II AKA 348/13

Sygn. akt II AKa 348/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 grudnia 2013 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w II Wydziale Karnym w składzie: Przewodniczący: SSA Jerzy Skorupka (spr.) Sędziowie: SSA Stanisław Rączkowski SSA Tadeusz Kiełbowicz Protokolant: Iwona Łaptus przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Marka Ratajczyka po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2013 r. sprawy A. P. (1) oskarżonego z art. 286 § 1 kk w związku z art. 294 § 1 kk , art. 286 § 1 kk w związku z art. 294 § 1 kk z powodu apelacji wniesionej przez prokuratora i oskarżonego od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 17 lipca 2013 r. sygn. akt III K 152/12 I. utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok; II. zasądza od oskarżonego A. P. (1) na rzecz oskarżycieli posiłkowych D. K. i S. K. po 600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed sądem odwoławczym; III. zasądza od oskarżonego A. P. (1) na rzecz Skarbu Państwa połowę wydatków wyłożonych przez Skarb Państwa w postępowaniu odwoławczym, tj. 10 zł oraz wymierza mu opłatę 2300 zł za drugą instancję, zaś koszty związane z apelacją prokuratora zalicza na rachunek Skarbu Państwa. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Opolu wyrokiem z dnia 17 lipca 2013 r., III K 152/12 uznał A. P. (1) za winnego tego, że: 1. w okresie od 27 czerwca do 27 października 2011 r. w O. , prowadząc działalność gospodarczą w ramach firmy (...) P. A. P. s.j., działając w krótkich odstępach czasu ze z góry powziętym zamiarem oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, po uprzednim wprowadzeniu w błąd D. K. , prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą pod nazwą (...) , co do możliwości i zamiaru realizacji zamówionych dostaw towaru w postaci opon samochodowych oraz co do posiadania zabezpieczenia wekslowego na kwotę 4.000.000 zł., doprowadził ww. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci dokonywanych przedpłat na zamówiony towar w łącznej kwocie 479.728,25 zł, która stanowi mienie znacznej wartości, tj. przestępstwa z art. 286§1 KK w zw. z art. 294§1 KK w zw. z art. 12 KK , 2. w okresie od 1 września do 27 października 2011 r. w Z. , prowadząc działalność gospodarczą w ramach firmy (...) P. A. P. s.j., działając w krótkich odstępach czasu ze z góry powziętym zamiarem oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, po uprzednim wprowadzeniu w błąd S. K. , prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą pod nazwą Biuro (...) , co do możliwości i zamiaru realizacji zamówionych dostaw towaru w postaci opon samochodowych oraz wyzyskując błąd pokrzywdzonej co do posiadania zabezpieczenia wekslowego na kwotę 4.000.000 zł., doprowadził ww. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci dokonywanych przedpłat na zamówiony towar w łącznej kwocie 1.597.082,16 zł, która stanowi mienie znacznej wartości, tj. przestępstwa z art. 286§1 KK w zw. z art. 294§1 KK w zw. z art. 12 KK , przyjmując dodatkowo, że przypisanych przestępstw A. P. (1) dopuścił się w warunkach ciągu przestępstw i za to, na podstawie art. 294§1 KK przy zast. art. 91§1 KK wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności, a na podstawie art. 33§2 KK karę grzywny w ilości 200 stawek po 50 zł każda. Ponadto, na podstawie art. 69§1 KK i art. 70§1 pkt 1 KK wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawieszono A. P. (1) na okres próby lat 5, oddając go w tym czasie na podstawie art. 73§1 KK pod dozór kuratora sądowego. Na podstawie art. 46§1 KK zobowiązano A. P. (1) do naprawienia w całości szkody wyrządzonej przestępstwem przez uiszczenie na rzecz pokrzywdzonych: D. K. kwoty 479.728,25 zł i S. K. kwoty 1.597.082,16 zł. Rozstrzygnięto w przedmiocie kosztów postępowania. Wymieniony wyrok zaskarżył apelacją oskarżyciel publiczny (Prokurator Rejonowy w Strzelcach Opolskich) w części dotyczącej orzeczenia o karze na niekorzyść oskarżonego A. P. (1) , zarzucając: 1. obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść wyroku, tj. art. 424§2 KPK przez zbyt skrótowe przedstawienie i nienależyte uzasadnienie okoliczności mających stanowić podstawę warunkowego zawieszenia wykonania orzeczonej kary w postaci postawy, właściwości i warunków