II AKa 460/13

Sygn. akt: II AKa 460/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2014 roku Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie: Przewodniczący SSA Michał Marzec Sędziowie SSA Aleksander Sikora (spr.) SSA Wojciech Kopczyński Protokolant Magdalena Baryła przy udziale Prokuratora Prok. Apel. Andrzeja Kuklisa po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2014 roku sprawy 1. E. W. s. A. i M. ur. (...) w K. oskarżonego z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i art. 64 § 1 k.k. 2. J. J. s. H. i D. ur. (...) w D. oskarżonego z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. na skutek apelacji obrońców od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 19 sierpnia 2013 roku, sygn. akt. XVI K 4/11 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Katowicach do ponownego rozpoznania. Sygn. akt II AKa 460/13 UZASADNIENIE E. W. i J. J. oskarżeni zostali o to, że w dniu 01 września 2003 roku w C. , działając wspólnie i w porozumieniu, przywłaszczyli gotówkę w kwocie 125,000 zł i prawa majątkowe w postaci wierzytelności scedowanych przez P.H. (...) na rzecz (...) Sp. z o.o. na podstawie umowy przelewu z dnia 29.08.2003 roku od (...) Sp. z o.o. na kwotę 372.249,69 zł oraz umowy przelewu z dnia 29.08.2003 roku od Biura Doradztwa Handlowego M. B. (1) na kwotę 112.087,58 zł, które to mienie miało stanowić zapłatę za wierzytelność przysługującą (...) Z.U.H. Sp. z o.o., zbytą na podstawie umowy przelewu wierzytelności zawartej pod warunkiem rozwiązującym pomiędzy w/wym. spółką a (...) Sp. z o.o. w dniu 15 kwietnia 2003 roku, a które to mienie stanowiło mienie znacznej wartości, to jest o przestępstwo określone w art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. , przy czym E. W. dopuścił się opisanego wyżej czynu dopuścił się w ciągi 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne podobne do przestępstwa, za które został skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w Bielsku – Białej z dnia 30 września 1996 roku, sygn. akt III K 138/95 na karę 5 lat i 6 miesięcy kary pozbawienia wolności, która odbył w okresie od 14.03.1995 roku – 11.08.1997 roku i 21.08.1997 roku – 26.10.1998 roku, to jest w stosunku do oskarżonego E. W. o przestępstwo z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i art. 64 § 1 k.k. Wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2013 roku w sprawie sygnatura akt XVI K 4/11 Sąd Okręgowy w Katowicach uznał oskarżonych E. W. i J. J. za winnych tego, że w okresie od dnia 1 czerwca 2003 roku do dnia 1 września 2003 roku w C. , działając wspólnie i w porozumieniu, przywłaszczyli gotówkę w kwocie 125.000 zł i prawa majątkowe w postaci wierzytelności scedowanych przez P.H. (...) w M. na rzecz (...) Sp. z o.o. w C. na podstawie umowy przelewu z dnia 29.08.2003 roku od (...) Sp. z o.o. na kwotę 372.249,69 zł oraz umowy przelewu z dnia 29.08.2003 roku od Biura Doradztwa Handlowego M. B. (1) na kwotę 112.087,58 zł, które to mienie miało stanowić zapłatę za wierzytelność przysługującą (...) Z.U.H. Sp. z o.o. w C. , zbytą na podstawie umowy przelewu wierzytelności zawartej pod warunkiem rozwiązującym pomiędzy wymienioną Spółką a (...) Sp. z o.o. w C. w dniu 15 kwietnia 2003 roku, a które to mienie stanowiło mienie znacznej wartości, przy czym oskarżony E. W. czynu tego dopuścił będąc uprzednio skazanym wyrokiem Sądu Rejonowego w Bielsku – Białej z dnia 30 września 1996 roku, sygn. akt III K 138/95 na karę 5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 210 § 2 d.k.k. w zw. z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 10.04.1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych , art. 158 § 1 k.k. w