to depozycje fałszywe, składane z bliżej niesprecyzowanej „ złości ” na współoskarżonych. W szczególności Sąd Okręgowy w pełni trafnie wskazał na powtarzalność relacji uznanych za wiarygodne – nawet gdyby uznać, że oskarżony jednorazowo rzeczywiście złożył obciążające innych relacje pod wpływem emocji, to przecież miał dość okazji, by ochłonąć i z tej wersji się wycofać, - identycznie pozytywnie ocenić należy ocenę wyjaśnień oskarżonego Z. S. (2) . Sąd Okręgowy szczegółowo wykazał słabości tkwiące w samej treści tych relacji, słusznie konfrontując je choćby z zasadami doświadczenia życiowego, jak też w pełni poprawnie rozprawił się ze zmianą postawy procesowej oskarżonego, w pełni zasadnie odrzucając próbę wycofania się przez niego z wcześniejszych relacji niekorzystnych dla współoskarżonych, w tym – konfrontując je z relacjami R. G. (1) , - szczegółowo i wnikliwie ocenione zostały depozycje składane w toku procesu przez M. W. (2) . Sąd przekonująco wyjaśnił, w jakim zakresie relacje te zasługiwały na przymiot wiarygodności i z jakich względów, a w jakim zakresie waloru tego nie posiadają. W szczególności w pełni zasadnie zakwestionowane zostały wyjaśnienia oskarżonej odnośnie jej świadomości co do przestępczego procederu, jak i osobistego zaangażowania w jego prowadzenie (co kompletnie podważa narrację o jedynie towarzyskim charakterze spotkań z jej udziałem), jak również roli J. Z. (2) , które nie wytrzymywały konfrontacji z relacjami P. S. (1) , A. K. (1) (o wartości tych ostatnich w kontekście ewentualnego interesu w pomawianiu oskarżonych, związanego z zadłużeniem świadka, będzie jeszcze dalej mowa), T. G. (2) i Z. G. (1) , ale też R. G. (1) i T. S. (2) , - podobnie brak jest jakichkolwiek podstaw do podważenia poprawności oceny relacji przedstawianych w toku postępowania przez J. Z. (2) . Linia obrony oskarżonego, zasadniczo zbieżna z prezentowaną przez M. W. (2) , została w pełni zasadnie odrzucona w zestawieniu z twierdzeniami A. K. (1) , R. G. (1) , P. S. (1) , T. G. (2) , Z. G. (1) oraz T. S. (2) , co dotyczy także kwestii świadomości oskarżonego udziału w przestępczym procederze; uzupełniając tę kwestię, trzeba podkreślić, iż w świetle twierdzeń apelacji obronnych zupełnie niezrozumiałe jest, po co oskarżony miałby być wielokrotnie upewniany przez R. G. (1) o legalności transakcji, skoro nie żywił tu żadnych podejrzeń? Paradoksalnie właśnie to już samo w sobie wskazywało, że dla samego J. Z. (2) w świetle jego własnej linii obrony kwestia ta musiała budzić zasadnicze wątpliwości – w rzeczywistości jednak Sąd Okręgowy w pełni zasadnie w oparciu o wyżej wskazane dowody ustalił, że oskarżony ten doskonale orientował się, w czym faktycznie uczestniczy, - apelacja obronna nie zdołała podważyć prawidłowości oceny twierdzeń J. Ż. , a w szczególności zasadności odrzucenia jej twierdzeń o braku świadomości, iż uczestniczy w procederze nielegalnym. Przede wszystkim nie sposób odrzucić twierdzeń Sądu o niezgodności przeczeń oskarżonej z elementarnymi zasadami doświadczenia życiowego – zwłaszcza w zestawieniu z faktem prowadzenia przez nią profesjonalnej działalności w branży paliwowej, faktem nieodnotowania wynajmu zbiorników spółce (...) w dokumentacji firmy czy wreszcie faktem braku świadomości tego u głównej księgowej; także i przekazane świadkom S. i E. polecenie „ nieinteresowania się ” paliwem przeładowywanym w firmie jasno wskazuje na faktyczną pełną świadomość oskarżonej, że nie miała do czynienia z legalną operacją, - żadna z apelacji obronnych nie podważyła prawidłowości oceny depozycji R. G. (1) jako zasadniczo zasługujących na przymiot wiarygodności. Rację ma Sąd Okręgowy, wskazując na spójność wyjaśnień oskarżonego, jego konsekwencję, a wreszcie zbieżność z szeregiem innych dowodów, wskazanych szczegółowo choćby przy ocenie poszczególnych wyjaśnień kolejnych oskarżonych. Apelacje obronne w żaden sposób nie wykazały, by oceny te były błędne, nie wskazując w szczególności na żadne nieścisłości, niespójności czy brak konsekwencji w relacjach ww. W szczególności podkreślić trzeba, iż niedopuszczalne jest sprowadzanie tych relacji do fragmentów dotyczących poszczególnych osób – oskarżony G. opisał bowiem szeroko proceder badany w sprawie, a cały szereg jego twierdzeń był potwierdzony relacjami tych osób, o których mówił w swoich wyjaśnieniach, zatem mamy do czynienia z relacją wielokrotnie potwierdzoną i tym samym – pozytywnie zweryfikowaną. Wartości tych relacji nie umniejsza to, że w postępowaniu pierwszoinstancyjnym oskarżony generalnie przyjął