II AKA 33/17

Sygn. akt II AKa 33/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 marca 2017r. Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: SSA – Maria Mrozik- Sztykiel Sędziowie: SA – Dorota Tyrała SA – Paweł Rysiński (spr.) Protokolant: – st. sekr. sąd. Anna Grajber przy udziale Prokuratora Wojciecha Kapuścińskiego po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2017 r. sprawy 1) Ł. J. (1) urodz. (...) w W. s. L. , 2) M. J. (1) urodz. (...) w W. s. J. , 3) A. O. (1) urodz. (...) w W. s. Z. , 4) G. P. (1) urodz. (...) w W. s. T. , 5) P. G. (1) urodz. (...) w W. s. E. , 6) M. G. (1) urodz. (...) w W. s. J. oskarżonych o czyny z art. 279 § 1 i inne k.k. na skutek apelacji, wniesionych przez obrońców oskarżonych i prokuratora (ad. 2, 3, 4) od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie z dnia 20 czerwca 2016 r. sygn. akt V K 100/10 I. zmienia wyrok w zaskarżonej części w odniesieniu do oskarżonych A. O. (1) i G. P. (1) w ten sposób, że: 1) rozwiązuje orzeczenia o wymierzonych tym oskarżonym karach łącznych pozbawienia wolności i grzywny; 2) podstawę prawną skazania G. P. (1) za czyn z pkt 6 a/o (pkt XXIV wyroku) uzupełnia o przepis art. 64 § 1 k.k. ; 3) podstawę prawną wymiaru kary grzywny orzeczonej wobec oskarżonych G. P. (1) i A. O. (1) za czyn z pkt 6 a/o (pkt XXIV i pkt XVIII wyroku) uzupełnia o przepis art. 33 § 2 k.k. ; 4) w pozostałej części utrzymuje w mocy wyrok w zakresie czynu z pkt 6 a/o – przypisanego oskarżonemu A. O. (1) w pkt XVIII wyroku, a G. P. (1) w pkt XXIV wyroku; 5) na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet kar pozbawienia wolności orzeczonych w pkt XVIII i XXIV wyroku zalicza oskarżonym okresy tymczasowego aresztowania: - A. O. (1) od dnia 19 maja do dnia 17 sierpnia 2011 r., od dnia 31 sierpnia do dnia 30 listopada 2011 r. oraz od dnia 10 grudnia 2011 r. do dnia 9 marca 2012 r., - G. P. (1) od dnia 25 marca 2010 r. do dnia 9 marca 2012 r.; 6) zasadza od każdego z oskarżonych na rzecz Skarbu Państwa, w częściach ich obciążających, koszty sądowe poniesione w tej części sprawy w tym opłatę za obie instancje w kwocie 1.000 (jednego tysiąca) zł od A. O. (1) i 1.100 (tysiąca stu) zł od G. P. (1) ; II. zmienia wyrok w pozostałej zaskarżonej części w ten sposób, że: oskarżonych Ł. J. (1) , M. J. (1) , P. G. (1) i M. G. (1) uniewinnia od popełnienia czynów zarzucanych im w akcie oskarżenia, a oskarżonych A. O. (1) i G. P. (1) uniewinnia od popełnienia czynów zarzucanych im w pkt 4 i pkt 5 aktu oskarżenia, kosztami procesu w tej części sprawy obciążając Skarb Państwa; III. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. T. D. , J. J. (3) , J. R. , J. G. i A. M. po 738 zł (w tym 23% VAT) z tytułu zwrotu kosztów obrony oskarżonych z urzędu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2016 r. Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie uniewinnił oskarżonych: Ł. J. (1) M. J. (1) A. O. (1) G. P. (1) i P. G. (1) od popełnienia zarzucanego im w a/o przestępstwa udziału w grupie przestępczej z art. 258 § 1 k.k. W tej części wyrok nie został zaskarżony. Wyrokiem tym skazał: I. A. O. G. P. i P. G. za przestępstwo z art. 280 § 1 k.k. popełnione 21 czerwca 2008 r. w W. przy u. (...) (pkt 4 części wstępnej wyroku); II. A. O. i G. P. za przestępstwo z art. 280 § 1 k.k. popełnione 23/24 czerwca 2008 r. w miejscowości D. (pkt 5 części wstępnej wyroku); III. A. O. i G. P. za przestępstwo z art. 279 § 1 i in. k.k. popełnione 24/25 czerwca 2008 r. w W. przy ul. (...) (pkt 6 części wstępnej wyroku); IV. P. G. i M. J. za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. popełnione 1 kwietnia 2008 r. przy