II AKa 414/17

Sygn. akt: II AKa 414/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 listopada 2017 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie: Przewodniczący: SSA Wojciech Kopczyński Sędziowie: SSA Grzegorz Wątroba (spr.) SSO del. Karina Maksym Protokolant: Bartłomiej Wiench przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Gliwice-Zachód w Gliwicach Agnieszki Schwarz-Rasińskiej po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy M. T. s. A. i M. ur. (...) w L. oskarżonego z art. 197 § 3 pkt 2 i 3 kk w zw. z art. 64 § 1 kk oraz art. 200 § 1 kk w zw. z art 201 kk przy zast. art. 11 § 2 kk w zw. z art 12 kk na skutek apelacji prokuratora i obrońcy oskarżonego od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 24 maja 2017 roku, sygn. akt IV K 6/17 1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchyla rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 5 zaskarżonego wyroku i na mocy art. 41a § 2 i 4 k.k. w zw. z art. 43 § 1 k.k. - w związku z każdym z przestępstw przypisanych oskarżonemu M. T. w pkt 1 i 2 zaskarżonego wyroku - orzeka wobec niego środek karny w postaci zakazu bezpośredniego kontaktowania się z pokrzywdzoną oraz zakazu intencjonalnego zbliżania się do pokrzywdzonej na odległość mniejszą niż 50 metrów, każdorazowo na okres 10 (dziesięciu) lat, a na mocy art. 90 § 2 k.k. i art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w miejsce orzeczonych środków karnych orzeka jeden łączny środek karny w postaci zakazu bezpośredniego kontaktowania się z pokrzywdzoną oraz zakazu intencjonalnego zbliżania się do pokrzywdzonej na odległość mniejszą niż 50 metrów, na okres 15 (piętnastu) lat, 2. w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy, 3. zasądza od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Gliwicach) na rzecz radcy prawnego A. K. kwotę 738,- (siedemset trzydzieści osiem) złotych, w tym 23% podatku VAT, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oskarżycielce posiłkowej w postępowaniu odwoławczym, 4. zasądza od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Gliwicach) na rzecz adw. K. R. kwotę 738,- (siedemset trzydzieści osiem) złotych, w tym 23% podatku VAT, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej obrony z urzędu w postępowaniu odwoławczym, 5. na zasadzie art. 624 § 1 k.p.k. zwalnia oskarżonego z ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze. SSO del Karina Maksym SSA Wojciech Kopczyński SSA Grzegorz Wątroba sygn. akt II AKa 414/17 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 24 maja 2017r. w sprawie sygn. IV K 6/17 (k. 339 – 340) Sąd Okręgowy w Gliwicach uznał oskarżonego M. T. za winnego tego, że w okresie od stycznia do sierpnia 2016 roku w G. , wielokrotnie dopuścił się innej czynności seksualnej wobec swojej małoletniej córki A. T. , poprzez spanie z nią w jednym łóżku, rozbieranie jej, ocieranie się o nią, dotykanie jej ciała, w tym sfer erogennych, a nawet penetrację pochwy palcami i nakłanianie jej do dotykania jego prącia, za co na mocy art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzono mu karę 3 lata pozbawienia wolności ( pkt 1 zaskarżonego wyroku ). Ponadto M. T. został uznany za winnego tego, że w dniu 6 sierpnia 2016r. w miejscu faktycznego zamieszkania, przełamując siłą – w postaci przytrzymywania i przyciskania oraz zamknięcia pomieszczenia – fizyczny i słowny opór małoletniej córki A. T. , doprowadził ją do obcowania płciowego, przy czym czynu tego dopuścił się w warunkach recydywy, za co na mocy art. 197 § 3 k.k. wymierzono mu karę 10 lat pozbawienia wolności ( pkt 2 zaskarżonego wyroku ). Jednocześnie na podstawie art. 85 § 1 k.k. oraz art. 86 § 1 k.k. orzeczono wobec M. T. karę łączną w wymiarze 10 lat pozbawienia wolności ( pkt 3 zaskarżonego wyroku ), zaliczając oskarżonemu na poczet tej kary okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie ( pkt 4 zaskarżonego wyroku ). Ponadto na mocy art. 41a § 2 i 3 k.k. w zw. z art. 43 § 1 k.k. orzeczono środek karny w postaci zakazu bezpośredniego kontaktowania się z pokrzywdzoną oraz zakaz intencjonalnego zbliżania się do pokrzywdzonej oraz innych nieletnich osób na odległość mniejszą niż 50 metrów – na okres 10 lat ( pkt 5 zaskarżonego wyroku ) oraz na mocy art. 46 § 2 k.k. orzeczono nawiązkę na rzecz pokrzywdzonej w kwocie 20.000,- zł ( pkt 6 zaskarżonego wyroku ). Orzeczono też o dowodach rzeczowych i kosztach sądowych ( pkt 1 – 10 zaskarżonego wyroku ). Wyrok ten został zaskarżony w części dotyczącej orzeczenia o karze zarówno przez obrońcę oskarżonego, jak i przez prokuratora. Obrońca