postawę bierną, nie ustosunkowując się do wcześniejszych relacji – jak wcześniej wskazano, nie pozbawia to organu procesowego możliwości ich wykorzystania po wcześniejszym ujawnieniu w trybie art. 389§1 k.p.k. , co zostało prawidłowo uczynione; w szczególności jedynie marginesowo trzeba zauważyć, iż oskarżony w żaden sposób nie dał przecież do zrozumienia, że wcześniejsze jego wyjaśnienia nie są zgodne z prawdą czy też – że zachodzą jakiekolwiek okoliczności, które nakazywałyby ich krytyczną ocenę. Wreszcie nie sposób uznać, że wykazany został jakikolwiek interes (procesowy czy osobisty) oskarżonego G. w obciążaniu kogokolwiek. Przede wszystkim trzeba zauważyć, iż twierdzenia G. dotyczące innych osób były zarazem samooskarżeniem – innymi słowy, obciążając kolejne osoby, R. G. (1) tym samym potwierdzał istnienie grupy przestępczej, swoją w niej rolę i z każdym kolejnym nazwiskiem powiększał ciężar zarzucanych mu czynów – tym samym jednoznacznie nieprawdziwy jest zarzut o ukrywaniu przez oskarżonego w ten sposób własnej działalności. Oczywiście można zakładać, że taka postawa była obliczona w istocie na złagodzenie własnej odpowiedzialności, jednak podkreślić trzeba, iż nie tylko nie jest to nielegalne, ale wręcz jest to prawnie przewidziana możliwość – ustawodawca wielokrotnie, tak w przepisach procesowych, jak i materialnoprawnych, w różnoraki sposób premiuje osoby, które swoją postawą przyczyniają się do szybkiego wyjaśnienia sprawy i tym samym obniżenia kosztów społecznych wymiaru sprawiedliwości – wystarczy choćby przywołać przepisy dotyczące zasad wymiaru kary, w tym możliwości nadzwyczajnego jej złagodzenia, jak i przepisy proceduralne pozwalające na ograniczenie (w różnoraki sposób) prowadzonego postępowania w przypadku osób podejmujących współpracę z wymiarem sprawiedliwości. Zaznaczyć zarazem należy, iż na „ premię ” w postaci złagodzenia odpowiedzialności może liczyć jednak tylko taki sprawca, którego relacje nie budzą wątpliwości i są to wyjaśnienia prawdziwe (por. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2013 r., II KK 184/13), zatem sprawca chcący poprawić swoją sytuację procesową poprzez przedstawienie roli współsprawców nie ma żadnego interesu w ich bezpodstawnym obciążaniu – po pierwsze, ryzykuje utratę możliwości uzyskania korzyści procesowych (np. statusu „ małego świadka koronnego ” z art. 60§3 k.k. ), ale po wtóre – może wręcz swoją sytuację procesową pogorszyć (np. sprawca, który podaje fałszywe twierdzenia odnośnie innych osób, nie wie przecież, w jaki sposób osoby te będą się bronić – w szczególności może się okazać, że przedstawią one niepodważalne dowody alibijne i wówczas pomawiający straci wiarygodność dla organu procesowego, a jego zachowania mogą wręcz zostać uznane za bezprawne utrudnianie postępowania ze wszystkimi tego konsekwencjami, w tym za fałszywe oskarżenie innych osób). W realiach niniejszej sprawy nie sposób było uznać, że wyjaśnienia R. G. (1) były fałszywym oskarżeniem pod adresem innych oskarżonych, by miał on jakiś interes w takim relacjonowaniu, a tym samym – by jego wyjaśnienia nie wykazywały przedstawionych wyżej cech, jakimi musi się charakteryzować dowód „ z pomówienia ” dla uznania go za wiarygodny. Ubocznie jedynie stwierdzić trzeba, iż żadna z apelacji nie wykazała potrzeby dalszego przesłuchania ww., w tym poprzez wskazanie, jakie okoliczności miałoby ono wyjaśnić – abstrahując od tego, że ww. jest od lat do chwili obecnej niezdolny do udziału w postępowaniu, zatem takiego dowodu zwyczajnie nie dałoby się przeprowadzić, - wnikliwie i krytycznie Sąd Okręgowy ocenił wyjaśnienia oskarżonego J. J. (1) , precyzyjnie wskazując, w jakim zakresie zasługiwały one na przymiot wiarygodności i w tym zakresie trafnie odwołując się do wyjaśnień Ł. R. , T. S. i R. G. . Brak jest, jak była już o tym wcześniej mowa, jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że wyjaśnienia te w części uznanej za wiarygodne były nieswobodne, a w szczególności – że były złożone pod czyimkolwiek naciskiem. Również ocena zeznań świadków dokonana przez Sąd Okręgowy zasługiwała na pozytywną ocenę Sądu Apelacyjnego, przy czym podkreślić trzeba, iż zdecydowanej większości z tych relacji żadna ze stron nie podważała i stąd nie wymagają one dodatkowej analizy ze strony Sądu odwoławczego. Zastrzeżenia apelujących dotyczą w istocie zaledwie kilku świadków, jednak należało je uznać za nieskuteczne i tak: - brak jest podstaw do podważenia oceny zeznań świadka M. F. , w tym przyczyn uznania ich za wiarygodne

[... tekst skrócony ...]