zw. z art. 10 § 2 k.k. , którą odbył w okresie od 14.03.1995 roku – 11.08.1997 roku i 21.08.1997 roku – 26.10.1998 roku, czym E. W. wyczerpał znamiona przestępstwa z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i w art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. , a J. J. wyczerpał znamiona przestępstwa z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za to na mocy art. 294 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu E. W. karę 2 lat pozbawienia wolności, a J. J. karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Na mocy art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. warunkowo zawieszono wykonanie orzeczonych wobec oskarżonych kar pozbawienia wolności na okres próby 5 lat. Na mocy art. 46 k.k. zobowiązano solidarnie oskarżonych do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej (...) Z.U.H. Sp. z o.o. w C. kwoty 607.049,76 zł. Na mocy art. 29 ustawy Prawo o adwokaturze z dnia 26 maja 1982 roku zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz adw. M. U. – Kancelaria Adwokacka w K. kwotę 1.476 zł, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu E. W. z urzędu. Na mocy art. 624 k.p.k. oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 roku o opłatach w sprawach karnych zwolniono oskarżonych od ponoszenia kosztów procesu. Apelacje od wyroku złożyli obrońcy obu oskarżonych. Obrońca oskarżonego E. W. zaskarżył wyrok w zakresie punktów od 1 do 3 rozstrzygnięcia i zarzucił orzeczeniu: 1. Obrazę przepisów prawa procesowego, która miała wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a to przepisu art. 7 kpk poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegające na bezkrytycznym przyjęciu za w pełni wiarygodne zeznań pokrzywdzonego, których treść wbrew twierdzeniom Sądu I instancji nie koresponduje z pozostałymi dowodami w sprawie, czynienie ustaleń faktycznych w oparciu o zeznania przedstawicieli pokrzywdzonej Spółki i świadków zainteresowanych określonym rozstrzygnięciem procesu, zastępowanie braków stanu faktycznego niezbędnych dla przypisania oskarżonemu przestępstwa przywłaszczenia w zakresie jego strony podmiotowej przypuszczeniami Sądu opartymi wyłącznie na jego subiektywnym przekonaniu; 2. Obrazę prawa procesowego, która miała wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a to przepisu art. 424 § 1 pkt 1 i 2 kpk poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku bez należytego wskazania stanu faktycznego w zakresie strony przedmiotowej i podmiotowej czynu zarzucanego oskarżonemu; 3. Obrazę prawa procesowego mającą wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 5 § 2 kpk w zw. z art. 7 kpk , polegającą na wydaniu wyroku skazującego wbrew zasadzie in dubio pro reo, obiektywizmu i prawdy materialnej, z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów oraz nieuwzględnieniu dowodów przemawiających na korzyść oskarżonego 4. Obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 284 § 1 kk , poprzez jego niewłaściwą interpretację i zastosowanie, polegające na błędnej rekonstrukcji znamion strony podmiotowej przywłaszczenia, w szczególności w zakresie płaszczyzny intelektualnej, wyrażającą się w niedostrzeżeniu, że sprawca, który działa umyślnie, a tym bardziej w zamiarze bezpośrednim, musi obejmować swoją świadomością wszystkie znamiona strony przedmiotowej. W oparciu o te zarzuty obrońca oskarżonego E. W. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego, ewentualnie o uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Obrońca oskarżonego J. J. zaskarżył wyrok w całości i zarzucił orzeczeniu obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na jego treść, to jest art. 4 kpk , 5 § 2 kpk , 7 kpk i 410 kpk poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, przejawiające się w wybiórczej ocenie materiału dowodowego, a w szczególności w uwzględnieniu jedynie okoliczności przemawiających na niekorzyść oskarżonego oraz na całkowitym pominięciu dowodów świadczących o jego niewinności i braku odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do wnikliwej oceny materiału dowodowego, poprzestając jedynie na wskazaniu świadków i zaprezentowaniu treści ich zeznań. Zarzucił nadto zaskarżonemu orzeczeniu błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku mający wpływ na jego treść, a polegający na bezpodstawnym przyjęciu, iż oskarżony swym działaniem wypełnił znamiona zarzucanego mu czynu, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na wysnucie tak jednoznacznego wniosku. W oparciu o te zarzuty obrońca oskarżonego J. J. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego, ewentualnie o uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Złożone przez obrońców apelacje miały taki skutek, że spowodowały konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku, aczkolwiek nie z powodu treści zarzutów odwoławczych sformułowanych przez skarżących. Dokonując kontroli odwoławczej zaskarżonego orzeczenia Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, że nie mógł się on ostać z powodu błędów popełnionych przez Sąd I instancji. Podstawą ustaleń w sprawie uczynił Sąd Okręgowy treść umowy przelewu wierzytelności z dnia 15 kwietnia 2003 roku, zawartej pomiędzy firmami (...) i (...) , której kopia znajduje się w aktach na kartach 8-9. Dokonując wykładni treści tej umowy poczynił Sąd I instancji konkluzję na temat praw i obowiązków jej stron, z czego wywiódł następnie wnioski co do zamiaru oskarżonych i realizacji znamion przedmiotowych przestępstwa przywłaszczenia mienia. Jak upewnia treść pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, istotne znaczenie z punktu widzenia prawnokarnej analizy zachowań oskarżonych miało dla Sądu I instancji brzmienie paragrafu 5 omawianej umowy. Z postanowienia tego wynika, iż Cedent w przypadku otrzymania zapłaty wierzytelności od Dłużnika, lub innej osoby spełniającej świadczenie za Dłużnika po dacie zawarcia umowy, zobowiązuje się otrzymaną kwotę przekazać w terminie 3 dni od jej otrzymania na rachunek bankowy Cesjonariusza. Jak wynika z pisemnych rozważań Sądu I instancji zawartych na kartach 9-10 uzasadnienia, zapis ten powodował, iż oskarżeni kwoty wyegzekwowane tytułem przelanej na nich należności zobowiązani byli przekazać w terminie 3 dni Cesjonariuszowi czyli Spółce (...) . Sąd I instancji dalej wskazuje, iż wbrew tak rozumianemu przez ten organ obowiązkowi, oskarżeni pobrali gotówkę oraz wierzytelności i wbrew obowiązkowi wynikającemu z umowy nie przekazali ich pokrzywdzonej Spółce lecz zatrzymali dla siebie. Taki tok rozumowania Sądu I instancji nie da się pogodzić z prawidłową wykładnią treści omawianej umowy, a w szczególności z tym, jakimi stronami tej dwustronnej czynności prawnej były podmioty (...) – reprezentowany przez oskarżonych (w łączności umowy i aneksów do niej) oraz (...) . Z części wstępnej umowy z dnia 15 kwietnia 2003 roku wynika, iż (...) Sp. z o.o. jest Cedentem, zaś PPUH (...) Sp. z o.o. jest Cesjonariuszem. Takie określenie stron umowy w połączeniu z zakresem praw i obowiązków zgodne jest z dyspozycją art. 509 kc , dotyczącego przelewu wierzytelności. Oznacza to, iż prawidłowa wykładania paragrafu 5 umowy uzasadnia ustalenie, iż to (...) zobowiązał się w przypadku otrzymania zapłaty wierzytelności od Dłużnika czyli (...) lub innej osoby spełniającej świadczenie za Dłużnika, otrzymaną kwotę przekazać w