oskarżonego M. T. wyrokowi temu zarzucił (k. 381 - 382) rażącą niewspółmierność kar jednostkowych wymierzonych oskarżonemu za przypisane mu czyny, a w konsekwencji nadmierną surowość orzeczonej kary łącznej, mimo iż z okoliczności sprawy wynika, że zasadnym jest wymierzenie mu kary znacznie łagodniejszej. Podnosząc te zarzuty, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez wymierzenie oskarżonemu łagodniejszych kar jednostkowych, a w konsekwencji znacznie niższej kary łącznej. Natomiast prokurator wnosząc apelację na niekorzyść oskarżonego, wyrokowi temu zarzucił (k. 377 - 378) obrazę prawa materialnego, a to art. 41a § 2 k.k. poprzez pominięcie w jednostkowych karach, orzeczenia każdorazowo środka karnego co do każdego przestępstwa środka karnego w postaci zakazu bezpośredniego kontaktowania się z pokrzywdzoną i zakazu intencjonalnego zbliżania się do pokrzywdzonej na określoną odległość, podczas gdy środek ów winien być orzeczony za każde z zarzucanych oskarżonemu przestępstw w odpowiednim wymiarze, a następnie winien być połączony karą łączną. Podnosząc ten zarzut prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie środka karnego odnośnie każdego z przypisanych przestępstw na okres 10 lat i wymierzenie łącznie tego środka karnego w wymiarze 15 lat. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Jedynie apelacja prokuratora okazała się słuszna, natomiast apelacja obrońcy oskarżonego nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż podniesiony w tym środku odwoławczym zarzut nie był zasadny. Na wstępie należy zauważyć, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone przez sąd okręgowy w sposób prawidłowy i staranny. Sąd ten wnikliwie i wszechstronnie rozważył wszystkie dowody i okoliczności ujawnione w toku rozprawy. Na ich podstawie poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne oraz należycie wykazał winę oskarżonego M. T. w zakresie obu przypisanych mu czynów. Należy też podkreślić, że żaden ze skarżących w apelacji swej nie zakwestionował orzeczenia o sprawstwie i winie oskarżonego, stąd wystarczy ograniczyć się do stwierdzenia, że znajduje ono pełne oparcie w ustaleniach faktycznych, będących wynikiem dokonanej przez sąd okręgowy prawidłowej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów. Sąd ten prawidłowo także zakwalifikował poszczególne czyny przypisane oskarżonemu M. T. Rację ma jednak prokurator podnosząc, iż sąd I instancji nie ustrzegł się błędu przy orzekaniu o środku karnym, albowiem przypisując M. T. dwa przestępstwa przeciwko wolności seksualnej popełnione na szkodę małoletniej, winien był orzec odrębnie środki karne odnośnie każdego z tych przestępstw. Stąd też, z uwagi na charakter czynów przypisanych oskarżonemu w pkt 1 i 2 zaskarżonego wyroku, z których każde obligowało do orzeczenia środka karnego przewidzianego w art. 41a § 2 k.k. , apelacja oskarżyciela publicznego skutkowała zmianą orzeczenia sądu I instancji w tym zakresie. Przy czym, aprobując w pełni argumentację sądu okręgowego co do rodzaju i rozmiaru środka karnego, sąd apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w związku z każdym z przestępstw przypisanych oskarżonemu w pkt 1 i 2 orzekł środek karny w postaci zakazu bezpośredniego kontaktowania się z pokrzywdzoną oraz zakazu intencjonalnego zbliżania się do pokrzywdzonej na odległość mniejszą niż 50 metrów każdorazowo na okres 10 lat. Jednocześnie w miejsce orzeczonych środków karnych orzeczono jeden łączny środek karny w postaci zakazu bezpośredniego kontaktowania się z pokrzywdzoną oraz zakazu intencjonalnego zbliżania się do pokrzywdzonej na odległość mniejszą niż 50 metrów na okres 15 lat. Sąd Apelacyjny uznał tym samym, że środek karny w orzeczonym rozmiarze zarówno odnośnie każdego z przypisanych przestępstw jak i łącznie, w sposób prawidłowy zabezpiecza pokrzywdzoną przed kontaktem z oskarżonym i nie jest niewspółmiernie długi, przy uwzględnieniu krzywdy jaką pokrzywdzona doznała ze strony swego ojca, który nie tylko godził w jej wolność seksualną, ale jednocześnie naruszył jej poczucie bezpieczeństwa, jakiego miała ona prawo oczekiwać ze strony najbliższych. Sąd Apelacyjny nie podzielił natomiast argumentacji zawartej w apelacji obrońcy, kwestionującej zaskarżony wyrok w zakresie wymiaru orzeczonej wobec oskarżonego kary. Poczynione bowiem przez sąd I instancji ustalenia faktyczne, nie tylko w zakresie dotyczącym popełnionych przez oskarżonego M. T. przestępstw, ale także i w zakresie okoliczności determinujących wymiar kary oraz środków karnych - z wyjątkiem, o którym była mowa powyżej - są