ul. (...) (pkt 7 części wstępnej wyroku); V. P. G. i M. J. za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. popełnione 28 stycznia 2008 r. przy ul. (...) (pkt 8 części wstępnej wyroku); VI. P. G. i Ł. J. za przestępstwo z art. 280 § 2 k.k. popełnione 17 lutego 2008 r. przy ul. (...) (pkt 9 części wstępnej wyroku); VII. Ł. J. i M. J. za przestępstwo z art. 280 § 2 k.k. popełnione 19 lutego 2008 r. przy ul. (...) (pkt 10 części wstępnej wyroku); VIII. P. G. i M. G. (1) za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. popełnione 21 marca 2008 r. przy Rondzie (...) (pkt 11 części wstępnej wyroku); IX. Ł. J. za przestępstwo z art. 280 § 1 k.k. popełnione 11 stycznia 2008 r. przy ul. (...) (pkt 12 części wstępnej wyroku); X. M. J. za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. popełnione 15 maja 2008 r. przy ul. (...) (pkt 13 części wstępnej wyroku); XI. M. J. za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. popełnione 4 kwietnia 2008 r. przy ul. (...) (pkt 14 części wstępnej wyroku); XII. M. J. za przestępstwo z art. 280 § 1 k.k. popełnione 20 kwietnia 2008 r. przy ul. (...) (pkt 15 części wstępnej wyroku); XIII. P. G. za przestępstwo z art. 280 § 1 k.k. popełnione 11 grudnia 2007 r. przy ul. (...) (pkt 16 części wstępnej wyroku); XIV. P. G. za przestępstwo z art. 280 § 1 k.k. popełnione 29 marca 2008 r. w W. (pkt 17 części wstępnej wyroku); XV. P. G. za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. popełnione 16 grudnia 2007 r. przy ul. (...) (pkt 18 części wstępnej wyroku); XVI. M. G. za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. popełnione 23 grudnia 2008 r. w T. (pkt 19 części wstępnej wyroku); XVII. M. G. za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. popełnione 26 lutego (...) . w L. (pkt 20 części wstępnej wyroku). Za przypisane oskarżonym przestępstwa orzekł każdorazowo karę pozbawienia wolności i karę grzywny, a po myśli art. 85 § 1 k.k. kary łączne (wyrok – t. LII akt k. 10228 – (...) ). Wyrok powyższy został zaskarżony w części przez prokuratora (k. 10361 – 10365), a w całości przez obrońców wszystkich oskarżonych: -k. 10387 – 10392 apelacja obrońcy osk. M. G. , -k. 10396 – 10401 apelacja obrońcy osk. Ł. J. , -k. 10427 – 10434 apelacja obrońcy osk. P. G. , -k. 10438 – 10444 apelacja obrońcy osk. M. J. , -k. 10406 – 10416 apelacja obrońcy osk. A. O. , -k. 10419 – 10421 apelacja obrońcy osk. G. P. . Obrońcy zarzucili orzeczeniu Sądu I instancji liczne uchybienia przepisom postępowania – w szczególności obrazę art. 7 k.p.k. , które doprowadziły do błędnych ustaleń faktycznych i przypisania oskarżonym popełnienia czynów, których nie popełnili, bądź na których popełnienie brak wystarczająco przekonujących dowodów. W konkluzji skarżący wnieśli o uniewinnienie oskarżonych, bądź uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; jako wniosek ewentualny obrońca osk. J. wniósł o złagodzenie wymierzonych kar – po myśli art. 438 pkt 4 k.p.k. ; podobnie obrońca oskarżonego G. P. , który wyrok w odniesieniu do przestępstwa z pkt 6 części wstępnej wyroku zaskarżył jedynie co do kary. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Specyfika niniejszej sprawy sprowadza się do faktu dokonania ustaleń faktycznych o popełnieniu przez wszystkich oskarżonych przypisanych im przestępstw niemal wyłącznie o wyjaśnienia i zeznania ich współsprawców (skazanych w odrębnym procesie), a w sprawie niniejszej występujących w charakterze świadków – K. O. (1) i M. N. (1) . Sąd I instancji stwierdzając, że ich depozycje miały „kluczowe znaczenie dla ustalenia sprawstwa i winy oskarżonych” dostrzega, że „w poszczególnych wyjaśnieniach i