osobistych oskarżonego przy jednoczesnym zaniechaniu dokonania w uzasadnieniu charakterystyki zachowania się sprawcy po popełnieniu przestępstw, 2. błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść wyroku, polegający na niezasadnym zastosowaniu warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, poprzez przyjęcie dodatniej prognozy kryminologicznej wobec A. P. (1) , gdy zastosowanie wymienionego środka probacyjnego opiera się przede wszystkim na względach prognostycznych, co oznacza, że całokształt dotychczasowego postępowania oskarżonego uzasadnia przekonanie, że w przyszłości będzie przestrzegał porządku prawnego, a w szczególności, że naprawi wyrządzoną przestępstwem szkodę, choć przeciwko temu świadczy bierna dotąd postawa oskarżonego wobec pokrzywdzonych, a nadto celowe wyzbycie się składników majątkowych i niepodejmowanie zatrudnienia, co w realiach sprawy czyni przyjętą przez sąd I instancji prognozę nieuzasadnioną, a przez to tak orzeczona kara, nie odpowiada względom społecznego jej oddziaływania. Podnosząc wymieniony zarzut, apelujący wniósł o uchylenie orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności oraz podwyższenie wymierzonej kary pozbawienia wolności do 2 lat i 6 miesięcy, a w pozostałej części o utrzymanie wyroku w mocy. Obrońca A. P. (1) zaskarżył wyrok w całości, zarzucając: 1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść poprzez przyjęcie, że oskarżony działał z góry powziętym zamiarem oszukania pokrzywdzonego D. K. , gdy przeprowadzone postępowanie wykazało, że działanie oskarżonego mieściło się w ramach podjętego przez niego ryzyka gospodarczego, 2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść poprzez przyjęcie, że oskarżony działał z góry powziętym zamiarem oszukania pokrzywdzonej S. K. , gdy przeprowadzone postępowanie wykazało, że działanie oskarżonego mieściło się w ramach podjętego przez niego ryzyka gospodarczego, a nadto oskarżony przed rozpoczęciem działalności gospodarczej, a także w trakcie jej prowadzenia nie miał kontaktu z pokrzywdzoną. Podnosząc wymieniony zarzut, apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego, względnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Obie apelacje są niezasadne, a apelacja oskarżonego bezzasadna w stopniu bliskim oczywistej bezzasadności, o której mowa w art. 457§2 KPK . Odnośnie do apelacji obrońcy oskarżonego A. P. (1) należy stwierdzić, że ustalenia sądu a quo , że oskarżony działał ze z góry powziętym zamiarem oszukania D. i S. K. są prawidłowe i oparte na całokształcie okoliczności ujawnionych na rozprawie głównej. Według wymienionej apelacji, oskarżony nigdy nie rozmawiał z S. K. , a jedynie z jej mężem. Zatem to nie oskarżony a D. K. wprowadził swoją żonę w błąd, co do zabezpieczenia wekslowego, które rzekomo posiadał A. P. (1) . Poza tym, ustalenie, że oskarżony zapewniał D. K. o posiadaniu zabezpieczenia wekslowego oparte zostało jedynie na zeznaniach wymienionego pokrzywdzonego i nie znajduje oparcia w innym źródle dowodowym. Zważyć więc należy, że sąd meriti ustalił, że oskarżony zapewnił pokrzywdzonego, że posiada zabezpieczenie wekslowe na kwotę 4.000.000 zł, które otrzymał w związku z dokonywaniem przedpłat na dostawę opon. Oskarżony odmówił jednak okazania tego „zabezpieczenia”, tłumacząc się tajemnicą handlową i koniecznością utrzymania w tajemnicy danych swoich klientów (s. 2 uzasadnienia wyroku). Sąd ustalił również, że S. K. podejmując współpracę z oskarżonym nie spotkała się nim, a o zabezpieczeniu wekslowym dowiedziała się od męża (s. 4 uzasadnienia wyroku). W ocenie sądu pierwszej instancji „oskarżony od samego początku […] mylnie informował pokrzywdzonego o posiadanym zabezpieczeniu finansowym [oraz] niezgodnie z prawdą wskazywał, że atrakcyjna oferta cenowa wiąże się ze sprowadzaniem opon z zagranicy. Podejmując współpracę z S. K. , A. P. (1) wykorzystał mylne wyobrażenie pokrzywdzonej o powyższych okolicznościach, utwierdzone dotychczasową współpracą oskarżonego z jej mężem i przekazywanymi […] zapewnieniami”. Podkreślić więc należy, że według poczynionych przez sąd ustaleń, zachowanie oskarżonego nie polegało na wprowadzeniu S. K. w błąd, co do posiadania zabezpieczenia finansowego, ale na wykorzystaniu jej mylnego wyobrażenia, że oskarżony