trafne, przekonywujące i w pełni zasługują na akceptację sądu odwoławczego. Żadna bowiem z kar orzeczonych przez sąd I instancji, wbrew zarzutom tego skarżącego, nie była nadmiernie surowa, a sąd meriti w stosunku do M. T. uwzględnił wszystkie okoliczności tak obciążające, jak i łagodzące, czemu dał wyraz w pisemnych motywach wyroku ( str. 12 – 13 uzasadnienia zaskarżonego wyroku ), a ich ponowne przytaczanie jest zbędne. Słusznie wyeksponowana przy tym została wysoka społeczna szkodliwość poszczególnych czynów, wynikająca m.in. z godzenia w istotne dobra chronione prawem tj. wolność seksualną osoby małoletniej poniżej 15 roku życia, która była jego córką, a także długi okres przestępczego zachowania oskarżonego. O "rażącej niewspółmierności kary" w rozumieniu art. 438 pkt 4 k.p.k. nie można bowiem mówić w sytuacji, gdy sąd, wymierzając karę, uwzględnił wszystkie okoliczności wiążące się z poszczególnymi ustawowymi dyrektywami i wskaźnikami jej wymiaru, czyli wówczas, gdy granice swobodnego uznania sędziowskiego, stanowiącego ustawową ( art. 53 § 1 k.k. ) zasadę sądowego wymiaru kary, nie zostały przekroczone w rozmiarach nie dających się utrzymać w kontekście wymagań wynikających z ustawowych dyrektyw determinujących wymiar kary (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 1982 r., Rw 542/82, OSNKW 1982, Nr 12, poz. 90). Na gruncie art. 438 pkt 4 k.p.k. nie chodzi o każdą ewentualną różnicę w ocenach co do wymiaru kary, ale o różnicę ocen tak zasadniczej natury, iż karę dotychczas wymierzoną nazwać można byłoby - również w potocznym znaczeniu tego słowa - "rażąco" niewspółmierną, to jest niewspółmierną w stopniu nie dającym się wręcz zaakceptować (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1995 r., sygn. II KRN 189/94, OSNP i Pr 1995 Nr 5 poz. 18; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 10 kwietnia 1996 r., sygn. II AKa 85/96, KZS 1996 Nr 4 poz. 42). Dokonując wyboru rodzaju i rozmiaru kary, sąd kieruje się dyrektywą prewencji indywidualnej i ogólnej. W ramach prewencji indywidualnej orzeczona kara ma spełniać cele zapobiegawcze, a to uświadomić sprawcy fakt naruszenia obowiązujących norm społecznych i stanowić na przyszłość bodziec zniechęcający do popełnienia przestępstwa, a także spełnić cele wychowawcze prowadząc do takiej zmiany w postawie sprawcy wobec wartości chronionych przez prawo, która wynika z internalizacji norm społecznych i ma charakter trwały. W ramach prewencji ogólnej, orzeczona kara ma za zadanie wzmocnienie w społeczeństwie poczucia obowiązywania norm prawnych oraz wartości społecznych, w tym także przez wyrobienie przekonania o nieuchronności sankcji karnej. W każdym z tych aspektów sąd I instancji sprostał swej powinności, zarówno wybierając rodzaj kary, jak i ustalając jej wymiar względem oskarżonego, co prawidłowo i wystarczająco uzasadnił, w związku z czym kar tych, choć niewątpliwie surowych, z pewnością nie można ocenić jako nadmiernie represyjnych przy uwzględnieniu charakteru przestępstw, a przede wszystkim okoliczności obciążających. Natomiast wymierzając karę łączną pozbawienia wolności wobec oskarżonego M. T. , sąd okręgowy prawidłowo rozważył przede wszystkim, czy pomiędzy poszczególnymi czynami, za które wymierzono kary, istnieje ścisły związek podmiotowy lub przedmiotowy, czy też związek ten jest dość odległy lub w ogóle go brak, co przemawiało za korzystnym ukształtowaniem kary łącznej. Sąd Apelacyjny uznał więc, iż tak określone przez sąd I instancji wobec oskarżonego kary za poszczególne przestępstwa oraz orzeczona wobec M. T. kara łączna, są adekwatne do stopnia społecznej szkodliwości czynów, a także winy oraz okoliczności zdarzenia i spełnią cele zapobiegawcze oraz wychowawcze, które kara ma osiągnąć w stosunku do tego sprawcy, a także w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa. To samo odnosi się do orzeczonego środka karnego oraz nawiązki. Z tych względów częściowo zmieniono zaskarżony wyrok, a w pozostałym zakresie utrzymano go w mocy, jako w pełni zasadny i prawidłowy. O kosztach sądowych za instancję odwoławczą orzeczono zgodnie z przepisem art. 624 § 1 k.p.k. mając na uwadze sytuację materialną oskarżonego, czas jaki będzie on pozbawiony wolności oraz ciążące na nim zobowiązanie finansowe wynikające z wysokości orzeczonej nawiązki. Jednocześnie zasądzono do Skarbu Państwa na rzecz radcy prawnego A. K. oraz na rzecz adw. K. R. koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu odwoławczym oskarżycielce posiłkowej oraz oskarżonemu. SSA Grzegorz Wątroba SSA Wojciech Kopczyński SSO del. Karina Maksym