zeznaniach owych świadków występują drobne odmienności, w szczególności w części dotyczącej składów osobowych w jakich popełniali poszczególne przestępstwa” – uzasadnienie wyroku – k. 20. Skarżący wyrok obrońcy zarzucili natomiast sądowi, że zlekceważył wagę owych rozbieżności uznając je za „drobne” w sytuacji, gdy są one na tyle istotne i znaczące, że bądź to w ogóle nie dają podstaw dowodowych do przypisania oskarżonym winy, bądź co najmniej wywołują stan w którym wyrok skazujący wydany na ich podstawie łamie zasadę rozstrzygania wątpliwości na korzyść oskarżonych ( art. 5 § 2 k.p.k. ). Dokonując analizy rozstrzygnięcia w tym zakresie Sąd Apelacyjny ustalił co następuje. Tylko oskarżony G. P. (1) przyznał się do popełnienia jednego z zarzucanych mu przestępstw, a to do włamania do pomieszczeń gospodarczych na terenie budowy przy ul. (...) (pkt 6 części wstępnej wyroku). Wyjaśnił, że współdziałał ze św. O. , N. i współoskarżonym A. O. (1) . Nie przyznał się do popełnienia żadnego z pozostałych zarzucanych mu w a/o czynów. Wszyscy pozostali oskarżeni również nie przyznali się do popełnienia żadnego z zarzucanych im w a/o czynów. W konsekwencji Sąd Okręgowy ustaleń o współudziale oskarżonych w czynach im zarzucanych dokonał wyłącznie na podstawie wyjaśnień i zeznań św. O. i N. . Jak to stwierdził w pisemnych motywach wyroku: nie dał wiary wyjaśnieniom oskarżonych, a oparł się na depozycjach: -św. N. i O. przypisując oskarżonym winę za przestępstwa z pkt 4, 6, 7, 12, 16, 17, 18 aktu oskarżenia; -na depozycjach św. O. w pkt 5, 9, 10, 14, 15; -na depozycjach św. N. w pkt 8 i 19. Nadto w pkt 20 dokonał ustaleń w oparciu o zeznania św. M. S. , a jego zeznania uwzględnił również ustalając stan faktyczny w zakresie zarzutów z pkt 7 i 14 a/o. W ogóle nie wskazał natomiast na jakiej podstawie dowodowej ustalił udział oskarżonych P. G. i M. G. w przestępstwie z pkt 11 a/o, a oskarżonego M. J. w przestępstwie z pkt 13 a/o. Analizując ten zakres zaskarżenia Sąd Apelacyjny ustalił i zważył co następuje. Dokonując ustaleń w oparciu o ww. dowody Sąd I instancji dostrzegł „iż, w poszczególnych wyśnieniach i zeznaniach K. O. i M. N. występują drobne, odmienności, w szczególności w części dotyczącej składów osobowych, w jakich popełniali przestępstwa” – k. 20 pisemnych motywów wyroku. Tej konstatacji Sąd nie nadał właściwej rangi i znaczenia przy ocenie zgodności z faktami i wiarygodności złożonych przez owych świadków wyjaśnień i zeznań. Są one wielokrotne i obszerne, obejmują przestępstwa popełnione przez nich samych, przestępstwa zarzucane oskarżonym w sprawie niniejszej i inne. Ze względu na ich ilość – kilkadziesiąt czynów jednostkowych – ujawniają się trudności z określeniem czasu i miejsca popełnienia wielu z nich, co sprawia, że w części zeznań nie jest dostatecznie jasne o jakim zdarzeniu świadek mówi. Sąd w toku rozprawy ujawnił ponad 50 protokołów przesłuchań obu świadków. Ich analiza i porównanie wykazuje, że zeznania i wyjaśnienia obu świadków co do składu osobowego w jakich popełniali przestępstwa są zmienne, niekonsekwentne, a w znacznej części wzajemnie sprzeczne, wykluczające się. W istocie materiał dowodowy uzyskany przez oskarżyciela w toku przesłuchań obu świadków – N. i O. , cechują rozbieżności, sprzeczności, wzajemne zaprzeczenia – co sprawia wrażenie chaosu, braku stabilności i przekonania nie tylko o rzetelności świadków, ale i o ich dobrej woli w ujawnieniu rzeczywistych współsprawców wspólnie popełnionych przestępstw. Charakterystycznym dla zeznań św. N. jest ich ewolucja. Początkowo twierdził bowiem, że współsprawcami popełnionych przez niego i K. O. przestępstw były