II AKa 341/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Katowicach, rozpoznając apelacje prokuratora i pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych, uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach, który uniewinnił oskarżonych K.S. i W.P. od zarzutów popełnienia przestępstw z art. 304 § 1 kk (wyzysk kontrahenta) i art. 286 § 1 kk (oszustwo). Sąd Apelacyjny uznał, że apelacja dotycząca zarzutu wyzysku kontrahenta była częściowo zasadna. Wskazał, że sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił materiał dowodowy, skupiając się jedynie na jednym z znamion przestępstwa i pomijając kluczowe aspekty, takie jak niewspółmierność świadczenia. Sąd Okręgowy błędnie uznał, że świadomość pokrzywdzonych co do warunków umowy i ich dobrowolne podpisanie wyklucza popełnienie przestępstwa, podczas gdy istotne jest wykorzystanie przymusowego położenia i doprowadzenie do zawarcia umowy z niewspółmiernym świadczeniem. Sąd Apelacyjny podkreślił, że dla bytu przestępstwa z art. 304 § 1 kk nie ma znaczenia, która strona wystąpiła z propozycją umowy, ani czy pokrzywdzeni są doświadczonymi przedsiębiorcami. Wartość zabezpieczenia (nieruchomości) rażąco przewyższająca pożyczkę oraz niewspółmierna prowizja i kara umowna wymagały szczegółowej analizy, której sąd pierwszej instancji zaniechał. Natomiast zarzut oszustwa z art. 286 § 1 kk uznano za niezasadny z powodu nieprecyzyjnego sformułowania aktu oskarżenia, który nie wskazał konkretnych zachowań oskarżonych prowadzących do błędu ani sposobu wyliczenia wartości niekorzystnego rozporządzenia mieniem. W związku z powyższym, Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, nakazując kompleksową ocenę materiału dowodowego pod kątem wszystkich znamion zarzucanych czynów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja i stosowanie przepisów dotyczących wyzysku kontrahenta (art. 304 § 1 kk) oraz oszustwa (art. 286 § 1 kk), zwłaszcza w kontekście umów z niewspółmiernym świadczeniem, wykorzystania przymusowego położenia i nieprecyzyjnych aktów oskarżenia.
Orzeczenie dotyczy stanu prawnego sprzed nowelizacji art. 304 kk (przed 30 maja 2020 r.). Zarzut oszustwa został uznany za niezasadny z przyczyn proceduralnych, co ogranicza jego wartość w tym zakresie.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił znamiona przestępstwa wyzysku kontrahenta z art. 304 § 1 kk, w szczególności kwestię wykorzystania przymusowego położenia i doprowadzenia do zawarcia umowy z niewspółmiernym świadczeniem?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił materiał dowodowy w zakresie znamion przestępstwa wyzysku kontrahenta, pomijając kluczowe aspekty i opierając się na przesłankach niemających wpływu na odpowiedzialność oskarżonych.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny wskazał, że sąd pierwszej instancji skupił się na tym, że pokrzywdzeni znali warunki umowy i godzili się na nie, zamiast analizować, czy doszło do wykorzystania ich przymusowego położenia i czy świadczenie było niewspółmierne. Podkreślono, że dla bytu przestępstwa nie jest istotna nieporadność pokrzywdzonego ani inicjatywa zawarcia umowy, a jedynie wykorzystanie jego trudnej sytuacji i doprowadzenie do zawarcia umowy z niewspółmiernym świadczeniem.
Czy zarzut oszustwa z art. 286 § 1 kk został prawidłowo sformułowany w akcie oskarżenia, w szczególności w zakresie wyzyskania błędu i doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem?
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut oszustwa jest niezasadny z powodu nieprecyzyjnego sformułowania w akcie oskarżenia, które nie wskazuje konkretnych zachowań oskarżonych prowadzących do błędu ani sposobu wyliczenia wartości niekorzystnego rozporządzenia mieniem.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny stwierdził, że akt oskarżenia nie określił konkretnych zachowań oskarżonych, które doprowadziły do błędu pokrzywdzonych, ani nie wskazał, w jaki sposób została wyliczona wartość niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Brak precyzji w tym zakresie podważa zasadność zarzutu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. S. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| W. P. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| Prokuratura Rejonowa w Chorzowie | organ_państwowy | prokurator |
| pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych | inne | pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych |
Przepisy (5)
Główne
k.k. art. 304 § 1
Kodeks karny
Przepis chroni zasady uczciwego obrotu i interesy majątkowe uczestników obrotu przed wyzyskiem i lichwą. Istota czynu wiąże się z wykorzystaniem przymusowego położenia innej osoby i doprowadzeniem jej do zawarcia umowy obligującej do spełnienia świadczenia niewspółmiernego do świadczenia wzajemnego. Dla bytu przestępstwa nie jest istotna nieporadność czy niedoświadczenie osoby zawierającej umowę, ani inicjatywa zawarcia umowy. Niewykazanie wykorzystania przymusowego położenia i doprowadzenia do niewspółmiernego świadczenia uniemożliwia przypisanie przestępstwa.