terminie 3 dni od jej otrzymania na rachunek bankowy (...) . Przy takim prawidłowym odczytaniu zapisów przedmiotowej umowy całość rozważań Sądu I instancji, dotyczących sposobu wypełnienia przez oskarżonych znamion przestępstwa z art. 284 § 1kk uznać należy za nieprawidłowe. Bazują one bowiem na przyjęciu, iż oskarżeni reprezentujący firmę (...) zobowiązani byli do przekazywania uzyskanych od firmy (...) kwot i wierzytelności na rzecz (...) . W ślad za takim tokiem rozumowania Sąd I instancji zmienił nawet opis czynu przypisanego oskarżonym, ustalając odmiennie niż miało to miejsce w czynie zarzucanym, w jakim czasie nastąpiło przywłaszczenie poszczególnych kwot pieniężnych i wierzytelności. Było to wynikiem uznania przez Sąd I instancji, że każdorazowo po upływie 3 dni w razie nieprzekazania przez oskarżonych uzyskanych kwot i wierzytelności, oskarżeni bezprawnie zatrzymywali je dla siebie. Kolejną sprzecznością w toku rozumowania Sądu I instancji jest to, iż jak wskazano w pisemnym uzasadnieniu, oskarżeni w przeciągu niespełna 2 miesięcy uzyskali kwotę, którą winni zapłacić tytułem ceny za nabytą wierzytelność, a następnie przekazać ją pokrzywdzonej. Trudno to pogodzić z opisanymi wyżej rozważaniami Sądu, jako że logicznie uzasadnionym wydaje się wniosek, iż oskarżeni reprezentując Spółkę będącą Cesjonariuszem obowiązani byli do zapłaty należności z tytułu zawartej umowy w terminie wskazanym w tejże umowie, a następnie w aneksach do niej. Nie sposób nie zauważyć jednego jeszcze błędu w rozumowaniu, a w konsekwencji i ustaleniach Sądu I instancji. Zebrany w sprawie materiał dowodowy w takiej formie, w jakiej zabezpieczono go w aktach sprawy, świadczy jednoznacznie o tym, iż umowa cesji z dnia 29 sierpnia 2003 roku pomiędzy (...) a (...) , dotycząca należności w kwocie 112.087,58 zł od (...) M. B. (2) , nie została podpisana przez reprezentanta firmy (...) . Tym samym dokument ten traktować można co najwyżej jako projekt umowy, nie zaś kontrakt rodzący prawa i obowiązki stron. W tej sytuacji nie można przyjąć, iż nastąpiło skuteczne przeniesienie tejże wierzytelności na firmę (...) i zwolnienie ze zobowiązania firmy (...) w tej części. Powoduje to i taki wniosek, że skoro wierzytelność ta nie została przeniesiona na firmę (...) nie mogło dojść do jej przywłaszczenia w taki sposób, jak to ustalił Sąd I instancji. Wszystkie te uchybienia powodują uznanie, iż rozstrzygnięcie Sądu I instancji nie może się ostać. Jednocześnie popełniony przez Sąd Okręgowy błąd w zakresie interpretacji zapisów umowy z dnia 15 kwietnia 2003 roku ma tak kardynalne znaczenie i rzutuje w taki sposób na logikę kolejnych ustaleń, iż wyklucza możliwość merytorycznego ustosunkowania się przez Sąd Apelacyjny do zarzutów odwoławczych sformułowanych w obu apelacjach. Upoważniało to Sąd Odwoławczy na podstawie art. 436 kpk do ograniczenia rozpoznania sprawy jedynie do wskazanych wyżej uchybień, implikujących uchylenie zaskarżonego wyroku, jako że rozpoznanie zasadności zarzutów podniesionych w apelacjach byłoby przedwczesne. Rozpoznając sprawę ponownie, Sąd I instancji winien powtórzyć postępowanie dowodowe w całości, a następnie poddać przeprowadzone dowody ocenie i poczynić prawidłowe, to jest logicznie wynikające z treści tychże dowodów, ustalenia faktyczne. Istotne jest to, że uchylone orzeczenie zaskarżone zostało wyłącznie na korzyść oskarżonych, co powoduje, iż ustalenia w postępowaniu ponownym, nie mogą pogarszać ich sytuacji w stosunku do pierwotnego rozstrzygnięcia. Sąd I instancji musi zważać na to aby czynione ustalenia logicznie komponowały się również z treścią umów łączących podmioty gospodarcze występujące w niniejszej sprawie.