inne osoby – m. in. D. B. i Ł. T. . Podobnie zeznawał św. K. O. – wskazując nadto na udział innych osób – S. , W. , N. – k. 164, 213 – 14, 2482, 2766-9, 2774 akt. Oskarżeni w sprawie niniejszej pojawiają się w dalszej fazie zeznań (vide np. k. 460, 562, 565, 3157, 2212 akt). Z kolei między zeznaniami obu świadków, co do współudziału w popełnianych przez nich przestępstwach oskarżonych w sprawie niniejszej, zachodzą rażące rozbieżności. Tylko dla przykładu wystarczy wskazać: - św. O. – „nie znam M. G. (1) , nie jeździł z nami” – dot. pkt 11 części wstępnej wyroku – k. 2794; -św. N. – w przestępstwie nie uczestniczył osk. J. – dot. pkt 12 części wstępnej wyroku – k. 9815; -św. N. - nie było z nami osk. J. – dot. pkt 13 części wstępnej wyroku – k 9816; -w odniesieniu do pkt 14 części wstępnej wyroku – św. O. – był P. (osk. J. ), -św. N. – nie było P. na 100% - k. 9981; -w odniesieniu do pkt 15 części wstępnej wyroku – św. N. na k. 460 i k. 565 zeznał, że w przestępstwie wzięli udział K. O. , D. B. i Ł. T. ; nie było P. (osk. J. ); św. K. O. zeznał, że był z nimi osk. J. (k. 460, 565, 2769, 3157, 4091 akt); -w odniesieniu do pkt 16 części wstępnej wyroku – św. N. zeznał o udziale K. O. , Ł. T. , D. B. – k. 562; - w odniesieniu do pkt 14 części wstępnej wyroku św. N. zeznał, że był z nim K. O. – „reszty składu nie jestem w stanie podać ” – K. 9952. Szczególnie drastycznie rozbieżności w wyjaśnieniach i zeznaniach obu świadków ujawniają się w toku konfrontacji między nimi, kiedy to, wzajemnie zaprzeczają prawdziwości twierdzeń drugiego z nich – k. 5617 – 20, by z czasem w kolejnych konfrontacjach ujednolicić swe stanowiska. Co więcej, w ostatnim przesłuchaniu św. N. w ogóle zaprzeczył swemu udziałowi w przestępstwach z pkt 9, 11 i 15 części wstępnej wyroku na okoliczność których uprzednio wyjaśniał – k. 7413 akt. Z kolei wyjaśnienia M. N. na k 3988 t. XX akt, dołączony do nich „gryps” – k. 3989 i pismo św. O. – k. 3990 świadczą o wpływaniu na treść zeznań św. N. składanych w sprawie, a w efekcie poddają w wątpliwość wiarygodność obu świadków dążących, o czym wprost wyjaśniają, do uzyskania pozytywnych korzyści procesowych w postaci złagodzenia kar za popełnione przestępstwa. Już tylko powyższe przykładowo wskazane okoliczności nakazywały szczególnie wnikliwie rozważyć wartość dowodową zeznań złożonych przez św. N. i O. w sprawie niniejszej. W sytuacji gdy poza czynem z pkt 6 części wstępnej wyroku Sad dysponował jedynie dowodami z zeznań tych świadków, a te stanowią pomówienie przez współsprawców liczących na złagodzenie kary, Sąd winien zgodnie z utrwalonymi na stałe w doktrynie i orzecznictwie sądowym standardami rozważyć i ocenić czy zeznania obu świadków: -są spontaniczne; -są konsekwentne (czy też w różnych fazach postępowania sprzeczne, chwiejne, bądź wykluczają się wzajemnie); -są przyznawane przez pomówionego; -są potwierdzone innymi dowodami; -pochodzą od osoby bezstronnej, (czy zainteresowanej obciążeniem pomówionego); -pochodzą od osoby nieposzlakowanej (czy od przestępcy dążącego do uzyskania korzyści procesowej we własnej sprawie). W sprawie niniejszej miało to tymbardziej szczególne znaczenie, że z uwagi na uwarunkowania proceduralne ( art. 182 § 3 k.k. ) Sąd w istocie poprzestał na ujawnieniu zeznań i wyjaśnień obu świadków złożonych w śledztwie. Sąd I instancji, dokonując oceny wiarygodności obu świadków stwierdził zaś, że na „drobne odmienności” w ich zeznaniach wpłynęła: -wielość przestępstw i ich dynamiczny charakter; -sposób postrzegania, zapamiętywania i relacjonowania; -stan emocjonalny (k. 20 – 21 pisemnych motywów wyroku). W żaden sposób natomiast nie odniósł