takowe zabezpieczenie posiada. Wymienionych ustaleń sąd a quo dokonał na podstawie zeznań pokrzywdzonych, które ocenił swobodnie. Według sądu, „stanowcze zeznania D. i S. K. […] na których oparł się sąd, są jednoznaczne” (s. 8 uzasadnienia wyroku). Ponadto, sąd stwierdził, że D. K. starał się dociec, jakie to zabezpieczenia posiada oskarżony, gdyż miało to istotne znaczenie dla planowanej współpracy z oskarżonym (s. 9 uzasadnienia wyroku). Z ujawnionych przez sąd zeznań D. K. wynika, że pokrzywdzony pytał oskarżonego czy jest on zadłużony, lecz A. P. (1) podał, że nie jest zadłużony. Nie ujawnił pokrzywdzonemu i jego żonie, że jest dłużnikiem wekslowym na kwotę 4.000.000 zł. (k. 1082). W tym stanie rzeczy, wymienione ustalenia należy uznać za prawdziwe, odpowiadające rygorom wyrażonym w art. 2§2, 7 i 410 KPK . Dodać należy, że z wyrażonej z art. 7 KPK zasady swobodnej oceny dowodów wynika zakaz dokonywania ustaleń faktycznych na podstawie wybranych, czy z góry przewidzianych źródeł i środków dowodowych. Stosownie do tej zasady, sąd kształtuje swoje przekonanie na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, które ocenia swobodnie. Zatem wskazywanie, czy sugerowanie w apelacji, że ustalenie, że oskarżony zapewniał pokrzywdzonego o posiadaniu zabezpieczenia finansowego na kwotę 4.000.000 zł jest błędne, gdyż poza zeznaniem D. K. nie znajduje oparcia w innym źródle dowodowym, nie może odnieść oczekiwanego skutku, gdyż stanowi ono wyraz odrzuconej przez prawo karne procesowe koncepcji (teorii) legalnej, czy związanej oceny dowodów. Poza tym, w samej apelacji przyznano, że oskarżony posiadał liczne zobowiązania finansowe, zastrzegając jedynie, że nie były one wymagalne. W apelacji obrońcy oskarżonego podnosi się, że powinnością pokrzywdzonych było sprawdzenie rzetelności swojego klienta pod względem prawnym. Zważyć więc należy, że sąd ustalił, że przed podjęciem współpracy z oskarżonym, D. K. „sprawdzał” firmę (...) z Krajowym Rejestrze Sądowym. Według pokrzywdzonej „na samym początku, przed rozpoczęciem współpracy, w czerwcu 2011 r. sprawdziliśmy czy [firma oskarżonego] nie jest w BIK-u (Biurze Informacji Kredytowej) (k. 1070). W wymienionej apelacji eksponuje się, że wadliwość ustaleń sądu wyraża się także w tym, że oskarżony sprzedając pokrzywdzonym opony po cenie niższej od ceny ich zakupu, chciał pozyskać rynek zbytu i wzmocnić na nim swoją pozycję przez sprzedaż opon po konkurencyjnej cenie. Tym samym, działał on w ramach tzw. ryzyka działalności gospodarczej. Tymczasem sąd pierwszej instancji taką argumentację uznał za nonsensowną, obszernie uzasadniając, że „sprzedaż opon poniżej kosztów zakupu, z góry doprowadzić musiała do sytuacji, w której A. P. (1) pozbawiony zostałby środków na dalsze zakupy, a następnie sprzedaż zamówionych przez pokrzywdzonych opon” (s. 9 uzasadnienia wyroku). Prawidłowych ustaleń sądu w żadnej mierze nie podważa też okoliczność, że oskarżony część swojego majątku przeniósł na swoją żonę dopiero w dniu 25 października 2011 r., a nie wcześniej. Zdaniem apelującego, wadliwość ustaleń sądu wyraża się także w tym, że do połowy października 2011 r. współpraca oskarżonego z pokrzywdzonymi układała się dobrze i dopiero później nastąpiło znaczne zmniejszenie ilości dostarczanych opon. Ostatnia dostawa opon miała zaś miejsce 26 października 2011 r. Gdyby więc oskarżony rzeczywiście chciał oszukać pokrzywdzonych, to zaprzestałby współpracy z nimi nie w dniu 27 października 2011 r., ale dużo wcześniej, gdy na którymkolwiek z rachunków bankowych zgromadziłby znaczne środki pieniężne. W związku z tym stwierdzić należy, że okoliczność realizowania przez oskarżonego dostaw opon aż do 26 października 2011 r. może wskazywać na brak zamiaru doprowadzenia pokrzywdzonych do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. W perspektywie całokształtu okoliczności ujawnionych na rozprawie głównej taki wniosek jest jednak nieuprawniony. Sąd a quo przekonująco wyjaśnił, że „oskarżony od samego początku […] mylnie informował pokrzywdzonego o posiadanym zabezpieczeniu finansowym, niezgodnie z prawdą wskazał, że atrakcyjna oferta cenowa wiąże się ze sprowadzaniem opon z zagranicy. […] Pierwsze z błędnych zapewnień miało wyrobić w świadomości pokrzywdzonych błędne przekonanie, że współpraca z oskarżonym jest z finansowego punktu widzenia bezpieczna. Drugie, utwierdzić miało pokrzywdzonych w przekonaniu, że podjęta współpraca jest finansowo korzystna. […] Bez nieprawdziwych zapewnień przez oskarżonego […] współpracy z D. i S. K. nie byłoby (s. 11 uzasadnienia wyroku). Od momentu rozpoczęcia współpracy A. P. (1) miał na celu osiągnięcie korzyści majątkowej, poprzez niewywiązanie się ze wszystkich otrzymanych zaliczek. Sposób działania oskarżonego, zresztą z góry przesądzał taki efekt finalny współpracy, o czym oskarżony […] wiedział (s. 12 uzasadnienia wyroku). W ocenie sądu apelacyjnego, sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że oskarżony z góry zakładał, że nie jest w stanie wywiązać się ze wszystkich przyjętych wobec pokrzywdzonych zobowiązań. Wynikało to przede wszystkim z braku dostatecznej ilości własnych środków finansowych i oparcia współpracy na zaliczkach otrzymywanych od kontrahentów oraz sprzedawania im opon po cenie poniżej od ceny zakupu. W sytuacji finansowej, w jakiej znajdował się oskarżony, sprzedaż opon poniżej ceny zakupu, nieuchronnie musiała doprowadzić oskarżonego do stanu braku środków pieniężnych pozwalających na kolejne zakupy opon, a później ich sprzedaż pokrzywdzonym. Dodatkowym argumentem jest okoliczność, że otrzymane od pokrzywdzonych zaliczki, oskarżony przeznaczał w znacznej mierze na zaspokojenie własnych potrzeb. Dlatego nieuprawnione jest ocenianie zachowania oskarżonego jedynie przez pryzmat ostatniej niezrealizowanej dostawy opon i twierdzić, że skoro wcześniej dostarczał opony pokrzywdzonym, to nie miał zamiaru doprowadzić ich do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Przeciwnie, oskarżony od początku działalności handlowej z pokrzywdzonymi wiedział, że zakończy się ona niepowodzeniem w tym sensie, że zrealizuje jedynie część opłaconych transakcji, gdyż nie miał faktycznych możliwości zrealizowania ich wszystkich. Oskarżony z góry zatem zakładał, że doprowadzi pokrzywdzonych do niekorzystnego rozporządzenia ich mieniem. Taki był cel jego działania. Podsumowując, stwierdzić należy, że apelacja obrońcy oskarżonego stanowi jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami sądu. Poza prezentowaniem własnego stanowiska, co do oceny poszczególnych dowodów i przebiegu zdarzenia, apelujący nie wskazał, co jest źródłem dokonania przez sąd wadliwych ustaleń. Z uzasadnienia apelacji wnosić jedynie należy, że błędne ustalenia zostały dokonane w następnie wadliwej oceny dowodów. W takim jednak wypadku, wytknąć należy apelującemu, że nie wskazał błędów popełnionych przez sąd przy ocenie dowodów. Zatem, wbrew apelacji, sąd nie zbagatelizował żadnych dowodów, a tym bardziej wyjaśnień oskarżonego. Rzecz w tym, że przytoczone w wymienionej apelacji okoliczności wskazujące na przekroczenie przez sąd granic swobodnej oceny dowodów, uzasadniają taki zarzut jedynie w subiektywnym przekonaniu apelującego. Dla Sądu Okręgowego w Opolu, wymienione w uzasadnieniu apelacji okoliczności, nie świadczą o braku sprawstwa i winy oskarżonego. Sąd a quo prawidłowo ustalił, że oskarżony umyślnie, działając w zamiarze bezpośrednim wprowadził w błąd D. i S. K. , doprowadzając ich do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Wyraz przeprowadzonej w tej kwestii oceny dowodów i ustalonych w następstwie tego faktów, sąd dał uzasadnieniu wyroku. Niezasadna okazała się także apelacja oskarżyciela publicznego. Wbrew tej apelacji, sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że w sprawie występują okoliczności uzasadniające warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej w stosunku do oskarżonego. Sąd dał temu wyraz na s. 13-14 uzasadnienia wyroku, dopełniając tym samym ustawowy wymóg przytoczenia okoliczności, które miał na względzie przy wymiarze kary, co czyni bezzasadnym zarzut obrazy art. 424§2 KPK . Pozbawiony racji jest także wniosek o zaostrzenie wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności, poprzez wymierzenie mu wymienionej kary w wysokości 2 lat i 6 miesięcy. I w tym wypadku, sąd pierwszej instancji należycie i przekonująco wykazał zasadność wymierzenia oskarżonemu kary pozbawienia wolności w wymiarze jedynie 2 lat. Mając na względzie powyższe okoliczności, orzeczono, jak na wstępie.