Pomocnicze
k.k. art. 286 § 1
Kodeks karny
Przestępstwo oszustwa wymaga wyzyskania błędu co do znaczenia i skutków zawartej umowy lub doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Błąd w rozumieniu tego przepisu to fałszywe wyobrażenie o rzeczywistości, które jest wykorzystywane przez sprawcę. Zarzut musi być precyzyjnie sformułowany, wskazując konkretne zachowania sprawcy i sposób wyliczenia wartości rozporządzenia.
k.k. art. 294 § 1
Kodeks karny
k.k. art. 11 § 2
Kodeks karny
k.k. art. 12 § 1
Kodeks karny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwa ocena znamion przestępstwa wyzysku kontrahenta przez sąd pierwszej instancji. • Pominięcie przez sąd pierwszej instancji kluczowych aspektów niewspółmiernego świadczenia w kontekście art. 304 § 1 kk. • Niewłaściwe zastosowanie przepisów dotyczących wyzysku kontrahenta, w tym nieuwzględnienie, że dla bytu przestępstwa nie jest istotna nieporadność pokrzywdzonego ani inicjatywa zawarcia umowy.
Odrzucone argumenty
Zarzut oszustwa z art. 286 § 1 kk uznany za niezasadny z powodu nieprecyzyjnego sformułowania w akcie oskarżenia.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Okręgowy odnosi się w nim wyłącznie do pierwszego ze wskazanych powyżej znamion tj. wykorzystania przymusowego położenia oskarżycieli posiłkowych. • W rozumieniu znamion art. 304 § 1 kk osoba zawierająca umowę nie musi być nieporadna czy też niedoświadczona i może mieć świadomość niekorzystnej dla niej treści zawieranej umowy, a mimo to można na jej szkodę popełnić to przestępstwo. • Wykorzystanie nieporadności, w przeciwieństwie do oszustwa z art. 286 § 1 kk, nie stanowi elementu znamion przestępstwa z art. 304 k.k. • Dla bytu przestępstwa określonego w art. 304 § 1 nie ma także znaczenia, która ze stron wystąpiła z propozycją (ofertą) zawarcia umowy, o jakiej mowa w tym przepisie. • Nie ma także znaczenia, że przed Sądem Okręgowym toczy się postępowanie dotyczące ważności umowy pożyczki oraz przewłaszczenia z dnia 3 marca 2017 roku, gdyż odpowiedzialność cywilna i karna, wobec treści art. 304 § 1 kk są niezależne. • Wartość domu, który stał się podstawą zabezpieczenia została ustalona bez jakiejkolwiek formalnej wyceny, po oględzinach dokonanych przez pracownika Indosu i według podanej przez niego zaniżonej, co dostrzega sąd I instancji, wartości. • Sąd Okręgowy pisze "pożyczkobiorcy nie mogą mieć pretensji o twarde warunki umowy". Otóż mogą i treść art. 304 § 1 kk obligowała Sąd Okręgowy do badania czy te "twarde warunki" nie stanowią świadczenia niewspółmiernego ze świadczeniem wzajemnym. […]
Skład orzekający
Michał Marzec
przewodniczący-sprawozdawca
Piotr Pośpiech
sędzia
Marcin Schoenborn
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie przepisów dotyczących wyzysku kontrahenta (art. 304 § 1 kk) oraz oszustwa (art. 286 § 1 kk), zwłaszcza w kontekście umów z niewspółmiernym świadczeniem, wykorzystania przymusowego położenia i nieprecyzyjnych aktów oskarżenia."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego sprzed nowelizacji art. 304 kk (przed 30 maja 2020 r.). Zarzut oszustwa został uznany za niezasadny z przyczyn proceduralnych, co ogranicza jego wartość w tym zakresie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnych przestępstw przeciwko mieniu, a analiza sądu apelacyjnego pokazuje, jak kluczowe jest prawidłowe rozumienie i stosowanie znamion przestępstw, zwłaszcza w kontekście umów gospodarczych i potencjalnego wyzysku.
“Czy twarde warunki umowy zawsze oznaczają przestępstwo? Sąd Apelacyjny wyjaśnia kluczowe różnice między wyzyskiem a oszustwem.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.