się Sąd do wyżej wskazanych reguł oceny dowodu z pomówienia. Zeznania św. N. i O. ocenione zgodnie z nimi muszą być uznane za -niespontaniczne, -niekonsekwentne, -nieprzyznawane przez pomawianych, -niepotwierdzone przez inne dowody, -pochodzące od zainteresowanych rozstrzygnięciem sprawy przestępców, a nadto – w części wzajemnie sprzeczne. Tak ułomny materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie zgodnego ze stanem rzeczywiście zaistniałym, pewnego i niebudzącego wątpliwości stanu faktycznego. Dlatego nie może być jedyną podstawą ustaleń, jak to miało miejsce w sprawie niniejszej. Ponieważ nie ma możliwości dokonania w sprawie dalszych, uzupełniających ustaleń w oparciu o inne dowody, bo te, jak wskazał Sąd I instancji, nie istnieją – w przedmiocie współudziału oskarżonych w zarzucanych im przestępstwach zawsze zachodzić będą nie dające się usunąć wątpliwości, które należy – po myśli art. 5 § 2 k.p.k. – rozstrzygnąć na korzyść oskarżonych. Powyższa konstatacja dotyczy również orzeczenia skazującego osk. M. G. za czyn z pkt 20 części wstępnej wyroku. To rozstrzygnięcie Sąd oparł na zeznaniach św. M. S. . Dotyczą go jako współsprawcy pomawiającego inne osoby te same reguły oceny dowodów. Tymczasem w tej części jego zeznania są sprzeczne z zeznaniami św. N. i O. . Co więcej zaś św. S. to osoba prawomocnie karana za składanie fałszywych zeznań. Oparcie skazania o taki wyłącznie dowód rażąco narusza reguły art. 5 § 2 k.p.k. i nie może być zaakceptowane przez Sąd odwoławczy. Sąd Apelacyjny ograniczył rozpoznanie wniesionych środków odwoławczych do wyżej wskazanych uchybień, a to obrazy art. 7 i art. 5 § 2 k.p.k. , albowiem rozpoznanie w tym zakresie było wystarczające do wydania orzeczenia uniewinniającego oskarżonych od popełnienia zarzucanych im czynów. Jedynie w zakresie czynu z pkt 6 części wstępnej wyroku – włamanie do pomieszczeń na terenie budowy przy ul. (...) – orzekł Sąd o utrzymaniu w mocy wyroku skazującego osk. A. O. i G. P. . W tej części sprawy Sąd dokonał ustaleń również na podstawie wyjaśnień osk. G. P. , który przyznał się do popełnienia tego czynu, wspólnie z osk. O. i św. O. i N. . Tylko w tym jedynym przypadku zeznania św. N. i O. znalazły potwierdzenie w innym dowodzie, a zatem mogły być znane za wartościowe. Trafnie Sąd dał wiarę w tej części ich zeznaniom, jako zweryfikowanym przez zeznanie G. P. , ten zaś nie miał powodu by udziałem w przestępstwie nieprawdziwie obciążać osk. A. O. . Ten komplet dowodów pozwalał na ustalenie niesprzecznego stanu faktycznego i dlatego Sąd odwoławczy uznał za oczywiście niezasadne zarzuty apelacji obrońcy osk. O. w tej części sprawy. Za niezasadny uznał też zarzut rażącej niewspółmierności kary orzeczonej za ten czyn zawarty w apelacji obrońcy osk. G. P. . W tej części Sąd uwzględnił apelację prokuratora, który trafnie wnosił o uzupełnienie podstawy prawnej skazania osk. G. P. za czyn z pkt 6 części wstępnej wyroku o przepis art. 64 § 1 k.k. , a podstawy prawnej wymiaru kary – wobec obu oskarżonych o przepis art. 33 § 2 k.k. W tym stanie rzeczy orzeczona w stosunku do G. P. za czyn z art. 279 § 1 k.k. , popełniony w warunkach powrotu do przestępstwa i przy uwzględnieniu wartości przedmiotu przestępstwa – kara 3 lat pozbawienia wolności, a więc nie osiągająca nawet 1/3 ustawowego zagrożenia w żadnym razie nie mogła być uznana za rażąco niewspółmierna, jak o to wnosił skarżący obrońca (pkt 2 wniosków apelacji – k. 3). Rozpoznanie pozostałych zarzutów i wniosków wniesionych apelacji okazało się, jak już wspomniano, bezprzedmiotowe. Z tych wszystkich przyczyn orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku.